Με τη φρεσκάδα που κουβαλά η νέα γενιά δημιουργών και τη σπάνια ωριμότητα ενός ήδη διαμορφωμένου καλλιτεχνικού σύμπαντος, ο Mario Banushi επαναπροσδιορίζει τα όρια της σύγχρονης θεατρικής γλώσσας. Γεννημένος το 1998 και με αφετηρία μια διαδρομή από την Αλβανία στην Ελλάδα, ο σκηνοθέτης και performer μετατρέπει τη σιωπή, τη μνήμη και τις μικρές καθημερινές χειρονομίες σε έντονες σκηνικές εμπειρίες. Από τα πρώτα έργα του, όπως το “ Ragada” και το “Goodbye, Lindita”, έως την τριλογία “Taverna Miresia - Mario, Bella, Anastasia”, η δουλειά του έχει παρουσιαστεί σε σημαντικές διεθνείς σκηνές, αποσπώντας θερμή ανταπόκριση. Μέχρι τη βιντεοκλήση με τον Γουίλεμ Νταφόε -λίγο πριν από την επίσημη ανακοίνωση- δεν είχε καν φανταστεί ότι η επιτροπή τον είχε επιλέξει ομόφωνα για τον Αργυρό Λέοντα.
Πώς έζησες τη στιγμή που ανακοινώθηκε η βράβευσή σου;
Σαν σε έκρηξη χαράς, αλλά συνάμα και κάτι πολύ ήσυχο -σχεδόν βαρύ- σαν να έπρεπε πρώτα να συνειδητοποιήσω τι ακριβώς συμβαίνει πριν το χαρώ. Σκέφτηκα τις ώρες που ήμουν μόνος με μια ιδέα που δεν ήξερα αν θα «σταθεί» ποτέ, την προσπάθεια και τη δουλειά που έχει πέσει για να μπορέσω να φτιάξω τα έργα που έχω δημιουργήσει μέχρι τώρα. Το βραβείο εκείνη τη στιγμή λειτούργησε περισσότερο σαν επιβεβαίωση.
Πώς πιστεύεις ότι αυτό το βραβείο αντανακλά το θέατρο που θέλεις να κάνεις;
Μου δείχνει καθαρότερα ότι υπάρχουν άνθρωποι και καλλιτέχνες σημαντικοί εκεί έξω που αναγνωρίζουν την προσπάθεια νέων ανθρώπων να πουν κάτι με μια δική τους γλώσσα. Αντανακλά έναν τρόπο δουλειάς που δεν βιάζεται, που επιμένει στο εύθραυστο και στο προσωπικό. Το θέατρο που θέλω να κάνω δεν δίνει απαντήσεις, αλλά προκαλεί ερωτήματα που μένουν ανοιχτά, και αυτό νομίζω αναγνωρίστηκε.
Ποια παιδικά ή εφηβικά σου βιώματα διαμόρφωσαν τον τρόπο που σκέφτεσαι το θέατρο;
Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να συμπυκνώσω την παιδική μου ηλικία σε μία εικόνα. Πολλές στιγμές με διαμόρφωσαν ‒ ή έτσι θέλω να ελπίζω: η ευγένεια των συγγενών μου, το πάθος για ζωή και το θάρρος να παλεύεις για κάτι καλύτερο. Δεν θα μπορούσα με μια τόσο δυναμική μητέρα να μην παλεύω κι εγώ αντίστοιχα για αυτά που πιστεύω ότι μου αξίζουν. Επίσης, μια «τραχιά» ευαισθησία πάντα υπήρχε στο σόι μας, και αυτό με έμαθε να μπορώ να δώσω μια αγκαλιά και να την εννοώ.
Τι σημαίνει για εσένα «ποιότητα» στην παρουσίαση ενός θεατρικού έργου;
Νιώθω ότι είναι αρκετά παρεξηγημένη λέξη. Προσπαθώ να μην κρίνω την ποιότητα του έργου, αλλά του καλλιτέχνη. Για μένα είναι σημαντική η ποιότητα της ομάδας, η ευγένεια και ο σεβασμός. Όταν αυτά υπάρχουν ή απουσιάζουν, αποτυπώνονται στο έργο. Σε ό,τι αφορά στη γενική έννοιά της, προσπαθώ να τη διασφαλίζω, επιμένοντας σε αυτό που έχω οραματιστεί. Παραμένω πιστός σε αυτό που θέλω εγώ και όχι οι άλλοι.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχεις συναντήσει ως δημιουργός στην Ελλάδα;
Να πρέπει να αποδείξω από την πρώτη στιγμή ότι αυτό που κάνω έχει νόημα, ότι πρέπει να του δώσει κάποιος σημασία. Θα έπρεπε να είναι αυτονόητη η προσοχή, σε όλους και ειδικά στους νέους.
Ποια τα επόμενα βήματά σου και ποιες θεματικές θέλεις να εξερευνήσεις στο μέλλον;
Καταρχάς είναι πολύ σημαντικό για εμένα ότι θα δείξω για πρώτη φορά όλη την τριλογία μαζί, και μάλιστα στο Φεστιβάλ της Βενετίας υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γουίλεμ Νταφόε. Προκαλεί ένα δέος αυτό μαζί με την ευγένεια, την ανθρωπιά και το ταλέντο αυτού του ανθρώπου.
Μετά τη βράβευση, τι έχει αλλάξει στον τρόπο που βλέπεις τη δουλειά σου και τη θέση σου στο διεθνές θέατρο;
Δεν άλλαξε ο τρόπος που δουλεύω, αλλά άλλαξε η ευθύνη με την οποία κοιτάζω τη δουλειά μου. Ακόμα είναι πολύ φρέσκο το όλο γεγονός, και νομίζω ότι μόλις γίνει και η τελετή βράβευσης, θα ολοκληρωθεί κάπως αυτή η εμπειρία. Ο τρόπος που βλέπω και φτιάχνω τα πράγματα δεν άλλαξε. Με βοηθάει όμως στο ρίσκο που έχω πάρει πολλές φορές και συνεχίζω να παίρνω, να μπορώ να λέω «όχι».
Τι ήταν αυτό που σε έκανε να νιώσεις πως ανήκεις σε έναν κόσμο, είτε του θεάτρου είτε της τέχνης γενικότερα, εκείνη την πρώτη περίοδο;
Ανήκω στον κόσμο της τέχνης από τη στιγμή που κατάλαβα ότι δεν ήμουν μόνος σε αυτά που ένιωθα. Όταν είδα ένα έργο και ένιωσα πως κάποιος άγνωστος μου μιλούσε χωρίς να με ξέρει. Αυτή η αναγνώριση, αυτή η σιωπηλή συνάντηση, ήταν αρκετή για να νιώσω ότι υπάρχει ένας τόπος για μένα. Από το μουσείο που μπορεί να πήγαμε με το σχολείο μέχρι το ανοιχτό θέατρο στην Ηλιούπολη, όπου έμπαινα κρυφά και παρακολουθούσα τις παραστάσεις με λεπτομέρεια, ένιωθα ότι έτσι θέλω να εκφραστώ - μέσα από αυτόν τον δρόμο και με τον δικό μου τρόπο.
Στον τρόπο που δουλεύεις, πώς ισορροπείς ανάμεσα στη δημιουργική ελευθερία και την ανάγκη για αριστοτεχνική λεπτομέρεια;
Προσπαθώ να κρατάω πάντα κάτι χειροποίητο σε ό,τι φτιάχνω. Είναι λεπτή η γραμμή ανάμεσα στο να χρησιμοποιείς τα τέλεια μέσα, τα τέλεια φώτα κτλ., και στο να χάνεις κάτι από τη μαγεία του χειροποίητου - και αυτό είναι αλήθεια. Κάθε φορά είναι δοκιμές - δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Σε κάθε δουλειά μαθαίνω πολλά για την επόμενη, τι θέλω να επαναλάβω, τι θέλω να αλλάξω. Η αίσθηση του οικείου και του χειροποίητου υπάρχει πάντα στη δουλειά μου, από την έννοια του φαγητού μέχρι και τις μυρωδιές.
Η οικογένεια εμφανίζεται συχνά στα έργα σου, με όλες τις αντιφάσεις της. Πώς βλέπεις το ρόλο της στο να διαμορφώνει τον εαυτό και τις σχέσεις;
Η οικογένεια παίζει καθοριστικό ρόλο στη ζωή όλων μας, είτε με την παρουσία της είτε με την απουσία της. Στα δικά μου έργα είναι η καρδιά της δραματουργίας. Όλες οι εικόνες είναι φτιαγμένες με τη θύμηση της οικογένειας ή με το ιδανικό της.
Πώς αντιλαμβάνεσαι την ταυτότητα μέσα στις συνεχείς μετακινήσεις και εμπειρίες;
Όσο ταξιδεύω, τόσο αντιλαμβάνομαι την έννοια της ταυτότητας αλλιώς. Σε όλα αυτά τα ταξίδια, είναι τεράστιο δώρο να γνωρίζεις ανθρώπους από την άλλη άκρη της γης, με άλλες κουλτούρες, χρώματα και αναμνήσεις. Η μαγεία είναι ότι καταλαβαίνω κάθε φορά, τουλάχιστον εγώ, πως όλοι είμαστε ακριβώς το ίδιο μέσα - όσο κλισέ κι αν ακούγεται. Έχουμε τις ίδιες ανησυχίες, εντάξει, ίσως όχι ακριβώς, αλλά καταλαβαίνεις τι εννοώ.
Τι σου πήρε περισσότερο χρόνο να συμφιλιωθείς μέσα σου;
Με το γεγονός ότι δεν είμαι ένα συγκεκριμένο πράγμα. Αυτό το κατάλαβα σιγά-σιγά, από το δημοτικό μέχρι και τις σπουδές μου. Κάθε χρόνο συνειδητοποιούσα ότι δεν ανήκω σε μια συγκεκριμένη κάστα ανθρώπων. Εγώ κι άλλοι πολλοί θέλουμε να ασχολούμαστε με διάφορα πράγματα και μας απασχολούν περισσότερα από ένα θέματα.
Στο έργο σου φαίνεται να έχεις ιδιαίτερη σχέση με την ησυχία και τις σιωπηλές στιγμές. Πώς λειτουργούν για σένα μέσα στην αφήγηση και στη σκηνή;
Η ησυχία και η σιωπή στη σκηνή είναι από τα πιο δύσκολα κομμάτια κάθε φορά στην πρόβα. Εύκολα μπορεί κάποιος να πει «Εδώ στέκομαι ακίνητος σε ησυχία, οκ, πάμε παρακάτω». Για μένα όμως αυτές οι σιωπές είναι οι πιο δυνατές και οι πιο ριψοκίνδυνες. Ας νιώσουν και λίγο αμήχανα οι θεατές μέσα στην ησυχία - είναι τόσο ζωντανή αυτή η αμηχανία που προκαλεί κάτι.
Ποια είναι η θέση της ησυχίας μέσα σε έναν κόσμο που μοιάζει να μην σταματά ποτέ να μιλάει;
Αυτήν την ησυχία, όσο τη χρειαζόμαστε στη σκηνή, άλλο τόσο τη χρειαζόμαστε και στην πραγματική ζωή. Έχουμε μάθει να μιλάμε, να μιλάμε, να μιλάμε και ποτέ να μην ακούμε αυτόν που θέλει να πει κάτι. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να μπορώ να μιλάω - κάτι που δεν το κάνω εύκολα και προσπαθώ να ανοίγομαι στους δικούς μου - αλλά είναι ακόμα πιο σημαντικό να ακούω. Κάθε φωνή είναι σημαντική και κάθε ιστορία. Αυτό απολαμβάνω περισσότερο, ακόμα και στον φούρνο που έχει η μητέρα μου, όπου ακούω τις ιστορίες των πελατών.
Info: Το βραβείο 54ου Αργυρού Λέοντα θα απονεμηθεί στον Mario Banushi τον Ιούνιο του 2026 στα γραφεία της Biennale, στο Ca’ Giustinian, στη Βενετία.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΚΑΠΟΚΑΚΗ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2026
