Τα τελευταία 24ωρα, ο χανταϊός βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, μετά τα κρούσματα που καταγράφηκαν σε κρουαζιερόπλοιο στην περιοχή της Ανταρκτικής αλλά και τον επαναπατρισμό του μοναδικού Έλληνα επιβάτη που επέβαινε σε αυτό. Η είδηση επανέφερε σχεδόν αυτόματα μνήμες από τις πρώτες ημέρες της πανδημίας, πυροδοτώντας ερωτήματα γύρω από το ενδεχόμενο μιας νέας υγειονομικής κρίσης. Ωστόσο, οι επιστήμονες εμφανίζονται προς το παρόν καθησυχαστικοί, τονίζοντας πως ο συγκεκριμένος ιός διαφέρει σημαντικά από τον Covid-19 τόσο ως προς τον τρόπο μετάδοσης όσο και ως προς τη δυναμική εξάπλωσής του.

Τι είναι ο χανταϊός; 

Ο χανταϊός ανήκει στην οικογένεια των Hantaviridae, μια κατηγορία RNA ιών που εντοπίζεται κυρίως σε άγρια τρωκτικά. Κάθε στέλεχος του ιού συνδέεται συνήθως με ένα συγκεκριμένο είδος τρωκτικού-φορέα, χωρίς το ίδιο το ζώο να νοσεί. Ο άνθρωπος μολύνεται κυρίως μέσω της εισπνοής αερολυμάτων που περιέχουν σωματίδια από ούρα, σάλιο ή περιττώματα μολυσμένων τρωκτικών. Η μετάδοση μπορεί επίσης να συμβεί μέσω άμεσης επαφής με μολυσμένες επιφάνειες ή, σπανιότερα, μέσω δαγκώματος.

Οι επιστήμονες ξεχωρίζουν δύο βασικά σύνδρομα που προκαλεί ο ιός. Το πρώτο είναι ο αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο (HFRS), που εμφανίζεται κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, ενώ το δεύτερο είναι το πνευμονικό σύνδρομο από χανταϊό (HPS), το οποίο καταγράφεται συχνότερα στην αμερικανική ήπειρο και θεωρείται η πιο σοβαρή μορφή της νόσου.

Ποια είναι τα συμπτώματα του χανταϊού; 

Τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν αρκετά με εκείνα μιας ισχυρής γρίπης, κάτι που καθιστά τη διάγνωση δύσκολη στα αρχικά στάδια. Υψηλός πυρετός, έντονοι μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλος, κόπωση, ρίγη και γαστρεντερικές διαταραχές είναι συνήθως τα πρώτα σημάδια. Στο πνευμονικό σύνδρομο, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί μέσα σε λίγες ώρες, οδηγώντας σε σοβαρή δύσπνοια, υποξία και οξύ πνευμονικό οίδημα, καθώς ο ιός προκαλεί αυξημένη διαπερατότητα των αγγείων και συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες.

Οι γιατροί εξηγούν ότι αυτό που καθιστά τον χανταϊό επικίνδυνο δεν είναι απαραίτητα η μεταδοτικότητά του, αλλά το υψηλό ποσοστό σοβαρών επιπλοκών σε συγκεκριμένα στελέχη. Σε ορισμένες μορφές του πνευμονικού συνδρόμου, η θνητότητα μπορεί να φτάσει ακόμη και το 35%-40%, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρξει έγκαιρη υποστηρικτική θεραπεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

Πόσο πιθανή είναι μια επερχόμενη πανδημία; 

Παρά τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, οι ειδικοί επιμένουν πως ο χανταϊός δεν διαθέτει, μέχρι στιγμής, τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια πανδημία αντίστοιχη με εκείνη του κορωνοϊού. Ο βασικός λόγος είναι ότι οι περισσότερες μορφές του δεν μεταδίδονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μοναδική καταγεγραμμένη εξαίρεση αφορά το στέλεχος Andes στη Νότια Αμερική, όπου έχουν παρατηρηθεί περιορισμένες αλυσίδες μετάδοσης μεταξύ ανθρώπων μέσω στενής επαφής.

Ακριβώς αυτό είναι και το στοιχείο που εξετάζουν τώρα οι διεθνείς υγειονομικές αρχές στην περίπτωση του κρουαζιερόπλοιου. Επειδή πρόκειται για ένα κλειστό περιβάλλον με υψηλή πυκνότητα ανθρώπων, οι ειδικοί προσπαθούν να διαπιστώσουν εάν υπήρξε δευτερογενής μετάδοση ή αν όλα τα κρούσματα συνδέονται με κοινή περιβαλλοντική έκθεση. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν ένα σενάριο ευρείας διασποράς.

Ο χανταϊός στην Ελλάδα

Στο μεταξύ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε στην Ελλάδα ο επαναπατρισμός του Έλληνα επιβάτη που βρισκόταν στο πλοίο. Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, ο ίδιος δεν εμφάνισε συμπτώματα και επέστρεψε στη χώρα υπό αυστηρή υγειονομική παρακολούθηση και σύμφωνα με τα διεθνή πρωτόκολλα ασφαλείας. Οι ελληνικές αρχές ξεκαθάρισαν ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για τον γενικό πληθυσμό, ενώ η κατάστασή του παραμένει σταθερή. Ο 70χρονος θα παραμείνει σε καραντίνα στο «Αττικόν» νοσοκομείο για 45 ημέρες σε ειδικά διαμορφωμένο θάλαμο αρνητικής πίεσης.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον επιστημονικά είναι πως οι λοιμωξιολόγοι παρακολουθούν πλέον τέτοιες περιπτώσεις με εντελώς διαφορετικά αντανακλαστικά σε σχέση με το παρελθόν. Η εμπειρία της πανδημίας Covid-19 έχει οδηγήσει σε σημαντική αναβάθμιση των μηχανισμών επιτήρησης, της γονιδιωματικής ανάλυσης ιών και της διεθνούς συνεργασίας μεταξύ κρατών και οργανισμών δημόσιας υγείας.