Υπάρχουν κάποια αστέρια στον ουρανό που, όταν ενωθούν, αποκτούν μια νέα μορφή. Κάπως έτσι λειτουργεί και η «Συναστρία», η νέα ομαδική εικαστική έκθεση που φέρνει στο ίδιο νοητό «στερέωμα» είκοσι σύγχρονους καλλιτέχνες, δεκατρείς ποιητές και ποιήτριες, αλλά και σπάνια τεκμήρια από τις Ειδικές Συλλογές της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος.

Σε επιμέλεια και κείμενο του Κώστα Πράπογλου, η έκθεση ξεκινά από μια διαχρονική ανθρώπινη ανάγκη: την προσπάθεια να βρεθούν σχέσεις ανάμεσα σε φαινομενικά ασύνδετα πράγματα. Ο ουρανός υπήρξε άλλωστε από τις πρώτες επιφάνειες πάνω στις οποίες ο άνθρωπος προσπάθησε να «διαβάσει» τον κόσμο. Αστερισμοί, πλανήτες και ουράνια φαινόμενα έγιναν σύμβολα, μύθοι και ιστορίες, πολύ πριν η επιστημονική παρατήρηση αποκτήσει τη σημερινή της μορφή.

Όταν η τέχνη συναντά το Σύμπαν

Η «Συναστρία» αξιοποιεί την ίδια λογική, μεταφέροντας την ιδέα της σύνδεσης από τον ουρανό στην τέχνη. Τα έργα των συμμετεχόντων δεν αντιμετωπίζουν το διάστημα αποκλειστικά ως επιστημονικό ή μυθολογικό πεδίο, αλλά ως μια ανοιχτή περιοχή για προσωπικές αναγνώσεις.

Ανάμεσα στα ονόματα της έκθεσης ξεχωρίζουν δύο σημαντικές παρουσίες της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, ο Κώστας Βαρώτσος και ο Κώστας Τσόκλης, μαζί με καλλιτέχνες όπως η Άννα Αμπαριώτου, η Λυδία Ανδριώτη, ο Χρήστος Αντωναρόπουλος, ο Στάθης Βατανίδης, η Ρόζα Ζεϊντάν, η Αννίτα Καλημέρη, η Σοφία Καλογεροπούλου, ο Βασίλης Καρακατσάνης, η Micha CaWaui, ο Ιάσων Μέγκουλας (Cacao Rocks), ο Κωνσταντίνος Ξενάκης, ο Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, η Κυριακή Πατρωνάκη-Χαραλαμπίδου, η Λία Πέτρου, η Λίνα Πηγαδιώτη, η Εύη Σαββαΐδη, ο Τόλης Τατόλας και ο Γιώργος Τζινούδης.

Ο καθένας προσεγγίζει την ευρύτερη θεματική μέσα από διαφορετική εικαστική γλώσσα, δημιουργώντας ένα σύνολο όπου η μυθολογία, η επιστήμη, η μνήμη και η προσωπική εμπειρία συνυπάρχουν.

Δεκατρείς φωνές, ένας αστερισμός ποίησης

Η εικαστική αφήγηση δεν περιορίζεται στην εικόνα. Στη «Συναστρία» η ποίηση λειτουργεί σαν μια δεύτερη, παράλληλη διαδρομή. Δεκατρείς σύγχρονοι Έλληνες ποιητές και ποιήτριες συμμετέχουν με κείμενα που δημιουργήθηκαν ειδικά για το εγχείρημα. Η Άννα Γρίβα, η Μυρσίνη Γκανά, ο Γιώργος Βέης, ο Χάρης Βλαβιανός, ο Νίκος Ερηνάκης, ο Γιάννης Ευσταθιάδης, η Λένα Καλλέργη, η Μαρία Κουλούρη, η Δήμητρα Κωτούλα, η Μαρία Πατακιά, η Μαρία Τοπάλη, ο Θανάσης Χατζόπουλος και η Δήμητρα Χριστοδούλου δημιουργούν έναν ακόμη «αστερισμό» μέσα στην έκθεση.

Οι στίχοι παρεμβάλλονται ανάμεσα στα έργα και λειτουργούν σαν μικρές στάσεις μέσα στην περιήγηση, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από το ορατό στο άυλο και από την εικόνα στη σκέψη.

Η ιστορία του ουρανού μέσα από σπάνια βιβλία

Ένα ακόμη επίπεδο της «Συναστρίας» έρχεται από το αρχείο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Χειρόγραφα και σπάνιες εκδόσεις γύρω από την κοσμογραφία, την αστρονομία και την αστρολογία αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές εποχές προσπάθησαν να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν τον ουρανό. Με αυτόν τον τρόπο, το παρελθόν συνομιλεί με το παρόν: οι παλιές σελίδες με τις σύγχρονες εικαστικές προσεγγίσεις και η επιστημονική γνώση με τη φαντασία.

Και όλα αυτά συμβαίνουν κάτω από έναν πραγματικό ουρανό.

Η γυάλινη οροφή γίνεται μέρος της έκθεσης

Η αρχιτεκτονική του χώρου αποκτά καθοριστικό ρόλο στην εμπειρία. Μέσα από τη γυάλινη οροφή της Εθνικής Βιβλιοθήκης, το φως της ημέρας, οι σκιές, οι νεφώσεις και οι αλλαγές του ουρανού μεταβάλλουν διαρκώς το σκηνικό. Δεν πρόκειται για ένα απολύτως στατικό εκθεσιακό περιβάλλον. Η ίδια η φύση συμμετέχει στην αφήγηση, καθώς ο ουρανός που αποτέλεσε την αφετηρία της έκθεσης βρίσκεται κυριολεκτικά πάνω από τα έργα.

Από τον Λόφο των Νυμφών στην καρδιά της Αθήνας

Η «Συναστρία» δεν περιορίζεται σε έναν μόνο χώρο. Η έναρξή της συνδέεται με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, στον Λόφο των Νυμφών, όπου θα πραγματοποιηθεί ειδική εκδήλωση πριν από την επίσημη έναρξη της έκθεσης. Η τέχνη συναντά εκεί την πραγματική επιστημονική παρατήρηση, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και παρατήρηση του νυχτερινού ουρανού μέσα από τα ιστορικά τηλεσκόπια του Αστεροσκοπείου.

Λίγες ημέρες αργότερα, το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου, η νέα Στοά Αρσακείου θα φιλοξενήσει μια διαφορετική βραδιά κάτω από το φως της Πανσελήνου. Οι ποιητές και οι ποιήτριες της «Συναστρίας» θα παρουσιάσουν τα κείμενα που δημιούργησαν για την έκθεση στο αίθριο της Στοάς, ενώ η βραδιά θα ολοκληρωθεί με μουσική εκδήλωση αφιερωμένη στην Πανσέληνο.

Μια έκθεση που θέλει να είναι προσβάσιμη σε όλους

Σημαντική θέση στο εγχείρημα έχει και η προσβασιμότητα. Η έκθεση περιλαμβάνει απτικές αποδόσεις έργων, ηχητικές αφηγήσεις και ειδικά σχεδιασμένο υλικό, δημιουργώντας εναλλακτικούς τρόπους προσέγγισης των έργων για ανθρώπους με οπτική αναπηρία. Η «Συναστρία», κάτι περισσότερο από μια έκθεση με κοινή θεματική, μετατρέπεται σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου διαφορετικές μορφές τέχνης, γνώσης και εμπειρίας μπορούν να συνυπάρξουν και να δημιουργήσουν νέες συνδέσεις.

Info: «Συναστρία», Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, ΚΠΙΣΝ, Διάρκεια: 16 Σεπτεμβρίου - 4 Οκτωβρίου 2026