Η τέχνη του Σωτήρη Φωκέα δύσκολα χωρά σε στενούς ορισμούς. Ζωηρή, ανατρεπτική και βαθιά ανθρωποκεντρική, κινείται ανάμεσα στο χιούμορ και τον κοινωνικό σχολιασμό, μετατρέποντας την καθημερινότητα σε αφορμή για διάλογο. Ξεκινώντας από τον δρόμο και τη street art, εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς δημιουργούς της σύγχρονης ελληνικής εικαστικής σκηνής. Για τον ίδιο, όμως, οι ταμπέλες δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία. Δεν δημιουργεί για να υπηρετήσει τον τίτλο του «καλλιτέχνη», αλλά γιατί αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο παρατηρεί, επεξεργάζεται και επικοινωνεί όσα συμβαίνουν γύρω του. 

Ανάμεσα σε μουσικές που παίζουν στο repeat, βόλτες στην άδεια καλοκαιρινή Αθήνα και σκέψεις γύρω από την τέχνη, την τεχνολογία και το χάος της πληροφορίας, ο Σωτήρης Φωκέας αποκαλύπτει τη φιλοσοφία που βρίσκεται πίσω από κάθε έργο του: ότι η χαρά μπορεί να είναι μια πράξη αντίστασης και το χιούμορ ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους να μιλήσεις για όσα πραγματικά έχουν σημασία.

Πού σε πετυχαίνουμε αυτήν την περίοδο;

Στην Αθήνα, την οποία και απολαμβάνω τώρα που έχουν ξεκινήσει όλοι και φεύγουν για διακοπές.

Με τρεις λέξεις, πώς θα περιέγραφες τη σχεδιαστική φιλοσοφία σου;

Αισιόδοξη, σαρκαστική και ρυθμική.

Κι αν έπρεπε να δώσεις έναν ορισμό στην Τέχνη, ποιος θα ήταν αυτός;

Τέχνη είναι ό,τι πει ο καλλιτέχνης πως είναι τέχνη. (Από την «Κρήνη» του Marcel Duchamp και μετά δηλαδή)

Τι παίζει στο repeat στα ηχεία σου όταν σχεδιάζεις;

Αυτή τη περίοδο το “Pyramid of Health” των Viagra Boys.

Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σου;

Δεν μπορώ να διαλέξω έναν, νιώθω ότι επηρεάζομαι από τα πάντα και πως είμαι και εγώ ένα κολλάζ από εμπειρίες και από ανθρώπους με τους οποίους έχω συνδεθεί. Αν όμως έπρεπε να δώσω μια σύντομη απάντηση, αυτή μάλλον θα ήταν «ο πατέρας μου».

Ένας νέος άνθρωπος του χώρου που πιστεύεις πως το μέλλον του διαγράφεται λαμπρό;

Όποιος αντέξει.

Ποια αποτυχία σου αποδείχθηκε τελικά δώρο;

Το μαγικό του να είσαι καλλιτέχνης είναι ότι η δημιουργική διαδικασία είναι ένα μόνιμο παιχνίδι, γεμάτο λάθη, αποτυχίες και ήττες. Όταν πειραματίζομαι, το πιο πιθανό είναι στις 10 προσπάθειες, οι 9 να είναι αποτυχημένες. Μόνο έτσι γίνομαι καλύτερος. Έχω μάθει ότι αυτό είναι μέρος της διαδικασίας και το απολαμβάνω. Είμαι πολύ τυχερός που το λάθος είναι μέρος της δουλειάς μου και μπορώ - και οφείλω - να το αγκαλιάσω.

Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σου είναι το αγαπημένο σου;

Υπάρχει ένα σημείο στη δημιουργική διαδικασία όπου, είτε από λάθος, είτε από κάτι τυχαίο, είτε από κάποιον περιορισμό, αποφασίζεις να κάνεις κάτι με διαφορετικό τρόπο – να πειραματιστείς χωρίς να σε νοιάζει το τι θα βγει ή το αν θα κριθείς. Η ανακάλυψη αυτής της στιγμή είναι αυτό που αγαπώ πιο πολύ απ’ όλα.

Κι όταν η έμπνευση δεν έρχεται, τι κάνεις;

Δουλεύεις. Η έμπνευση είναι κάτι που έρχεται μέσα απ’ τη διαδικασία, το πείραμα, το λάθος, τη στεναχώρια, τα νεύρα και τη βαρεμάρα.

Αν αύριο σου έπαιρναν τον τίτλο «καλλιτέχνης», τι θα συνέχιζες να κάνεις έτσι κι αλλιώς;

Τα ίδια ακριβώς! Ο τίτλος δεν με ενδιαφέρει καθόλου, ίσα-ίσα που μου φαίνεται και αστείο. Δεν κάνω τέχνη γιατί είμαι καλλιτέχνης. Κάνω τέχνη γιατί είναι η γλώσσα μου και ο τρόπος να επικοινωνώ και να αντιλαμβάνομαι τον κόσμο.

Ποιο ρίσκο τόλμησες και δεν το μετάνιωσες;

Το να παραιτηθώ απ’ τη δουλειά μου και να κυνηγήσω το όνειρο του να γίνω ελεύθερος επαγγελματίας (εικαστικός) χωρίς να έχω ιδέα τι σημαίνει. Έχουν περάσει 11 χρόνια από τότε και κάθε βράδυ που πέφτω για ύπνο και σκέφτομαι ότι όντως πήρα αυτή την απόφαση χαμογελάω.

Ποιον άτυπο κανόνα της ζωής απολαμβάνεις να σπάς;

Το ότι για να είναι κάτι σημαντικό ή με βαθύ νόημα πρέπει να είναι και «σοβαρό». Απολαμβάνω να σπάω τη σοβαροφάνεια με όποιον τρόπο μπορώ στη ζωή μου.

Τι αξίζει περισσότερο από το ταλέντο;

Η δουλειά, η επιμονή και η συνέπεια. Δεν υπάρχει ταλέντο.

Τι δε διαπραγματεύεσαι πια όπως παλιά;

Την απάντησή μου στην ερώτηση για το ταλέντο.

Τι σε βοηθά να επανέρχεσαι όταν μια μέρα πάει στραβά;

Το περπάτημα, η μουσική, ο αθλητισμός, το φαγητό, οι φίλοι μου και τα βιντεοπαιχνίδια. Αν όλα αυτά δεν δουλέψουν, δίνω στον εαυτό μου την άδεια να τα παρατήσει χωρίς ενοχές, να κοιμηθεί και αύριο να ξεκινήσει μια καινούρια μέρα.

Ποιο είναι το πιο δύσκολο «όχι» που έχεις μάθει να λες;

Σε ανθρώπους (συνεργάτες, γνωστούς, συντρόφους) που «τσιγκλάνε» τον ενθουσιασμό μου, αλλά κατά βάθος γνωρίζω πως είναι ακατάλληλοι. Ενθουσιάζομαι πολύ, ονειρεύομαι πολύ εύκολα και πολύ συχνά καταλήγω να την πατάω.

Η ζωή μας θα ήταν ομορφότερη αν...

Ηρεμούσαν όλοι λίγο και προσπαθούσαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους λίγο καλύτερα.

Ποια η γνώμη σου για τη σημερινή επαφή της τεχνολογίας με την τέχνη;

Η τεχνολογία ήταν και είναι ένα εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί προς όφελος της τέχνης και να την βοηθήσει, εκτός αν αξιοποιηθεί άμετρα και χωρίς παιδεία και καταλήξει να κάνει κακό. Με ένα μαχαίρι μπορώ να αλείψω φυστικοβούτυρο και μαρμελάδα και να κάνω ένα νόστιμο σάντουιτς, αλλά μπορώ παράλληλα και να πληγώσω έναν άνθρωπο. Το τι θα κάνω με το εργαλείο που μου δίνεται είναι το ζήτημα. Έτσι και με την τεχνολογία.

Το χιούμορ και η παιχνιδιάρικη διάθεση είναι στοιχεία που εμφανίζονται συχνά στο έργο σου. Θεωρείς ότι αποτελούν έναν πιο αποτελεσματικό τρόπο να ανοίξει ένας διάλογος γύρω από σοβαρά κοινωνικά ζητήματα;

Για εμένα ναι. Με αυτόν τον τρόπο ξέρω να επικοινωνώ, έτσι συνεννοούμαι καλύτερα και έτσι απολαμβάνω να αντιλαμβάνομαι τον κόσμο. Με το χιούμορ μπορώ να συνδεθώ και να μοιραστώ πολύ καλύτερα.

Όταν κλείνει η πόρτα του «ατελιέ» τι μένει;

Η δουλειά μου και η ζωή μου είναι μπλεγμένα σε βαθμό που δεν ξέρω ακριβώς τι υπάρχει όταν κλείνει η πόρτα του εργαστηρίου. Μεγάλωσα με τη νοοτροπία ότι το «ατελιέ» μου είναι ο δρόμος, οπότε πλέον όλα τα μέρη μπορούν να είναι ατελιέ.

Αν έπρεπε να πάρουμε ένα στοιχείο από τη σημερινή επικαιρότητα για να εμπνευστούμε/ σχολιάσουμε ποιο θα ήταν κατά βάση και γιατί;

Θα ήταν το χάος της πληροφορίας που μας κατακλύει και μας παραλύει. Βομβαρδιζόμαστε από πληροφορία και συμβάντα και άμα δουλεύεις αντανακλαστικά σε σχέση με αυτά είναι εύκολο να χάσεις τη μπάλα.

Αν μπορούσες να αφήσεις ένα μόνο έργο σου σε έναν δημόσιο χώρο της Αθήνας που θα έμενε εκεί για πάντα, ποιο θα ήταν το μήνυμα που θα ήθελες να διαβάζει κάθε περαστικός;

Το μήνυμα το έχουν πει πολύ καλύτερα από εμένα οι IDLES με τον τίτλο του album τους “Joy as an Act of Resistance”. Νομίζω πως ειδικά για την Αθήνα (όπου είμαστε λίγο πιο αντιδραστικοί και γκρινιάριδες) ταιριάζει γάντι. Τώρα το τι έργο θα έκανα για να το αποδώσω αυτό δεν το έχω βρει.

Ξεκινώντας από τον δρόμο και φτάνοντας στις γκαλερί και τις εγκαταστάσεις, τι είναι αυτό που παραμένει αναλλοίωτο στη δημιουργική σου διαδικασία, ανεξάρτητα από το μέσο ή τον χώρο έκφρασης;

Το να το διασκεδάζω, να γελάω και να μην παίρνω τον εαυτό μου πολύ στα σοβαρά. Μου δίνει τρομερή δημιουργική ελευθερία όλο αυτό.

Αγαπημένη έκθεση , don’t miss ταινία , βιβλίο στο κομοδίνο;

Αγαπημένη έκθεση η ατομική του David Shrigley στο Λονδίνο. Don't miss ταινία θα είναι για πάντα το “Snatch”. Βιβλίο στο κομοδίνο αυτή τη στιγμή είναι το “Wicked Arts Assignments” των Emiel Heijnen & Melissa Bremmer.

Κεντρική Φωτογραφία: ANASTASIA PAPAMICHALI