Η Τένια Μενεγάκη αντιμετωπίζει το design με βάση όσα συμβαίνουν και υπάρχουν γύρω μας: το φως, τα υλικά, οι μικρές λεπτομέρειες που αλλάζουν την αίσθηση ενός χώρου. Από το art event venue, Apodec, μέχρι το νέο project sma.ll.scale, η δουλειά της κινείται γύρω από μια σταθερή ανάγκη: να παρατηρεί, να συνδέει και να δημιουργεί αφορμές για νέες συναντήσεις. Την ίδια ματιά κρατά και απέναντι στη Θεσσαλονίκη - μια πόλη που διαρκώς μεταμορφώνεται, κουβαλώντας ταυτόχρονα αιώνες ιστορίας.

Στη συζήτησή μας, μοιράζεται τις αναζητήσεις και τις εικόνες που διαμορφώνουν την αισθητική της, καθώς και μιλά για όλα όσα αγαπά στην πόλη.

Τένια, τι ήταν αυτό που σε έκανε να αγαπήσεις τόσο βαθιά το design και να το κάνεις τελικά τρόπο ζωής;

Νομίζω ότι ξεκίνησε από την παρατήρηση. Από το να κοιτάζω λίγο περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται. Τον τρόπο που ένα αντικείμενο στέκεται μέσα σε έναν χώρο, πώς πέφτει το φως πάνω του, πώς κάποιος έχει τοποθετήσει κάτι δίπλα σε κάτι άλλο χωρίς καν να το έχει σκεφτεί ιδιαίτερα. Πάντα με ενδιέφεραν αυτές οι μικρές λεπτομέρειες που συνήθως προσπερνάμε. Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι το design βρίσκεται ακριβώς εκεί: στον τρόπο που τα πράγματα επηρεάζουν την καθημερινότητά μας, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Δεν είναι μόνο η μορφή, αλλά η σχέση του με τον χώρο, με το σώμα, με τους ανθρώπους που το χρησιμοποιούν. Κατάλαβα πως με ενδιαφέρει αυτός ο ενδιάμεσος χώρος στον οποίο έχω τοποθετήσει το design, τη χρήση, την αισθητική.

Πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι την αισθητική μέσα στα χρόνια; Και βασικά τι σημαίνει για σένα αισθητική;

Αισθητική για μένα είναι περισσότερο ένας τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τις σχέσεις. Και θα έλεγα ότι είναι και μια μορφή ευγένειας. Ευγένεια στη σύνθεση: όχι μόνο σε αυτά που υπάρχουν, αλλά και στα όσα συμβαίνουν στο κενό ανάμεσά τους. Οι αποστάσεις, αυτά που δε λέγονται ακριβώς αλλά δημιουργούν μια αίσθηση. Σαν να υπάρχει μια επικοινωνία που δε χρειάζεται πάντα να είναι κυριολεκτική. Ο τρόπος που επικοινωνούν μεταξύ τους τα υλικά, οι όγκοι, τα αντικείμενα. Εκεί, για μένα, αρχίζει η αισθητική. Όχι στο «τι είναι όμορφο», αλλά στο τι συμβαίνει στο μεταξύ.

Μίλησέ μας τώρα για το Apodec… Ποια ήταν η ανάγκη που ήθελες να καλύψεις όταν το δημιούργησες;

Το Apodec ξεκίνησε πρώτα απ’ όλα ως μια σκέψη και μετά έγινε χώρος. Η ανάγκη μου ήταν να δημιουργήσω μια πλατφόρμα επικοινωνίας. Έναν τόπο όπου να μπορούν να συναντηθούν άνθρωποι, ιδέες, αντικείμενα, διαφορετικές μορφές δημιουργίας. Δε με ενδιέφερε τόσο να δημιουργήσω έναν χώρο που απλώς παρουσιάζει πράγματα, όσο έναν χώρο που μπορεί να γίνει αφορμή για κάτι άλλο. Για μια γνωριμία, μια συζήτηση, μια συνεργασία, μια νέα ιδέα. Και αυτό, στην πραγματικότητα, εξακολουθεί να είναι η λειτουργία του Apodec και σήμερα. Να δημιουργεί αφορμές σύνδεσης. Μου αρέσει επίσης το ότι, επειδή είναι ένας μικρός χώρος, μπορώ να τον αντιμετωπίζω πιο προσωπικά. Δε χρειάζεται να χωράει τα πάντα.

Και τι άλλο κάνεις πέρα από αυτό;

Νομίζω ότι, με έναν τρόπο, κάνω πάντα το ίδιο πράγμα, απλώς με διαφορετικές μορφές. Παρατηρώ, ψάχνω, συνδέω ανθρώπους και ιδέες, προσπαθώ να δώσω χώρο σε πράγματα που με ενδιαφέρουν και να δω τι μπορεί να προκύψει μεταξύ τους. Αυτή την περίοδο έχει ξεκινήσει και ένα καινούριο project, το sma.ll.scale, που κάνουμε μαζί με τη Νανά Καντσά. Είναι ένα project design curation χώρων, με έμφαση στην πιο μικρή κλίμακα - στα αντικείμενα, στις λεπτομέρειες, τις besboke κατασκευές, στις μικρές χειρονομίες που τελικά μπορούν να αλλάξουν την αίσθηση ενός χώρου.

Έχεις μια ιδιαίτερη σχέση με την τέχνη, το design και τους ανθρώπους που τα υπηρετούν. Τι είναι αυτό που σε κάνει να πεις «αυτό θέλω να το φέρω στον χώρο μου»;

Μου αρέσει πολύ να ψάχνω. Να ανακαλύπτω νέους καλλιτέχνες, να πηγαίνω σε εκθέσεις, να βλέπω καινούρια ονόματα, να ψάχνω στο διαδίκτυο και να βρίσκω ανθρώπους που μπορεί να μην έχουμε ξαναδεί στη Θεσσαλονίκη. Το κριτήριό μου είναι αρκετά προσωπικό και δεν αφορά μόνο στη δουλειά τους. Με ενδιαφέρει και ο άνθρωπος πίσω από αυτήν, αλλά και το πώς αισθάνομαι ότι μπορεί να συνυπάρξει με τον χώρο, με την ατμόσφαιρα και με αυτό που θέλω να είναι το Apodec.

Ζώντας και δουλεύοντας στη Θεσσαλονίκη, πώς βλέπεις τη δημιουργική της σκηνή σήμερα; Τι πιστεύεις ότι έχει αλλάξει και τι εξακολουθεί να της λείπει;

Έχω την εντύπωση ότι η Θεσσαλονίκη έχει πάψει λίγο να ζητάει άδεια. Υπάρχουν άνθρωποι που φτιάχνουν μικρούς χώρους, εκθέσεις, brands, μουσική, εκδόσεις, objects, χωρίς να περιμένουν να τους πει κάποιος ότι αυτό που κάνουν είναι αρκετά σημαντικό. Αυτό είναι μεγάλη αλλαγή. Αλλά δε θα έλεγα ότι έχουμε ακόμη ένα πραγματικό οικοσύστημα. Έχουμε πολλές νησίδες. Θα ήθελα αυτές οι νησίδες να αρχίσουν να συνδέονται περισσότερο.

Τι σε εμπνέει αυτή την περίοδο; Ένας άνθρωπος, ένας χώρος, ένα ταξίδι, μια εικόνα ή ίσως κάτι εντελώς απρόσμενο;

Με εμπνέει πολύ η παρατήρηση της καθημερινότητας.

Ποια είναι η γειτονιά της Θεσσαλονίκης που έχει μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά σου;

Η περιοχή γύρω από την Αχειροποίητο, όπου μένω τα τελευταία χρόνια. Είναι μια γειτονιά που έχω δει να αλλάζει και να μεταμορφώνεται. Μικρά μαγαζιά και όλο και περισσότερα studios - όλα τα χαρακτηριστικά της «γειτονιάς» είναι εκεί, με σταθερό σημείο αναφοράς το μνημείο της Αχειροποιήτου. Τον τελευταίο χρόνο, μάλιστα με τη δημιουργία της πλατείας Μακεδονομάχων, έχει αλλάξει και ο δημόσιος χώρος. Εργαζόμενοι, παιδιά, έφηβοι, ζωάκια, χρησιμοποιούν ασύστολα κάθε τετραγωνικό του, ευτυχώς.

Κάτι που καμιά άλλη πόλη δεν έχει;

Δε θα έλεγα ότι υπάρχει κάτι που καμιά άλλη πόλη δεν έχει. Οι πόλεις είναι πολύ πιο συγγενικές μεταξύ τους απ’ όσο νομίζουμε. Έχει όμως κάτι σπάνιο: μικρή κλίμακα και μεγάλη ιστορική πυκνότητα. Μπορείς να ζήσεις μια πόλη με τα πόδια και ταυτόχρονα να αισθάνεσαι ότι κάτω από κάθε στρώση της υπάρχει μια προηγούμενη πόλη. Ρωμαϊκή, βυζαντινή, οθωμανική, εβραϊκή, προσφυγική, μεταπολεμική. Αυτό το βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον, προσωπικά, και όμορφο. Άλλωστε, η ενδιαφέρουσα πόλη είναι πάντα προτιμότερη από την όμορφη πόλη.

Ένας δρόμος όπου ο χρόνος μοιάζει σαν να σταματά;

Η Φράγκων, ειδικά όσο την κοιτάς όχι σαν δρόμο αλλά σαν τομή της πόλης. Έχει κάτι από το "before and after" χωρίς να σου λέει ποιο είναι το πριν και ποιο το μετά. Βιοτεχνίες, γραφεία, παλιά κτίρια και καταστήματα, επιγραφές, προσόψεις, ίχνη χρήσεων που έχουν χαθεί, καινούριες χρήσεις. Ένα ζωντανό αρχείο.

Και ποια θεωρείς πως είναι η πιο καλλιτεχνική γειτονιά αυτήν τη στιγμή;

Δε νομίζω ότι η τέχνη στη Θεσσαλονίκη κατοικεί πλέον σε μία γειτονιά. Και αυτό είναι καλό. Με ενδιαφέρει περισσότερο το παράλληλο δίκτυο που δημιουργείται από μικρούς χώρους, εργαστήρια, studios, υπόγεια, ανεξάρτητες παραγωγές και ανθρώπους που δουλεύουν μεταξύ διαφορετικών πεδίων. Αν πρέπει οπωσδήποτε να βάλω μια καρφίτσα στον χάρτη, θα κοιτούσα δυτικά του κέντρου. Την περιοχή του Βαρδάρη. Όχι επειδή «εκεί είναι το νέο cool». Μόλις μια περιοχή αποκτήσει αυτόν τον χαρακτηρισμό, συνήθως έχει ήδη αρχίσει να χάνει κάτι.

Μια προσωπική σου ιστορία στην πόλη που ποτέ δεν έχεις μοιραστεί;

Δεν υπάρχει ακριβώς μια συγκεκριμένη ιστορία που να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να μοιραστώ. Μου συμβαίνει όμως συχνά να συνδέω τυχαία πράγματα που συναντώ στον δρόμο με αυτά που έχω στο μυαλό μου εκείνη την περίοδο. Μια φράση σε ένα αυτοκόλλητο, ένα σχέδιο, ένα μήνυμα, κάτι από street art. Μπορεί ξαφνικά να μου φαίνεται σαν να συνομιλεί με κάτι που με απασχολεί εκείνη τη στιγμή. Έχει πλάκα αυτό.

Είναι μεσάνυχτα σε μια πόλη άδεια. Πού σου αρέσει να περπατάς;

Μου αρέσει να περπατάω στο κέντρο της πόλης. Δε θα έψαχνα απαραίτητα ένα σημείο με θέα ή έναν συγκεκριμένο προορισμό. Μου αρέσει περισσότερο να αφουγκράζομαι την ησυχία και τους ήχους της πόλης που δύσκολα αντιλαμβάνεσαι μέσα στη φασαρία της ημέρας. Και απολαμβάνω πολύ το χαμηλό φως τη νύχτα - αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις τα ίδια πράγματα και κάνει την πόλη να μοιάζει λίγο διαφορετική.

Ένας χώρος τέχνης που ξεχωρίζεις εδώ;

Θα ξεχώριζα το bEam arts, στην πλατεία Μαβίλη. Είναι ένας χώρος που λειτουργεί με residencies και φιλοξενεί κυρίως καλλιτέχνες από το εξωτερικό, οι οποίοι έρχονται στη Θεσσαλονίκη, ζουν την πόλη και δημιουργούν εδώ το έργο τους. Αυτό που βρίσκω πολύ ενδιαφέρον είναι ότι κάθε έκθεση είναι ουσιαστικά το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης.

Δεν πρέπει να φύγει κανείς από τη Θεσσαλονίκη, αν δε δοκιμάσει…

Τα μαρόν γλασέ του Δεληγεωργάκη στην Αγίας Σοφίας.

Αν η Θεσσαλονίκη ήταν ταινία, θα είχε τίτλο…

«Πόλη σε εκκρεμότητα».

Φθινόπωρο στη Θεσσαλονίκη… Τι θεωρείς must;

Το Φεστβάλ Κινηματογράφου.

Η δική σου Θεσσαλονίκη με τρεις λέξεις…

Ατέλεια. Ενέργεια. Μνήμη.