Η εικόνα του Αλκαζάρ χωρίς τις σκαλωσιές που για δεκαετίες είχαν γίνει σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι της όψης του είναι από μόνη της μια είδηση. Σήμερα, 1η Σεπτεμβρίου, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πραγματοποίησε νέα αυτοψία στο ιστορικό μνημείο της Θεσσαλονίκης, λίγες μόλις ημέρες πριν ολοκληρωθεί και επίσημα η μεγάλη επιχείρηση αποκατάστασής του.
Το Τέμενος Χαμζά Μπέη, γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως Αλκαζάρ, ετοιμάζεται πλέον να επιστρέψει στον αστικό και πολιτιστικό χάρτη της πόλης. Η επαναλειτουργία του προγραμματίζεται για τον Οκτώβριο, όταν και αναμένεται να υποδεχθεί το κοινό με την πρώτη έκθεση που θα φιλοξενήσει στον ανανεωμένο χώρο.
«Κόβει την ανάσα» το νέο Αλκαζάρ
Η Λίνα Μενδώνη, κατά τη σημερινή της επίσκεψη, στάθηκε στην εικόνα που παρουσιάζει πλέον το μνημείο μετά την ολοκλήρωση των βασικών εργασιών, δηλώνοντας:
«Σήμερα, είναι μια ημέρα ιδιαίτερης χαράς για όλους μας, αλλά και μια σημαντική στιγμή για το Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο, με αίσθημα ευθύνης και συνέπειας απέναντι στην πολιτιστική μας κληρονομιά, αποδίδει στη Θεσσαλονίκη ένα πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας της, ένα μνημείο αποκατεστημένο και λαμπρό, όπως αξίζει στην πόλη. Με την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης, το Χαμζά Μπέη – το γνωστό στους περισσότερους Θεσσαλονικείς ως “Αλκαζάρ” – απαλλάσσεται από τις σκαλωσιές που για περισσότερο από τρεις δεκαετίες αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της εικόνας του και είχαν συνδεθεί με τη μνήμη δύο γενεών κατοίκων και επισκεπτών της πόλης. Πρόκειται για ένα μνημείο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη διαχρονική ιστορία της Θεσσαλονίκης, από την ίδρυσή του τον 15ο αιώνα έως τη νεότερη εποχή, όταν λειτούργησε ως κινηματογράφος και έγινε ευρύτερα γνωστό ως “Αλκαζάρ”, όνομα που παραμένει ζωντανό στη συλλογική μνήμη των Θεσσαλονικέων. Για το συγκεκριμένο έργο είχαμε μια σημαντική υποχρέωση απέναντι στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και στις δεσμεύσεις που είχαμε αναλάβει: να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου όλες οι εργασίες που χρηματοδοτήθηκαν από τους πόρους του. Το Υπουργείο Πολιτισμού υπήρξε απολύτως συνεπές στη δέσμευση του, αποδεικνύοντας ότι ο σωστός σχεδιασμός, η επιστημονική επάρκεια και η αφοσίωση των στελεχών του μπορούν να φέρουν εις πέρας ακόμη και τα πιο απαιτητικά έργα αποκατάστασης. Ένα εξαιρετικά σύνθετο και δύσκολο έργο -ιδιαίτερα για λόγους στατικότητας- ολοκληρώθηκε, σε διάστημα περίπου δύο ετών, από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία που ανέπτυξε με τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης».
Η Υπουργός έχει αναφερθεί επανειλημμένα στη σημασία της αποκατάστασης του Αλκαζάρ, εντάσσοντάς το σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα έργων πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη. Σε προηγούμενη αυτοψία της είχε επισημάνει ότι τα τελευταία χρόνια υλοποιείται στην πόλη ένα πρόγραμμα έργων και δράσεων που ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ, με στόχο την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής της κληρονομιάς.
Ένα μνημείο που αλλάζει ξανά σελίδα
Στη συμβολή της Εγνατίας με τη Βενιζέλου, το Αλκαζάρ βρίσκεται σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της πόλης. Η ιστορία του, ωστόσο, ξεκινά πολύ πριν από τη σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Το Τέμενος Χαμζά Μπέη οικοδομήθηκε το 1467 και αποτελεί το παλαιότερο ισλαμικό λατρευτικό κτίσμα της πόλης. Η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα διαφορετικών κατασκευαστικών φάσεων, με την αίθουσα προσευχής, το περίστωο και το αίθριο να συνθέτουν ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό σύνολο. Η ονομασία «Αλκαζάρ», που τελικά επικράτησε στη συλλογική μνήμη των Θεσσαλονικέων, συνδέθηκε με τον κινηματογράφο που λειτούργησε για δεκαετίες στην περίστυλη αυλή του τεμένους. Έτσι, μέσα στους αιώνες, το μνημείο απέκτησε διαφορετικές ταυτότητες, παραμένοντας κάθε φορά συνδεδεμένο με τη ζωή της πόλης.
37 χρόνια μετά, οι σκαλωσιές απομακρύνονται
Η αποκατάσταση αποτέλεσε ένα από τα πιο απαιτητικά έργα που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια στο ιστορικό κέντρο. Οι εργασίες ξεκίνησαν το Μάιο του 2024 και αφορούσαν τόσο τη στατική ενίσχυση όσο και τη συντήρηση και αποκατάσταση των αρχιτεκτονικών στοιχείων του μνημείου. Η τεχνική πολυπλοκότητα ήταν σημαντική, όχι μόνο λόγω της κατάστασης του κτιρίου και των πολλών επεμβάσεων που είχαν προηγηθεί, αλλά και εξαιτίας της θέσης του ακριβώς πάνω από την περιοχή του σταθμού Βενιζέλου του μετρό. Η αποκατάσταση χρειάστηκε να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας και στις σύγχρονες απαιτήσεις ασφάλειας και λειτουργικότητας.
Σήμερα, η απομάκρυνση των σκαλωσιών αποκαλύπτει ξανά την αρχιτεκτονική του μνημείου και σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας διαδρομής που κράτησε 37 χρόνια από τότε που το Αλκαζάρ έπαψε να είναι προσβάσιμο στο κοινό.
Η νέα ζωή του Αλκαζάρ
Η επόμενη ημέρα του τοπόσημου προβλέπει έναν ενεργό πολιτιστικό ρόλο, με εκθέσεις και δράσεις που θα φέρουν ξανά κόσμο στο εσωτερικό του.
Η πρώτη έκθεση, σε συνεργασία με το MOMus, αναμένεται να ανοίξει τον Οκτώβριο και θα λειτουργήσει ως το πρώτο μεγάλο πολιτιστικό γεγονός μετά την αποκατάσταση. Σύμφωνα με τον μέχρι τώρα σχεδιασμό, ο χώρος θα φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις, δημιουργώντας έναν νέο πολιτιστικό προορισμό στην καρδιά της Θεσσαλονίκης.
Το Αλκαζάρ πρόκειται να αποκτήσει μια νέα θέση στη σύγχρονη ζωή της πόλης, διατηρώντας παράλληλα όλα εκείνα τα στρώματα ιστορίας που το έκαναν ένα από τα πιο ιδιαίτερα μνημεία.
Η Θεσσαλονίκη ξαναβλέπει ένα γνώριμο τοπόσημο αλλιώς
Για δεκαετίες, το Αλκαζάρ ήταν περισσότερο μια γνώριμη εικόνα παρά ένας χώρος που μπορούσε κανείς πραγματικά να επισκεφθεί. Τώρα, η πόλη βρίσκεται μπροστά σε μια διαφορετική πραγματικότητα όπου ένα ιστορικό μνημείο επιστρέφει στον δημόσιο χώρο και ετοιμάζεται να αποκτήσει ξανά ζωή.
Δείτε το βίντεο:
Κεντρική Φωτογραφία: Το αποκατεστημένο τέμενος Χαμζά Μπέη εξωτερικά
Φωτογραφίες: Υπουργείο Πολιτισμού
