Σε ποιον δεν έχει τύχει να σηκωθεί από από τον καναπέ, να κατευθυνθεί προς την κουζίνα και μόλις φτάσει εκεί, να μην θυμάται τον λόγο για τον οποίο σηκώθηκε. Το ίδιο φυσικά μπορεί να συμβεί μπροστά στον υπολογιστή, ανάμεσα σε δύο δωμάτια ή ακόμη και στη μέση μιας πρότασης. Για λίγα δευτερόλεπτα, η σκέψη μοιάζει να εξαφανίζεται. Το φαινόμενο είναι εξαιρετικά συνηθισμένο και τις περισσότερες φορές, δεν σημαίνει ότι η μνήμη μας έχει «χαλάσει», αλλά αντιθέτως, συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο που ο εγκέφαλος διαχειρίζεται την προσοχή, τις πληροφορίες και τις αλλαγές του περιβάλλοντος.

Όταν η μνήμη δεν προλαβαίνει να «γράψει»

Η μνήμη δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από την προσοχή. Για να αποθηκευτεί και στη συνέχεια να ανακληθεί μια πληροφορία, χρειάζεται αρχικά να έχει καταγραφεί επαρκώς. Όταν το μυαλό είναι απασχολημένο με πολλά διαφορετικά ερεθίσματα, η πρόθεση που μόλις δημιουργήθηκε μπορεί να παραμείνει για λίγο στη λεγόμενη «εργαζόμενη μνήμη» και στη συνέχεια να χαθεί. Έτσι, μια σκέψη όπως «πρέπει να στείλω αυτό το μήνυμα» μπορεί να εκτοπιστεί από μια ειδοποίηση, μια νέα σκέψη ή μια αλλαγή δραστηριότητας. Το καθημερινό multitasking, το άγχος και η έλλειψη ύπνου μπορούν να κάνουν αυτά τα μικρά κενά ακόμη πιο συχνά.

Το μυστηριώδες “doorway effect”

Το συγκεκριμένο φαινόμενο, του να ξεχνά δηλαδή κανείς τι ήθελε να κάνει μόλις περνά από το ένα δωμάτιο στο άλλο, είναι τόσο συχνό που πλέον το ονομάζουν “the doorway effect”. Η θεωρία υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει μια αλλαγή χώρου ως ένα είδος νοητικού ορίου, χωρίζοντας την προηγούμενη δραστηριότητα από την επόμενη. Με αυτόν τον τρόπο, η πληροφορία που ήταν σημαντική πριν από λίγα δευτερόλεπτα μπορεί προσωρινά να γίνει δυσκολότερο να ανακληθεί. Ωστόσο, η επιστήμη έχει δείξει ότι το φαινόμενο δεν είναι τόσο απόλυτο όσο αρχικά θεωρήθηκε. Μεταγενέστερη έρευνα δεν κατάφερε να αναπαράγει σταθερά την επίδραση της πόρτας και έδειξε ότι η λήθη εμφανίζεται κυρίως όταν υπάρχει κάποιο σημαντικό γνωστικό φορτίο ή όταν συνυπάρχουν πολλές άλλες πληροφορίες.

Δεν φταίει πάντα η ηλικία

Για όσους ανησυχούν, το να ξεχνά κανείς ένα όνομα, μια λέξη ή τον λόγο για τον οποίο μπήκε σε ένα δωμάτιο δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη κάποιου σοβαρού προβλήματος μνήμης. Η περιστασιακή αφηρημάδα είναι διαφορετική από την επίμονη απώλεια μνήμης που επηρεάζει την καθημερινότητα. Συχνά το ζήτημα αφορά περισσότερο την προσοχή παρά την ίδια τη μνήμη. Όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης, ανάμεσα σε μηνύματα, οθόνες, υποχρεώσεις και σκέψεις, μια μικρή καθημερινή πρόθεση δεν έχει πάντα την ευκαιρία να αποκτήσει αρκετά ισχυρό «ίχνος» ώστε να ανακληθεί αμέσως.

Όταν το μυαλό ζητά ένα διάλειμμα

Η περιστασιακή λήθη, επομένως, μπορεί να είναι περισσότερο μια υπενθύμιση ότι ο εγκέφαλος έχει φτάσει στα όριά του, παρά μια ένδειξη ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά. Καλός ύπνος, λιγότερο multitasking, συχνά διαλείμματα από την οθόνη, κίνηση και καλύτερη συγκέντρωση σε μία δραστηριότητα κάθε φορά μπορούν να υποστηρίξουν τη νοητική διαύγεια. Έτσι, την επόμενη φορά που η σκέψη μας θα χαθεί ακριβώς τη στιγμή που περνάμε το κατώφλι ενός δωματίου, δεν χρειάζεται πανικός. Ο εγκέφαλός μας πιθανότατα άλλαξε απλά «σκηνή», λίγο πιο γρήγορα από όσο πρόλαβε να ακολουθήσει η μνήμη.