Τις τελευταίες εβδομάδες, μια φράση εμφανίζεται ξανά και ξανά στο TikTok, στο X (πρώην Twitter) και στις περισσότερες διαδικτυακές πλατφόρμες: «Το 2026 θα είναι το νέο 2016». Άλλοτε γράφεται με ενθουσιασμό, άλλοτε με ειρωνεία, αλλά πάντα με την ίδια υπόσχεση του ότι κάτι «καλό» επιστρέφει.
Μήπως, όμως, πίσω από αυτήν την ιδέα κρύβεται ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο και το 2016 ήταν μια από τις τελευταίες χρονιές που νιώσαμε πραγματικά αισιόδοξοι;
Το 2016 έχει αποκτήσει ξαφνικά τον ρόλο της «τελευταίας καλής χρονιάς». Για εκατομμύρια ανθρώπους -ιδίως millennials και Gen Z- ήταν το τέλος μιας εποχής που έμοιαζε πιο αθώα, πιο σταθερή και λιγότερο αγχωτική. Πριν την πανδημία, πριν τον πόλεμο στην Ευρώπη, πριν την εκτίναξη του κόστους ζωής και πριν η τεχνητή νοημοσύνη αρχίσει να αμφισβητεί το ίδιο το νόημα της εργασίας και της δημιουργίας. Ήταν μια εποχή όπου το διαδίκτυο έμοιαζε λιγότερο toxic (θυμάστε πόσο αστεία και πρωτοποριακά μας φαίνονταν τα φίλτρα του Snapchat;), το ίδιο και η πολιτική, και το μέλλον λιγότερο απειλητικό.
Aυτή η συλλογική ανάμνηση δεν είναι τυχαία. Η ψυχολογία γνωρίζει καλά το φαινόμενο του "pink nostalgia" την τάση να εξιδανικεύουμε το παρελθόν, ειδικά όταν το παρόν μοιάζει αβέβαιο. Σαν την παρελθοντολαγνεία, αλλά με την καλή έννοια. Όταν οι άνθρωποι βρίσκονται σε παρατεταμένη κρίση, αναζητούν ψυχολογικά ένα σημείο αναφοράς. Το 2016 λειτουργεί σήμερα ως τέτοιο σημείο πριν από την παγκόσμια απορρύθμιση.
Αλλά γιατί το 2026; Γιατί όχι το 2025 ή το 2030;
Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στους κύκλους της pop κουλτούρας. Η μόδα, η μουσική και η αισθητική λειτουργούν με επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Στις αρχές του 2000 επανήλθαν τα '80s, γύρω στο 2010 τα '90s, και σήμερα βλέπουμε την πλήρη επιστροφή του Y2K και των mid-2010s. Τα baggy jeans, η κουλτούρα των clubs, το Tumblr-style edgy χιούμορ και η pop-trap αισθητική επιστρέφουν. Όταν αυτά τα στοιχεία γίνουν κυρίαρχα γύρω στο 2026, το μυαλό μας θα ταυτίσει αυτήν την περίοδο με το 2016, έστω κι αν οι συνθήκες θα είναι ριζικά διαφορετικές.
Το φαινόμενο "burnout"
Παράλληλα, υπάρχει κι ένας βαθύτερος λόγος: η εξάντληση. Μετά από χρόνια πανδημίας, κλιματικής ανησυχίας, γεωπολιτικής αστάθειας και οικονομικής πίεσης, η κοινωνία μας δείχνει σημάδια burnout. Η ιδέα του 2026 λειτουργεί σαν ένα ορόσημο για μια νέα εποχή. Ένα σημείο το οποίο θα τελειώσει αυτό που ονομάζουμε «τρέλα» και θα ξεκινήσει επιτέλους μια καινούρια κανονικότητα. Προφανώς, δεν πρόκειται για μια ρεαλιστική πρόβλεψη, αλλά για μια μορφή συλλογικής αυτο-παρηγοριάς που όλοι μας έχουμε ανάγκη.
Το "Bonbon" της Era Istrefi είναι ένα από τα πιο hot pop τραγούδια εκείνης της χρονιάς:
Το TikTok έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μυθοποίηση αυτής της ιδέας. Βίντεο με παλιές μουσικές επιτυχίες του 2016, Vine compilations (μια σειρά από αστεία βίντεο), στιγμιότυπα από SoundCloud rap, ακόμα και screenshots από παλιές εφαρμογές, υπενθυμίζουν τα χρυσά χρόνια του internet. Ένα «χρυσό παρελθόν» που ξαφνικά όλοι νοσταλγούμε.
Το παράδοξο είναι ότι το 2016, όταν το ζούσαμε, δε θεωρούνταν ιδιαίτερα ειδυλλιακό. Υπήρχαν πολιτικές εντάσεις, τρομοκρατικά χτυπήματα, κοινωνικές κρίσεις. Όμως σε σύγκριση με όσα ακολούθησαν, μοιάζει σήμερα σχεδόν τέλειο. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: γιατί αυτή η νοσταλγία προκύπτει από όσους σήμερα κοντεύουν τα 30, στην πιο δημιουργική και ανθοφόρα περίοδο της ζωής τους δηλαδή; Γιατί να μην κοιτάζουμε το μέλλον και την καλυτέρευση αυτού και προτιμάμε να γυρίζουμε σε χρόνια που δε γυρίζουν πίσω; Μήπως επειδή η παιδικότητα του τότε να ήταν πάνω από κάθε κοινωνική δυσκολία στην οποία εμείς είχαμε ακόμα τα μάτια κλειστά. Ίσως αυτή η ανάγκη για εκείνο το συναίσθημα της αθωότητας να είναι η ελπίδα στην οποία όλοι βασιζόμαστε.
Θα είναι λοιπόν το 2026 «το νέο 2016»; Σίγουρα όχι με την κυριολεκτική έννοια. Ο κόσμος δεν πρόκειται να επιστρέψει στην προ-πανδημική αθωότητα, όσο κι αν επιμένουμε. Όμως μπορεί να συμβεί κάτι εξίσου σημαντικό. Μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που διασκεδάζουμε, κουρασμένοι πια από το ατελείωτο doomscrolling, και με την ανάγκη για περισσότερη ανθρώπινη επαφή.
