Ας μην γελιόμαστε. Ζούμε σε μία εποχή, όπου η ευημερία και η ουσιαστική σύνδεση μας απασχολούν όλο και περισσότερο και επηρεάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την καθημερινότητά μας. Έτσι, η Human Flourishing Movement έρχεται να μετατρέψει τη Θετική Ψυχολογία σε μια βιωματική εμπειρία με πραγματικό αντίκτυπο. Με αφορμή τη δημιουργία του πρώτου προγράμματος “train-the-trainer” για το Art-powered allyship στην Ελλάδα, μιλήσαμε με τη founder της πρωτοβουλίας, Angele Παπαντωνίου, για τη δύναμη της ανθεκτικότητας, τη σημασία της σύνδεσης και τον τρόπο με τον οποίο η γνώση μπορεί να γίνει καθημερινή πράξη ζωής.
Πού σας πετυχαίνουμε αυτήν την περίοδο;
Αυτή την περίοδο η καρδιά της Human Flourishing Movement χτυπά δυνατά στη δημιουργία του πρώτου προγράμματος “train-the-trainer” με θέμα το Art-powered allyship στην Ελλάδα. Είναι μια πολύ τιμητική στιγμή για εμάς, καθώς συνεργαζόμαστε στενά με την Dr. Meg Warren, Social-Organizational Psychologist, η οποία βρίσκεται στη χώρα μας ως Fulbright Specialist, προσφέροντας πολύτιμη γνώση για το πώς γινόμαστε ουσιαστικοί σύμμαχοι. Ξεκινώντας από τον τουριστικό κλάδο, ο οποίος αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες πιέσεις στην Ελλάδα, και προχωρώντας σε κάθε άνθρωπο που θέλει να βιώσει πώς μπορούμε, μέσα από την τέχνη, τη σύνδεση και τη συνειδητή πρακτική, να μετατρέπουμε την καθημερινή εργασία και τις σχέσεις μας σε χώρους μεγαλύτερης κατανόησης, ανθεκτικότητας και ανθρώπινης άνθησης.
Με τρεις λέξεις, πώς θα περιγράφατε τη φιλοσοφία στη δουλειά σας;
Βιωματική, Ανθεκτική, Συμπεριληπτική.
Κι αν έπρεπε να δώσετε έναν ορισμό στην Human Flourishing Movement, ποιος θα ήταν αυτός;
Είναι μια πρωτοβουλία που στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η ανθρώπινη άνθηση είναι δικαίωμα και όχι προνόμιο. H HFM είναι το οικοσύστημα καινοτομίας εφαρμοσμένης θετικής ψυχολογίας. Ενεργοποιεί την θετική εκπαίδευση μέσω ενός συμμετοχικού μοντέλου ευζωίας. Στόχος της είναι να μεταφράσει τη Θετική Ψυχολογία από θεωρία σε πρακτικές που ενσωματώνονται στην καθημερινή ζωή και στα συστήματα εκπαίδευσης και εργασίας.
Τι παίζει στο repeat στα ηχεία σας όταν εργάζεστε;
Tο «Μαζί στο φως» της Μαρίνας Ρίζου. Ειδικά στη στιγμή που αναφέρει πως «θα τον σώσει η ομορφιά τον κόσμο αυτό».
Αυτός ο στίχος μου θυμίζει τη σημασία των μικρών, ουσιαστικών στιγμών που συχνά προσπερνάμε. Τη δύναμη που έχει η ομορφιά όταν τη βιώνουμε συνειδητά, μέσα από τη σύνδεση, την παρουσία και τις απλές καθημερινές πράξεις.
Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σας;
Στην επαγγελματική μου πορεία, καταλύτης υπήρξε ο Dr. Martin E. P. Seligman, καθηγητής ψυχολογίας στο University of Pennsylvania και «πατέρας» της Θετικής Ψυχολογίας. Ως συνιδρυτής του International Positive Education Network, με συμπεριέλαβε στην ομάδα του και είναι τιμή και χρέος μου να τον εκπροσωπώ καθημερινά στον κοινό μας στόχο. Είμαστε λοιπόν το Innovation Hub του διεθνή οργανισμού στη Νότια Ευρώπη.
Ωστόσο, ως μητέρα τριών κοριτσιών, η βαθύτερη επιρροή πίσω από τη δημιουργία ενός κινήματος που φέρνει εργαλεία θετικής, βιωματικής μάθηση στην Ελλάδα πηγάζει από μια εσωτερική ανάγκη: να συμβάλω στη διαμόρφωση ενός κόσμου όπου η ευδαιμονία και η αισιοδοξία δεν αποτελούν απλώς έννοιες, αλλά καθημερινό βίωμα και συνειδητή επιλογή για όλους.
Ποια «αποτυχία» σας αποδείχθηκε τελικά δώρο;
Η στιγμή που συνειδητοποίησα ότι η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί, ήταν καθοριστική. Αυτό το κενό με οδήγησε στην αναζήτηση κορυφαίων διεθνών εργαλείων και προσεγγίσεων, με στόχο να γεφυρωθεί η γνώση με την πράξη και να δημιουργηθούν εμπειρίες που πραγματικά μεταμορφώνουν τον τρόπο που μαθαίνουμε, εξελισσόμαστε και συνδεόμαστε μέσα από την τέχνη και την σύνδεση.
Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σας είναι το αγαπημένο σας;
Η στιγμή που το «αόρατο» - όπως η ψυχική ανθεκτικότητα και η αισιοδοξία - γίνεται κάτι που νιώθεις στο σώμα σου και βλέπεις με τα μάτια σου. Είναι η μαγεία της μετατροπής της επιστήμης σε βίωμα.
Είναι εκείνη η στιγμή που μια ιδέα παύει να είναι απλώς μια όμορφη σκέψη και αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά, να δοκιμάζεται, να αμφισβητείται, να προσαρμόζεται και τελικά να ζωντανεύει μέσα από τους ανθρώπους που τη βιώνουν, μέσα από τις τέχνες, την τεχνολογία, την φιλοσοφία. Γιατί εκεί είναι που γεννιέται η πραγματική αλλαγή, όταν η γνώση γίνεται εμπειρία.
Κι όταν η σύνδεση με τον «ασθενή» σας δεν έρχεται, τι κάνετε;
Δεν βλέπουμε «ασθενείς», αλλά ανθρώπους με μοναδικές δυνάμεις χαρακτήρα. Εστιάζουμε σε αυτά τα δυνατά σημεία, αναγνωρίζοντάς τα και ενισχύοντάς τα ως πυξίδα για την εξέλιξη, την σύνδεση και την δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων.
Ακόμη και όταν η σύνδεση δυσκολεύει ή οι συνθήκες γίνονται απαιτητικές, επιστρέφουμε σε αυτά που ήδη υπάρχουν μέσα στον άνθρωπο: την ικανότητά του να ανακάμπτει, να βρίσκει νόημα και να προχωρά μπροστά. Η ανθεκτικότητα δεν είναι κάτι μακρινό ή αφηρημένο, είναι μια ζωντανή δεξιότητα που καλλιεργείται μέσα από τα δυνατά μας σημεία και μας βοηθά να ανταπεξέλθουμε με περισσότερη επίγνωση και δύναμη.
Παράλληλα, η ανθεκτικότητα δεν αναπτύσσεται σε απομόνωση. Ανθίζει μέσα από τη σύνδεση με τους άλλους, μέσα από τη δυνατότητά μας να βλέπουμε, να ακούμε και να κατανοούμε ουσιαστικά, ξεκινώντας πρώτα από τον εαυτό μας. Όσο καλλιεργούμε αυτή τη στάση αυτοκατανόησης και αποδοχής, τόσο μπορούμε να τη μεταφέρουμε και στις σχέσεις μας: να στηρίζουμε, να προσφέρουμε χώρο και να συνδεόμαστε πιο αυθεντικά με τους γύρω μας. Με αυτόν τον τρόπο, η ανθεκτικότητα γίνεται όχι μόνο ατομική δύναμη, αλλά και συλλογική εμπειρία που ενισχύει τις σχέσεις και τις κοινότητές μας.
Αν αύριο σας έπαιρναν τον τίτλο του «εκπαιδευτή της θετικής ψυχολογίας» αλλά και του “founder του Human Flourishing Movement” τι θα συνεχίζατε να κάνετε έτσι κι αλλιώς;
Θα συνέχιζα να είμαι μια «Flourishing Activator» βιώνοντας το μέσα από τον χορό και ότι άλλο μου δίνει χαρά! Με στόχο μου να ενεργοποιώ και να αναδεικνύω το καλύτερο που ήδη υπάρχει μέσα μου αλλά και μέσα στους άλλους. Να τους υποστηρίζω να αναγνωρίζουν τις δυνάμεις τους, να τις καλλιεργούν και να τις μετατρέπουν σε καθημερινή πράξη με νόημα.
Ταυτόχρονα, θα παρέμενα βαθιά προσανατολισμένη στη δύναμη της σύνδεσης. Για μένα, η πραγματική αλλαγή ξεκινά όταν μαθαίνουμε να είμαστε αληθινοί σύμμαχοι — πρώτα με τον εαυτό μας και έπειτα με τους άλλους. Να ακούμε ουσιαστικά, να πορευόμαστε χωρίς βιασύνη και να δημιουργούμε συνθήκες όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ότι ανήκουν και μπορούν να εκφραστούν αυθεντικά.
Πέρα από κάθε τίτλο, θα συνέχιζα να επιλέγω αυτόν τον τρόπο ζωής. Να εξελίσσομαι, να εμπνέομαι και να απολαμβάνω την κάθε στιγμή.
Ποιο ρίσκο τολμήσατε και δεν το μετανιώσατε;
Το ρίσκο ήταν ακριβώς η απόφαση να ιδρύσω την Human Flourishing Movement σε μια περίοδο με πολλές αβεβαιότητες, με την πεποίθηση ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει έναν ζωντανό κόμβο καινοτομίας για τη Θετική Εκπαίδευση. Ήταν μια συνειδητή επιλογή πίστης, όχι στην ασφάλεια των δεδομένων, αλλά στη δυνατότητα της αλλαγής και στη δύναμη των ανθρώπων να εξελίσσονται.
Αυτό που δεν μετάνιωσα ποτέ είναι ότι αυτή η απόφαση δεν αφορούσε μόνο έναν οργανισμό, αλλά τη δημιουργία μιας ολιστικής κοινότητας σύνδεσης. Ενός χώρου όπου οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν ουσιαστικά και να εξελιχθούν μαζί, ξεκινώντας πάντα από τη σχέση με τον εαυτό τους.
Η αναγνώριση που ήρθε στην πορεία, όπως η βράβευση με το πρώτο Fulbright Specialist Award στον τομέα μας στην Ελλάδα, λειτούργησε ως μια όμορφη επιβεβαίωση. Όχι ως στόχος, αλλά ως υπενθύμιση ότι όταν η πρόθεση και η συνέπεια συνυπάρχουν, μπορούν να ανοίξουν δρόμοι που ξεπερνούν τα αρχικά μας όρια.
Ποιον άτυπο κανόνα της ζωής απολαμβάνετε να σπάτε;
Τον άτυπο κανόνα που υποστηρίζει ότι η σοβαρή επιστήμη δεν μπορεί να είναι παιγνιώδης. Στη Human Flourishing Movement επιλέγουμε να τον αμφισβητούμε στην πράξη, χρησιμοποιώντας το παιχνίδι και την τέχνη όχι ως «προσθήκες», αλλά ως θεμελιώδη εργαλεία μάθησης, σύνδεσης και ουσιαστικής εξέλιξης.
Τι αξίζει περισσότερο από το ταλέντο στον τομέα σας;
Περισσότερο από το ταλέντο, αξίζει η ικανότητα να χτίζεις αυτό που ονόμασε η Carol Dweck “growth mindset” - «νοοτροπία ανάπτυξης». Είναι η νοοτροπία που δέχεται την πρόκληση και βλέπει τα λάθη ως ευκαιρίες μάθησης.
Οι δεξιότητες αναπτύσσονται συνειδητά και αναπτύσσονται μέσω προσπάθειας, μάθησης και επιμονής, αντί να είναι σταθερές και ανέκαθεν καθορισμένες. Με συνέπεια και επιμονή μπορούν να γίνουν τρόπος ζωής μας. Μικρές καθημερινές και ουσιαστικές πράξεις που καλλιεργούν τον τρόπο που σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε.
Σε αυτό το πλαίσιο, η βιωματική μάθηση έχει καθοριστικό ρόλο, γιατί μετατρέπει τη γνώση σε εμπειρία που βιώνεται, ενσωματώνεται και αποκτά προσωπικό νόημα. Η τέχνη λειτουργεί ως γέφυρα που ενεργοποιεί τη φαντασία, το συναίσθημα και τη σύνδεση, ενώ τα μικρά «nudges» δημιουργούν τις διακριτικές εκείνες ωθήσεις που κάνουν την αλλαγή, προσιτή και βιώσιμη στην καθημερινότητα.
Όταν αυτές οι πρακτικές υποστηρίζονται από επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία και γίνονται συνειδητή επιλογή, τότε παύουν να είναι απλές «ασκήσεις» και μετατρέπονται σε σταθερό πλαίσιο ζωής που ενισχύει την ευημερία, την ανθεκτικότητα και την εξέλιξη.
Τι δε διαπραγματεύεστε πια όπως παλιά;
Δεν διαπραγματεύομαι την επιφανειακή αλλαγή ή την αποσύνδεση από την ουσία. Σκοπός μας είναι ό,τι κάνουμε να έχει βάθος, επιστημονική βάση και πραγματικό αντίκτυπο.
Τι σας βοηθά να επανέρχεστε όταν μια μέρα πάει στραβά;
Με βοηθά να επιστρέφω σε μικρές, σταθερές πρακτικές που με γειώνουν. Να δίνω χώρο στην αναπνοή μου, να επανασυνδέομαι με την φύση. Ακόμα και αν αυτό είναι μανταρινιές στο κέντρο της Αθήνας, με βοηθά να επανεξετάζω την σκέψη μου και να να αποφεύγω το να εγκλωβίζομαι στη στιγμή.
Και ίσως το πιο ουσιαστικό είναι η υπενθύμιση ότι είσαι η καλύτερη εκδοχή του εαυτού την συγκεκριμένη στιγμή, δηλαδή η αποδοχή ότι αυτό είναι το καλύτερο που άντεχες σήμερα να κάνεις!
Ποιο είναι το πιο δύσκολο «όχι» που έχετε μάθει να λέτε και ειδικά μέσα στα πλαίσια της δουλειάς σας;
Το πιο δύσκολο «όχι» που έχω μάθει να λέω αφορά τον χρόνο και τα όρια. Όταν δημιουργείς κάτι με πολλαπλά επίπεδα δράσης, όπως η Human Flourishing Movement, είναι εύκολο να θες να χωρέσεις τα πάντα.
Έτσι, το «όχι» γίνεται στην πραγματικότητα μια πράξη φροντίδας: να προστατεύεις την ποιότητα των εμπειριών που σχεδιάζουμε, τη συνέπεια της επιστημονικής μας βάσης και τον χώρο που χρειάζεται κάθε πρωτοβουλία για να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο. Δεν είναι άρνηση· είναι επιλογή εστίασης για να μπορούν τα πιο σημαντικά πράγματα να αναπνέουν και να μεγαλώνουν.
Και φυσικά, ως μητέρα τριών κοριτσιών, το πιο δύσκολο «όχι» παραμένει πάντα εκείνο που λέγεται στο σπίτι — γιατί εκεί, τα όρια δοκιμάζονται με τον πιο γλυκό και επίμονο τρόπο.
Η ζωή μας θα ήταν ομορφότερη αν...
Αν κάθε σχολείο, νοσοκομείο και χώρος εργασίας γινόταν ένα «Flourishing Lab», ένα δυναμικό οικοσύστημα όπου η ευημερία δεν είναι ένα «έτοιμο» πρόγραμμα, αλλά κάτι που συν-σχεδιάζουμε και δοκιμάζουμε όλοι μαζί, ώστε να αναπτύσσετε και να μεγαλώνει μαζί μας.
Υπήρχε κάποιο άλλο σχέδιο στη ζωή σας πριν ασχοληθείτε με την ψυχολογία;
Να ζω μια νομαδική ζωή, ταξιδεύοντας στον κόσμο και πραγματοποιώντας ακαδημαϊκή έρευνα στον τομέα της θετικής ψυχολογίας, εξερευνώντας πώς εφαρμόζεται σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Παράλληλα, μέσα από αυτή τη διαδρομή να δημιουργώ και να προσφέρω εμπειρίες κοντά στη φύση, όπου θα διδάσκω yoga και pilates, βοηθώντας τους ανθρώπους να αποσυνδεθούν από την καθημερινότητα, να συνδεθούν με τον εαυτό τους και να βρίσκουν την ισορροπία τους.
Όταν κλείνει η πόρτα του γραφείου σας πού και πώς σας βρίσκουμε;
Θα με βρει κανείς να χορεύω και να κάνω βόλτες στην φύση με τα παιδιά μου! Κυρίως όμως κάνω τον ζογκλέρ υποχρεώσεων με χιούμορ και αυτοσαρκασμό. Όταν τα... «παίζω», περπατάω!
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε όλο και περισσότερο τους ανθρώπους να ασχολούνται με την ψυχική τους υγεία. Πιστεύετε είναι φυσική ανάγκη που πια δεν κρύβεται πίσω από ταμπού ή μία μόδα της εποχής;
Είναι μια βαθιά κοινωνική ανάγκη για νόημα και σύνδεση, που αναδύθηκε μέσα από τις ρωγμές της εποχής μας. Μετά από μια μακρά περίοδο αβεβαιότητας, οι άνθρωποι δεν αναζητούν πια απλώς «επιβίωση», αλλά εργαλεία για να χτίσουν μια ζωή που αξίζει να τη ζεις. Το γεγονός ότι κορυφαία προγράμματα, όπως το Fulbright, επενδύουν πλέον στη Θετική Εκπαίδευση, αποδεικνύει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια αυτής της στροφής.
Δεν πρόκειται για μια εφήμερη τάση, αλλά για μια επιστημονική επανάσταση που αναγνωρίζει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η νέα παγκόσμια δεξιότητα. Η υποστήριξη του Fulbright Greece στη δική μας προσπάθεια και η έλευση της Dr. Meg Warren στην Ελλάδα, υπογραμμίζουν ακριβώς αυτό: ότι η ευδαιμονία και η συμπερίληψη είναι πλέον δομικά στοιχεία της κοινωνικής προόδου. Η γνώση πια δεν μένει κλεισμένη σε αμφιθέατρα, αλλά γίνεται "γέφυρα" που ενώνει ηπείρους, κουλτούρες και ανθρώπους κάτω από έναν κοινό σκοπό: την ευημερία.
Ως psychology educator ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι που καλείστε να αντιμετωπίσετε;
Το ότι οι έννοιες που αναλύουμε δεν είναι αφηρημένες θεωρίες που απλώς τις διαβάζεις και τις «γνωρίζεις». Είναι βιωματικές προσεγγίσεις που χρειάζονται χρόνο, συνέπεια και φροντίδα για να καλλιεργηθούν και να ενσωματωθούν στην καθημερινότητα.
Δεν υπάρχει ένα μαγικό κουμπί αλλαγής όπως θα υποστήριζε μία αρρωστημένη τάση τοξικής θετικότητας, υπάρχει μια συνεχής διαδικασία «άνθησης», όπου η γνώση γίνεται εμπειρία και η εμπειρία σταδιακά τρόπος ζωής. Και αυτή η διαδικασία ενισχύεται ακόμη περισσότερο όταν μοιραζόμαστε πρακτικές, εργαλεία και εμπειρίες μέσα από μια παγκόσμια κοινότητα μάθησης και εξέλιξης.
