Ο Ιανουάριος -το λένε πια όλοι- μοιάζει να κρατάει... για πάντα! Παρά το γεγονός ότι έχει τον ίδιο αριθμό ημερών με άλλους μήνες, σχεδόν όλοι νιώθουμε ότι διαρκεί περισσότερο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Ποιοι ψυχολογικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες συνδυάζονται ώστε ο πρώτος μήνας του χρόνου να μας φαντάζει ατελείωτος; 

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά ένα πολύπλοκο πλέγμα εμπειριών, προσδοκιών και αντιθέσεων που παίζουν μαζί στη συνείδησή μας.

Η ψυχολογία του χρόνου: Πώς το μυαλό μας αντιλαμβάνεται τις μέρες

Η επιστήμη της ψυχολογίας έχει δείξει ότι η ανθρώπινη αντίληψη του χρόνου δεν καθορίζεται μόνο από το ρολόι ή το ημερολόγιο, αλλά από το πώς βιώνουμε τις στιγμές. Όταν οι ημέρες μας είναι γεμάτες με μοναδικά, αξέχαστα γεγονότα, ο εγκέφαλος δημιουργεί «σημεία αναφοράς» που χωρίζουν τον χρόνο σε ενότητες. Αυτά τα σημεία του χρόνου, που συνήθως είναι τα πιο ενδιαφέροντα, κάνουν τους μήνες να μοιάζουν σύντομοι. Αντίθετα, όταν οι μέρες είναι υπερβολικά ομοιόμορφες, μοιάζουν να συγχωνεύονται μεταξύ τους.

O Ιανουάριος, μετά τις γιορτές και το σύντομο break, είναι συχνά μια περίοδος με λιγότερες σημαντικές κοινωνικές στιγμές για όλους μας. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στη δουλειά ή στη σχολική/φοιτητική τους ρουτίνα, οι κοινωνικές υποχρεώσεις λιγοστεύουν, και οι μέρες είναι σας να επαναλαμβάνονται, χωρίς νέες εμπειρίες που να χωρίζουν τον μήνα σε ξεχωριστά «κεφάλαια». 

Αυτή η μονοτονία κάνει τον χρόνο να περνά τόσο αργά, ακόμα κι αν ο αριθμός των ημερών είναι ο ίδιος.

Από τη ζωντάνια των γιορτών, πίσω στη ρουτίνα

Το τέλος της εορταστικής περιόδου σηματοδοτεί ένα ισχυρό συναισθηματικό «κενό». Ο Δεκέμβριος είναι γεμάτος events και fun διάθεση, οικογενειακές συναθροίσεις, δώρα, ταξίδια και μια αίσθηση ενθουσιασμού που αυξάνει την έκκριση νευροδιαβιβαστών όπως η ντοπαμίνη και οι ενδορφίνες.

Όταν ο Ιανουάριος ξεκινά, αυτή η συνεχή διέγερση σταματά απότομα. Ο εγκέφαλος περνά σε μια slow λειτουργία, με λιγότερη συναισθηματική διέγερση, και πολλές φορές με αισθητή πτώση στις χημικές ουσίες που συνδέονται με την εύθυμη διάθεση. Η αλλαγή αυτή ενισχύει το συναίσθημα των "post-holiday blues" - μια κατάσταση που μπορεί να θυμίζει -σε πολλούς- λήθαργο ή απλή μελαγχολία.

Η πίεση των προσδοκιών ή αλλιώς "new year, new me"

Μια άλλη σημαίνουσα πτυχή είναι η κοινωνική πίεση που συνοδεύει τον Ιανουάριο. Οι νέες ιδέες και οι μεγάλες αποφάσεις πλημμυρίζουν τα social media και τις «κουβέντες» που κατά καιρούς κάνουμε με τον εαυτό μας. Αυτό δημιουργεί μια διπλή πίεση: από τη μια πλευρά, αναμένουμε να αλλάξουμε, να βελτιωθούμε, να πετύχουμε στόχους. Από την άλλη, η πραγματικότητα της καθημερινής ζωής δεν ανταποκρίνεται πάντα στις υψηλές αυτές προσδοκίες.

Όταν ένα άτομο παρακολουθεί στενά την πρόοδό του -π.χ. σε στόχους υγείας, εργασίας ή σχέσεων- κάθε μέρα μοιάζει να «μετριέται» υπερβολικά. Αυτή η υπερβολική επίδραση της προσοχής μπορεί να κάνει τη ρουτίνα να φαίνεται ατελείωτη, επειδή κάθε μέρα αξιολογείται ξεχωριστά και όχι ως μέρος ενός ευρύτερου ρεύματος χρόνου.

Η επίδραση του χειμώνα: Λιγότερο φως, λιγότερη ενέργεια

Σε πολλές χώρες, ο Ιανουάριος είναι ο πιο σκοτεινός και κρύος μήνας του χειμώνα. Η έλλειψη επαρκούς ηλιακού φωτός επηρεάζει όχι μόνο το φυσικό μας περιβάλλον, αλλά και βιολογικές λειτουργίες όπως ο ρυθμός ύπνου-αφύπνισης και η έκκριση ορμονών. Στο μεταξύ, έχουμε καιρό ακόμα για την άνοιξη...

Η περιορισμένη έκθεση στο φως του ήλιου συνδέεται με τη λεγόμενη «Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (SAD)», μια μορφή κατάθλιψης που εμφανίζεται κατά τους χειμερινούς μήνες και επηρεάζει τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας. Αν και δεν είναι όλοι επηρεασμένοι στον ίδιο βαθμό, πολλοί νιώθουν μειωμένη όρεξη για δραστηριότητα, αυξημένη κόπωση και γενική βαρυθυμία. Οι παρατεταμένες moody ημέρες μάς κρατούν στο σπίτι, με αποτέλεσμα οι εβδομάδες να δίνουν την αίσθηση πως είναι τεράστιες.

Οικονομική αναστάτωση

Ο Ιανουάριος είναι επίσης ο μήνας κατά τον οποίο πολλοί αντιμετωπίζουν οικονομικές πιέσεις: λογαριασμοί συσσωρεύονται, οι πιστωτικές κάρτες δείχνουν υψηλότερα υπόλοιπα μετά τις δαπάνες των εορτών, και οι προϋπολογισμοί πρέπει να επαναπροσδιοριστούν. Όλο αυτό συνδέεται με άγχος και αίσθημα ανησυχίας, γεγονός που μας κάνει να περιμένουμε κολλημένοι στο ημερολόγιο την επόμενη ανάσα ανακούφισης.