Δεν τρώμε πάντα επειδή πεινάμε, μερικές φορές τρώμε για να νιώσουμε καλύτερα. Στη γρήγορη και απαιτητική καθημερινότητά μας, το άγχος, η πίεση και η συνεχής υπερδιέγερση μας σπρώχνουν στο ψυγείο όχι για θρέψη, αλλά για παρηγοριά. Αυτό είναι το emotional eating: η συναισθηματική κατανάλωση τροφής, ένα φαινόμενο που επιστήμονες μελετούν όλο και περισσότερο, καθώς επηρεάζει την ψυχική και σωματική μας υγεία -από τους ενήλικες μέχρι τα παιδιά- και μας δείχνει πόσο στενά συνδέονται τα συναισθήματά μας με ό,τι βάζουμε στο πιάτο.
ΟΤΑΝ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
Στη διεθνή βιβλιογραφία, το emotional eating ορίζεται η κατανάλωση τροφής ως απάντηση σε συναισθηματικά ερεθίσματα και όχι σε φυσιολογικά σήματα πείνας και κορεσμού. Πρόκειται για συμπεριφορά που ενεργοποιείται κυρίως από αρνητικά αισθήματα, όπως το άγχος, η θλίψη, ο θυμός, η μοναξιά, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται και ως αντίδραση σε έντονη θετική διάθεση. Αυτή η συνήθεια μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία, αφού η χρόνια συναισθηματική υπερφαγία δεν επηρεάζει μόνο το βάρος, αλλά συνδέεται και με διακυμάνσεις σε αυτό (weight cycling), αυξημένο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου και αυξημένα επίπεδα άγχους.
ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ
Η επιστήμη εξηγεί το emotional eating μέσα από τη σύνδεση στρες-εγκεφάλου-ανταμοιβής. Η έκθεση σε χρόνιο ψυχοκοινωνικό στρες πυροδοτεί την έκκριση κορτιζόλης, η οποία ενισχύει την όρεξη, αυξάνει την επιθυμία για τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, εκκρίνοντας ντοπαμίνη. Με απλά λόγια, το φαγητό «μαθαίνει» να λειτουργεί ως εύκολη ανακούφιση.
ΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ: ΤΙ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
Οι διεθνείς έρευνες καταγράφουν ότι:
• Το 20%-30% των ενηλίκων αναφέρουν συστηματική κατανάλωση τροφής ως αντίδραση στο στρες.
• Το emotional eating εμφανίζεται πιο συχνά στις γυναίκες, σε όσους έχουν ιστορικό δίαιτας και σε άτομα με υψηλότερο Δείκτη Μάζας Σώματος.
• Σε πληθυσμούς όπου η παχυσαρκία είναι συχνή, η συναισθηματική υπερφαγία εμφανίζεται σε πολύ υψηλότερα ποσοστά.
Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΜΑΣ
Το emotional eating δεν μπορεί να αποκοπεί από το κοινωνικό περιβάλλον. Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα χρόνιου στρες, απορρύθμιση ωραρίων ύπνου και γευμάτων, συνεχή έκθεση σε εικόνες φαγητού μέσω social media και αντικρουόμενα διατροφικά μηνύματα -από τον αυστηρό έλεγχο μέχρι την «απελευθέρωση» χωρίς όρια, που καλώς ή κακώς δημιουργούν σύγχυση. Ακόμα περισσότερο, η ψηφιακή κουλτούρα ενισχύει την παρορμητικότητα και μειώνει τη συνειδητή κατανάλωση τροφής.
EMOTIONAL EATING ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΟΥ ΜΟΤΙΒΟΥ
Τα αρχικά ερεθίσματα για την επιβίωση του ανθρώπου προέρχονται από το φαγητό, ένα από τα πρώτα μέσα που προσφέρει ανακούφιση, θαλπωρή και παρηγοριά. Όπως σημειώνει η Κατερίνα Βισέρη, που ασχολείται χρόνια με το φαινόμενο των διατροφικών διαταραχών: «Από παιδιά, το φαγητό συνδέθηκε με αγάπη, ανακούφιση και ασφάλεια. Έτσι, μετατράπηκε σε υποκατάστατο, όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά γιατί δεν μάθαμε άλλον τρόπο. Έμαθα από νωρίς ότι το γλυκό μπορεί να “γλυκάνει” κάτι που πονούσε. Δεν έμαθα ποτέ πώς να καθίσω με τα αληθινά μου συναισθήματα». Η επιστημονική κοινότητα επιβεβαιώνει ότι τα πρώτα μοτίβα συναισθηματικής κατανάλωσης τροφής διαμορφώνονται από νωρίς, με καθοριστικό τον ρόλο του οικογενειακού περιβάλλοντος. Πρακτικές όπως η χρήση φαγητού ως ανταμοιβή, η προσφορά γλυκών για παρηγοριά ή η πίεση για «καθάρισμα του πιάτου» αποσυνδέουν το παιδί από τα φυσικά σήματα πείνας και κορεσμού, ενώ το εκπαιδεύουν να συνδέει το φαγητό με τη συναισθηματική ανακούφιση.
ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ: ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Η σύγχρονη προσέγγιση απομακρύνεται από τη λογική της δίαιτας και εστιάζει στη ρύθμιση των συναισθημάτων, αφού η ουσιαστική λύση δεν βρίσκεται στον έλεγχο της τροφής, αλλά στην αποκατάσταση της σχέσης μας με αυτήν. Ορισμένοι τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου περιλαμβάνουν την εκπαίδευση στη συνειδητή κατανάλωση (mindful eating), ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις και μία ολιστική προσέγγιση με τη συνεργασία διαιτολόγου και ψυχολόγου.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026
