Η εμμηνόπαυση αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές μεταβάσεις στη ζωή της γυναίκας, όχι μόνο σε ορμονικό αλλά και σε βιολογικό επίπεδο. Τα τελευταία χρόνια, η επιστήμη μετατοπίζει το ενδιαφέρον της από τη μονοδιάστατη προσέγγιση των συμπτωμάτων προς μια πιο ολιστική κατανόηση των αναγκών του οργανισμού. Στο επίκεντρο αυτής της νέας θεώρησης βρίσκεται το μικροβίωμα, ένα σύνθετο οικοσύστημα που επηρεάζει τον μεταβολισμό, τη φλεγμονή, τη διάθεση και την ποιότητα ζωής. 

Τι είναι τελικά το μικροβίωμα και γιατί συζητιέται τόσο έντονα τα τελευταία χρόνια; 

Το μικροβίωμα είναι το σύνολο των τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Πρόκειται για μια πολυμικροβιακή κοινότητα, η οποία ανευρίσκεται κυρίως στο έντερό μας, αλλά και σε άλλα όργανα και επιφάνειες του σώματός μας, με το γενετικό της υλικό να είναι 100πλάσιο του συνόλου των ανθρώπινων γονιδίων. Αποτελεί ενεργό ρυθμιστή της υγείας μας και η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι η αρμονική ισορροπία του μικροβιώματός μας αποτελεί θεμέλιο λίθο του ευ ζην.

Πώς συνδέεται με την εμμηνόπαυση; 

Πλέον διαθέτουμε επαρκή επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν ότι το μικροβίωμα δεν είναι παθητικός παρατηρητής των ορμονικών αλλαγών που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης, αλλά ενεργός συμμετέχων. Η πτώση των οιστρογόνων επηρεάζει τη σύσταση και τη λειτουργικότητά του, ενώ ταυτόχρονα το μικροβίωμα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα μεταβολίζει, ανακυκλώνει και ανταποκρίνεται στα οιστρογόνα. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει ένα ειδικό τμήμα του εντερικού μικροβιώματος, το λεγόμενο ‟estrobolome”, το οποίο ρυθμίζει τον μεταβολισμό και την επανακυκλοφορία των ορμονών αυτών στο σώμα. Όταν το μικροβίωμα απορρυθμίζεται, η μείωση των οιστρογόνων γίνεται πιο απότομη, με αποτέλεσμα εντονότερα συμπτώματα, όπως εξάψεις, αύξηση βάρους, φλεγμονή, διαταραχές ύπνου και μεταβολές στη διάθεση.

Δηλαδή, τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης δεν είναι μόνο «ορμονική υπόθεση»… Τι αλλάζει βιολογικά σε αυτήν τη φάση; 

Όχι, τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης δεν είναι μόνο «ορμονική υπόθεση». Η πτώση των οιστρογόνων είναι η αρχή, αλλά δεν είναι όλη η ιστορία. Σε αυτήν τη φάση της ζωής το σώμα μπαίνει σε μια φάση βαθιάς επαναπροσαρμογής και αναζήτησης νέας ισορροπίας: αλλάζει ο τρόπος που λειτουργεί το έντερο, το μικροβίωμα χάνει τη μικροβιακή του ποικιλότητα, γίνεται πιο ευάλωτο, διαταράσσεται η εντερική ακεραιότητα και αυξάνεται η φλεγμονή χαμηλού βαθμού. Παράλληλα, επηρεάζεται και η επικοινωνία εντέρου-εγκεφάλου, κάτι που εξηγεί γιατί πολλές γυναίκες βιώνουν όχι μόνο εξάψεις, αλλά και κακό ύπνο, μεταπτώσεις στη διάθεση, άγχος ή αίσθηση «θολού» μυαλού. Με απλά λόγια, η εμμηνόπαυση δεν αφορά μόνο τις ορμόνες, αλλά τον τρόπο που όλος ο οργανισμός προσπαθεί να βρει μια νέα ισορροπία. Και εκεί ακριβώς, στον πυρήνα του μικροβιώματός μας, βρίσκεται το «κλειδί» του ευ ζην.

Αυτό εξηγεί γιατί πολλές γυναίκες βιώνουν τόσο διαφορετικά την εμμηνόπαυση… 

Ακριβώς. Η εμπειρία της εμμηνόπαυσης δεν είναι ομοιόμορφη, γιατί ούτε ο πυρήνας του μικροβιώματος είναι ο ίδιος σε όλες τις γυναίκες. Δύο γυναίκες με παρόμοιο ορμονικό προφίλ μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική συμπτωματολογία, ανάλογα με το μικροβιακό τους υπόβαθρο, το επίπεδο φλεγμονής και τη λειτουργία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

Πώς εντάσσεται επομένως εδώ η έννοια του ευ ζην; 

Το ευ ζην δεν σημαίνει απλώς απουσία νόσου, αλλά είναι αποτέλεσμα βιολογικής ισορροπίας. Δεν αφορά μόνο το πώς αισθανόμαστε, αλλά το πώς λειτουργεί το σώμα μας σε βάθος. Κατ’ επέκταση, σημαίνει ενέργεια, καλή διάθεση, ποιοτικό ύπνο, υγιή πέψη και αίσθηση ισορροπίας. Το μικροβίωμα επηρεάζει λοιπόν όλους αυτούς τους άξονες. Επομένως, στην εμμηνόπαυση, όπου το σώμα «επαναπρογραμματίζεται», η φροντίδα του μικροβιώματος γίνεται στρατηγική επιλογή ζωής. Δεν μιλάμε για αντιγήρανση, αλλά για υγιή μετάβαση με ποιότητα. 

Μπορεί μια γυναίκα να γνωρίζει την κατάσταση του μικροβιώματός της; Και αν ναι, με ποιον τρόπο; 

Μέσω της ειδικής εξέτασης-ανάλυσης μικροβιώματος. Πρόκειται για μια σύγχρονη μη επεμβατική διαγνωστική προσέγγιση, η οποία μας επιτρέπει να χαρτογραφήσουμε πλήρως τη μικροβιακή σύσταση και, κυρίως, τη λειτουργικότητα του εντερικού -και όχι μόνο- μικροβιώματός της. Δεν μας δείχνει απλώς «τι βακτήρια υπάρχουν», αλλά, αν αυτά συνεργάζονται σωστά, αν υποστηρίζουν τον μεταβολισμό των οιστρογόνων, αν υπάρχει φλεγμονώδης τάση ή μειωμένη παραγωγή ευεργετικών λιπαρών οξέων. Και φυσικά κάτω από την απόλυτα επιστημονική και ακριβή αξιολόγησή του από εξιδεικευμένους ιατρούς. 

Γιατί θεωρείται η ανάλυση μικροβιώματος κρίσιμο εργαλείο στην εμμηνόπαυση; 

Επειδή εισάγει την εξατομίκευση στην πράξη και μας επιτρέπει να περάσουμε από τις γενικές συμβουλές στην εξατομικευμένη φροντίδα. Μέχρι πρόσφατα, πολλές παρεμβάσεις βασίζονταν σε γενικές οδηγίες. Όμως, το τεστ μικροβιώματος λειτουργεί σαν «χάρτης». Μας δείχνει πού βρισκόμαστε και τι ακριβώς χρειάζεται το σώμα: συγκεκριμένες φυτικές ίνες, στοχευμένα προβιοτικά, αλλαγές στον τρόπο ζωής. Μας επιτρέπει επομένως να σχεδιάσουμε στοχευμένες στρατηγικές υποστήριξης, προσαρμοσμένες στη βιολογία της κάθε γυναίκας. Αυτό μεταφράζεται σε καλύτερα αποτελέσματα και λιγότερη απογοήτευση.

Μπορεί το μικροβίωμα να τροποποιηθεί σε αυτήν την ηλικία; 

Είναι σχετικά δυναμικό, μέχρι ενός ποσοστού, σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Η εμμηνόπαυση δεν είναι εμπόδιο, αλλά ευκαιρία επαναρρύθμισης. Με τις σωστές παρεμβάσεις, μπορούμε να ενισχύσουμε τη μικροβιακή ανθεκτικότητα και να υποστηρίξουμε τη νέα βιολογική ισορροπία.

Ποιος είναι ο ρόλος των προβιοτικών σε αυτήν τη νέα κατανόηση του μικροβιώματος και της εμμηνόπαυσης; 

Γενικά, τα προβιοτικά αποτελούν ένα από τα εργαλεία με τα οποία μπορούμε να τροποποιήσουμε λειτουργικά το μικροβίωμά μας. Χρειάζεται όμως πρώτα κατανόηση της μικροβιακής ισορροπίας, διότι η στοχευμένη χρήση τους με συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη έχει αποδειχθεί ότι υποστηρίζει τον μεταβολισμό των οιστρογόνων, μειώνει τη χαμηλού βαθμού φλεγμονή και επηρεάζει θετικά τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε καλύτερη διάθεση, βελτιωμένο ύπνο και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στο στρες, παράγοντες-«κλειδιά» για το ευ ζην στην εμμηνόπαυση.

Ευχαριστούμε τη Γεωργία Γκιούλα, καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας- Μικροβιολογίας του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ, διευθύντρια Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης Β. Ελλάδας-επίσημο Ευρωπαϊκό Κέντρο Εκπαίδευσης Γρίπης του European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), επικεφαλής της Μονάδας Μελέτης του Ανθρώπινου Μικροβιώματος, Τμήμα Ιατρικής ΑΠΘ, επιστημονικά υπεύθυνη του Ηπατολογικού Εργαστηρίου Β΄ Παθολογικής Κλινικής ΑΠΘ του ΓΝΘ Ιπποκρατείου και γενική γραμματέα της Ελληνικής Ιολογικής Εταιρείας.

Info: ggioula@auth.gr

Μικροβίωμα στην πράξη: Οδηγός ισορροπίας

• Σεβάσου τους ρυθμούς σου: Το μικροβίωμα ευθυγραμμίζεται με τον κιρκάδιο ρυθμό. Σταθερό ωράριο ύπνου και ξεκούρασης βοηθούν το σώμα να αυτορρυθμιστεί και μειώνουν τη φλεγμονώδη επιβάρυνση.
• Ρύθμισε το στρες πριν γίνει σύμπτωμα: Το χρόνιο στρες απορρυθμίζει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Μικρές παύσεις μέσα στη μέρα, ήρεμη αναπνοή ή χρόνος σιωπής λειτουργούν υποστηρικτικά τόσο για το νευρικό σύστημα όσο και για το μικροβίωμα. 
• Κινήσου για ισορροπία, όχι για επίδοση: Η ήπια, σταθερή κίνηση ενισχύει τη μικροβιακή ποικιλότητα και βοηθά στη ρύθμιση της διάθεσης και της ενέργειας.
• Πρόσεξε τις «αθόρυβες» επιβαρύνσεις: Η συχνή ή αλόγιστη χρήση φαρμάκων μπορεί να επηρεάσει το μικροβίωμα. Κάθε παρέμβαση χρειάζεται μέτρο και επίγνωση.
• Άκου τα σημάδια του σώματος: Φούσκωμα, κόπωση, κακός ύπνος ή μεταπτώσεις στη διάθεση συχνά είναι μηνύματα μικροβιακής ανισορροπίας, όχι απλώς «ορμονικά» συμπτώματα.
• Μην παρεμβαίνεις χωρίς γνώση: Προβιοτικά ή άλλες παρεμβάσεις χωρίς έλεγχο μπορεί να μπερδέψουν το σύστημα. Η εξατομίκευση ξεκινά από την κατανόηση.
• Επένδυσε στη βιολογική αυτογνωσία: Η γνώση του μικροβιώματος μετατρέπει το ευ ζην από γενική έννοια σε συνειδητή, επιστημονικά τεκμηριωμένη, επιλογή ζωής.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026