Η Gloria Steinem δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες, το όνομά της ήταν συνδεδεμένο με τον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών, τη δημοσιογραφία και το αμερικανικό φεμινιστικό κίνημα. Από τις σελίδες των περιοδικών μέχρι τις μεγάλες πολιτικές συγκεντρώσεις, η ίδια βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας κοινωνικής αλλαγής που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο μιλούσαμε για τη θέση της γυναίκας.
Η ζωή της, ωστόσο, δεν ήταν μια ευθεία διαδρομή προς την ακτιβιστική δράση. Ξεκίνησε ως δημοσιογράφος σε μια εποχή που οι γυναίκες είχαν περιορισμένο χώρο στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης και σταδιακά βρέθηκε να γίνεται μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του φεμινισμού. Με τη γραφή της, τις δημόσιες παρεμβάσεις της και τη συμμετοχή της στη δημιουργία σημαντικών οργανώσεων, η Steinem έδωσε δημοσιότητα σε ζητήματα που για χρόνια αντιμετωπίζονταν ως προσωπικές υποθέσεις και όχι ως κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.
Η είδηση του θανάτου της, σε ηλικία 92 ετών, κλείνει έναν μεγάλο κύκλο στην ιστορία του σύγχρονου φεμινιστικού κινήματος. Η Steinem πέθανε στις 2 Σεπτεμβρίου 2026 στο σπίτι της στη Νέα Υόρκη, περιτριγυρισμένη από ανθρώπους που την αγαπούσαν, σύμφωνα με την ανακοίνωση του ιδρύματός της. Η αιτία του θανάτου της δεν έχει γίνει γνωστή.
Από μια ανήσυχη δημοσιογράφο σε σύμβολο του φεμινισμού
Η Gloria Marie Steinem γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου 1934 στο Τολέδο του Οχάιο. Τα παιδικά της χρόνια ήταν διαφορετικά από εκείνα των περισσότερων παιδιών της εποχής της. Ο πατέρας της εργαζόταν ως έμπορος αντικών και η οικογένεια μετακινούνταν συχνά, με αποτέλεσμα η Steinem να μεγαλώσει κυριολεκτικά στον δρόμο. Η σχέση της με τη μητέρα της, Ruth, επρόκειτο να επηρεάσει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε αργότερα την κοινωνία και τον ρόλο των γυναικών. Οι γονείς της χώρισαν όταν εκείνη ήταν 11 ετών και η Gloria ανέλαβε σε μεγάλο βαθμό τη φροντίδα της μητέρας της, η οποία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας.
Αργότερα φοίτησε στο Smith College, όπου σπούδασε πολιτικές επιστήμες, και μετά την αποφοίτησή της ξεκίνησε να εργάζεται ως δημοσιογράφος. Δεν άργησε να διαπιστώσει ότι το επάγγελμα που είχε επιλέξει είχε τα δικά του όρια για μια γυναίκα. Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, οι γυναίκες δημοσιογράφοι συχνά καλούνταν να γράψουν για μόδα, κοινωνικές εκδηλώσεις και θέματα που θεωρούνταν «γυναικεία». Η Steinem, όμως, αναζητούσε ιστορίες που βρίσκονταν έξω από αυτά τα στενά πλαίσια.
Η δημοσιογραφική της καριέρα πήρε μια καθοριστική στροφή το 1963. Για τις ανάγκες ενός ρεπορτάζ εργάστηκε για 11 ημέρες undercover ως "bunny" στο Playboy Club της Νέας Υόρκης. Το αποτέλεσμα ήταν το περίφημο "A Bunny’s Tale", ένα ρεπορτάζ που αποκάλυπτε τις συνθήκες εργασίας, τις χαμηλές αμοιβές και τη σεξιστική αντιμετώπιση των γυναικών που εργάζονταν στα κλαμπ του Playboy. Το άρθρο έκανε το όνομά της γνωστό. Κυρίως, όμως, έδειξε τι είδους δημοσιογράφος ήθελε να είναι: μια δημοσιογράφος που δεν αρκούνταν στην επιφάνεια μιας ιστορίας, αλλά αναζητούσε τι κρυβόταν πίσω από αυτήν.
Η στιγμή που όλα άλλαξαν
Η Steinem δεν έγινε ακτιβίστρια από τη μια μέρα στην άλλη. Η στροφή της προς το φεμινιστικό κίνημα ήταν σταδιακή και συνδέθηκε τόσο με τη δημοσιογραφική της δουλειά όσο και με προσωπικές εμπειρίες. Το 1968 συμμετείχε στην ίδρυση του New York Magazine, ενώ το άρθρο της "After Black Power, Women's Liberation" την έφερε ακόμη πιο κοντά στο γυναικείο κίνημα. Έναν χρόνο αργότερα, όμως, θα βίωνε μια εμπειρία που η ίδια θεωρούσε κομβική για την πολιτική της αφύπνιση. Παρευρέθηκε σε μια δημόσια συζήτηση για τις αμβλώσεις σε εκκλησία της Νέας Υόρκης. Εκεί άκουσε γυναίκες να μιλούν ανοιχτά για τις δικές τους εμπειρίες και κατάλαβε πόσο μεγάλο ήταν το χάσμα ανάμεσα σε όσα συνέβαιναν στην πραγματική ζωή και σε όσα μπορούσε ή ήθελε να συζητήσει η κοινωνία.
Η ίδια είχε κάνει παράνομη άμβλωση στο Λονδίνο όταν ήταν 22 ετών. Για χρόνια δεν είχε μιλήσει δημόσια γι' αυτήν. Αργότερα, όμως, η προσωπική της εμπειρία έγινε μέρος της δημόσιας δράσης της για το δικαίωμα των γυναικών να αποφασίζουν οι ίδιες για το σώμα τους. Από εκείνο το σημείο και μετά, η δημοσιογραφία και ο ακτιβισμός άρχισαν να συνυπάρχουν στη ζωή της.
Η "Ms." που άλλαξε το γυναικείο περιοδικό
Το 1971 ήταν μία από τις χρονιές που καθόρισαν την καριέρα της. Η Steinem συμμετείχε στην ίδρυση του National Women's Political Caucus, μαζί με σημαντικές προσωπικότητες του αμερικανικού γυναικείου κινήματος, μεταξύ των οποίων η Bella Abzug, η Shirley Chisholm και η Betty Friedan. Την ίδια περίοδο γεννήθηκε και η ιδέα για το περιοδικό Ms. Η πρώτη έκδοση κυκλοφόρησε αρχικά ως ένθετο στο New York Magazine και στη συνέχεια το περιοδικό απέκτησε αυτόνομη πορεία. Η "Ms." δεν έμοιαζε με τα γυναικεία περιοδικά της εποχής. Δεν είχε ως βασική αποστολή να πει στις γυναίκες τι να φορέσουν, πώς να αδυνατίσουν ή πώς να γίνουν καλύτερες σύζυγοι. Μιλούσε για την άμβλωση, την ενδοοικογενειακή βία, τις διακρίσεις στην εργασία, τη σεξουαλικότητα, την πολιτική και την ανισότητα.
Με άλλα λόγια, έβαζε στο χαρτί θέματα που μέχρι τότε έμεναν κλεισμένα μέσα στο σπίτι. Η Steinem παρέμεινε για χρόνια μία από τις κεντρικές μορφές του περιοδικού και μέσα από τις σελίδες του απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη επιρροή. Η δημοσιογραφία έγινε έτσι ένα από τα βασικά εργαλεία της για να φέρει τον φεμινισμό σε ένα ευρύτερο κοινό.
Ο αγώνας δεν σταμάτησε στις Ηνωμένες Πολιτείες
Η δράση της Steinem δεν περιορίστηκε στην έκδοση ενός περιοδικού ή στις δημόσιες ομιλίες της. Συμμετείχε στη δημιουργία και την ενίσχυση πολλών οργανώσεων που ασχολήθηκαν με τα δικαιώματα των γυναικών, την πολιτική συμμετοχή και την κοινωνική δικαιοσύνη. Ανάμεσα σε αυτές ήταν η Ms. Foundation for Women, το Women's Media Center, το Voters for Choice και η Coalition of Labor Union Women.
Παράλληλα, υποστήριξε την Equal Rights Amendment και υπερασπίστηκε τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Για εκείνη, ο φεμινισμός δεν μπορούσε να περιοριστεί σε ένα μόνο ζήτημα. Η ισότητα στην εργασία, η πολιτική εκπροσώπηση, η οικονομική ανεξαρτησία, η βία κατά των γυναικών και η δυνατότητα επιλογής για το σώμα και τη ζωή μιας γυναίκας ήταν κομμάτια της ίδιας μεγαλύτερης εικόνας. Σημαντικό κομμάτι της σκέψης της ήταν επίσης η σύνδεση του φεμινισμού με ζητήματα φυλής και κοινωνικής δικαιοσύνης. Η ίδια είχε μιλήσει επανειλημμένα για τη συμβολή των μαύρων γυναικών στη διαμόρφωση του φεμινιστικού κινήματος και επέμενε στην ανάγκη ο αγώνας για ισότητα να αφορά γυναίκες διαφορετικών φυλών και κοινωνικών τάξεων.
Η προσωπική ζωή μιας γυναίκας που δεν ακολούθησε τους κανόνες
Η Gloria Steinem αποτέλεσε σύμβολο ανεξαρτησίας και για έναν ακόμη λόγο: δεν ακολούθησε το παραδοσιακό μοντέλο ζωής που συχνά επιβαλλόταν στις γυναίκες της γενιάς της. Για πολλά χρόνια δεν παντρεύτηκε και δεν απέκτησε παιδιά. Μάλιστα, είχε εκφράσει συχνά την άποψη ότι ο γάμος δεν θα έπρεπε να θεωρείται απαραίτητος προορισμός για μια γυναίκα. Κι όμως, στα 66 της χρόνια παντρεύτηκε τον David Bale, επιχειρηματία και περιβαλλοντικό ακτιβιστή, πατέρα του ηθοποιού Christian Bale. Ο γάμος τους διήρκεσε μέχρι τον θάνατό του, το 2003. Η επιλογή της δεν πέρασε απαρατήρητη. Η ίδια, όμως, την αντιμετώπισε ως απόδειξη ακριβώς όσων υποστήριζε σε όλη της τη ζωή: ότι μια γυναίκα πρέπει να μπορεί να επιλέγει τι θέλει σε κάθε διαφορετική φάση της ζωής της.
Μια γυναίκα που έγινε σύμβολο
Με τα χαρακτηριστικά γυαλιά aviator, τα μακριά μαλλιά και την έντονη δημόσια παρουσία της, η Steinem έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του φεμινισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εικόνα της, όμως, ήταν μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Για δεκαετίες ταξίδευε σε ολόκληρη τη χώρα, μιλώντας σε πανεπιστήμια, κοινότητες, συγκεντρώσεις και πορείες. Δεν ενδιαφερόταν μόνο για τις μεγάλες πολιτικές σκηνές. Έδινε ιδιαίτερη σημασία στις προσωπικές ιστορίες των γυναικών και στη δύναμη που μπορεί να αποκτήσει ένας αγώνας όταν οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι δεν είναι μόνοι τους. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίους η επιρροή της ξεπέρασε τα όρια μιας συγκεκριμένης εποχής. Η Steinem κατάφερε να συνδέσει τον ακτιβισμό με την καθημερινότητα και να κάνει τον φεμινισμό κατανοητό σε ανθρώπους που μέχρι τότε δεν αισθάνονταν ότι τους αφορούσε.
Η προσφορά της αναγνωρίστηκε πολλές φορές. Το 2013 ο τότε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Barack Obama της απένειμε το Presidential Medal of Freedom, την υψηλότερη πολιτική τιμή της χώρας. Το έργο και η ζωή της πέρασαν επίσης στον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Η αυτοβιογραφία της "My Life on the Road" κυκλοφόρησε το 2015 και αποτέλεσε τη βάση για την ταινία "The Glorias", ενώ η ζωή της ενέπνευσε και άλλες κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές.
Ακόμη και σε μεγάλη ηλικία, η Steinem δεν αποσύρθηκε από τη δημόσια ζωή. Συνέχισε να γράφει, να μιλά και να συναντά ανθρώπους. Τα τελευταία χρόνια, όπως ανέφερε η ανακοίνωση της ίδρυσής της, αφιέρωνε μεγάλο μέρος του χρόνου της στη συγγραφή και στην κοινότητα. Η επιμονή της να παραμένει ενεργή ίσως εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο γιατί η Gloria Steinem δεν έμεινε απλώς στην ιστορία ως μια διάσημη φεμινίστρια. Έγινε μέρος της ίδιας της ιστορίας του κινήματος.
Main photo: DAVID SANDISON/WRITER PICTURES/AP
