Η Κάρπαθος για την οικογένεια Μαυρολέων πίσω από την A&M Architects είναι τόπος καταγωγής, όχι ένα μέρος που γνώρισαν μέσα από τη δουλειά τους. Μεγαλωμένοι με τις παραδόσεις, τα έθιμα και τον πολιτισμό του νησιού ως σταθερά σημεία αναφοράς, η σχέση τους με αυτόν τον τόπο είναι οικογενειακή, βιωματική και πολύ προσωπική. Η Μαρίκα Μαυρολέων μάς ξεναγεί στο νησί, όπου το αρχιτεκτονικό αποτύπωμα τους αποκτά διαφορετική βαρύτητα.

Στο πρόσφατο έργο τους στον παραδοσιακό οικισμό του Απερίου, της παλιάς πρωτεύουσας του νησιού, η πρόκληση ήταν να δουλέψουν με σεβασμό σε ένα μέρος που γνωρίζουν από μέσα. «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση από το να προσφέρεις στον τόπο σου», λέει χαρακτηριστικά η Μαρίκα Μαυρολέων. Τόσο η ίδια όσο και η αδερφή της Αγγελική, μπορεί να μη ζουν μόνιμα στην Κάρπαθο, «όμως περνάμε σημαντικό μέρος του χρόνου μας στο νησί. Τα τελευταία χρόνια η σχέση μας έχει γίνει ακόμη πιο στενή, καθώς διατηρούμε και ένα μικρό γραφείο μέσω του οποίου διαχειριζόμαστε τα τοπικά μας έργα. Έτσι, οι επισκέψεις μας είναι πλέον σχεδόν μηνιαίες, διατηρώντας μια διαρκή και ενεργή σύνδεση με τον τόπο».

Πόσο προσωπική υπόθεση είναι το αρχιτεκτονικό αποτύπωμά σας στην Κάρπαθο;

Η καταγωγή από το νησί έχει δημιουργήσει έναν πολύ ισχυρό δεσμό με τον τόπο, τους ανθρώπους και τις παραδόσεις του. Μέσα από τη δουλειά μας θέλουμε να συμβάλλουμε στην εξέλιξη της Καρπάθου, με σεβασμό στην ιδιαίτερη ταυτότητα και την πολιτιστική της κληρονομιά. Παράλληλα, είναι μεγάλη χαρά για εμάς να φέρνουμε περισσότερους ανθρώπους σε επαφή με τη μοναδική ομορφιά του νησιού και με όσα το κάνουν ξεχωριστό. Κάθε έργο είναι μια ευκαιρία να συνδέσουμε το παρόν με την παράδοση και να προσθέσουμε τη δική μας δημιουργική ματιά σε μια ιστορία που συνεχίζεται εδώ και γενιές.

Το έργο σας στον παραδοσιακό οικισμό του Απερίου είναι από εκείνα που έχουν τραβήξει ιδιαίτερα την προσοχή πρόσφατα. Ποια ήταν η φιλοσοφία σε αυτό με γνώμονα τον σεβασμό στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική;

Στο πρόσφατο έργο στο Απέρι, βασική επιδίωξη ήταν να προσεγγίσουμε το έργο με σεβασμό προς το πνεύμα του οικισμού, χωρίς να καταφύγουμε σε μια στείρα αναπαραγωγή παραδοσιακών μορφών. Η σύγχρονη αρχιτεκτονική μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά με την παράδοση, όταν υπάρχει σε βάθος κατανόηση των στοιχείων που την καθιστούν διαχρονική.

Πρόκειται για το δεύτερο μεγαλύτερο νησί στα Δωδεκάνησα με ένα δικό του μοναδικό χρώμα και ύφος - αρχιτεκτονικά και όχι μόνο. Πώς θα μυούσατε κάποιον στο πνεύμα του τόπου;

Η Κάρπαθος, και ιδιαίτερα τα παλιά χωριά της, διαθέτει μια αυθεντική αρχιτεκτονική και πολιτισμική ταυτότητα, διαμορφωμένη από την απομόνωση, το τοπίο αλλά και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της. Όλα τα χωριά της χαρακτηρίζονται από πυκνή δόμηση, λιτές γεωμετρίες και έντονη σχέση με το ανάγλυφο. Τα κτίρια «κουμπώνουν» το ένα πάνω στο άλλο, δημιουργώντας ένα συνεκτικό σύνολο που λειτουργεί ως ενιαία οργανική δομή. Τα υλικά είναι τοπικά και ανεπεξέργαστα, με πέτρα, σοβά και γήινες αποχρώσεις να κυριαρχούν. Η μετανάστευση έπαιξε επίσης ρόλο στην αρχιτεκτονική εξέλιξη, ειδικά των νεότερων οικισμών που αναπτύχθηκαν στις παραθαλάσσιες περιοχές. Πέρα όμως από την αρχιτεκτονική, καθοριστικά στοιχεία είναι η παράδοση, η μουσική, τα έθιμα και ο δεσμός των ανθρώπων με την κοινότητα και τη μνήμη του τόπου. Ως ντόπιοι, μας ενδιαφέρει να μη βλέπουμε την Κάρπαθο ως «γραφικό» σύνολο εικόνων, αλλά ως ζωντανό τόπο όπου η αρχιτεκτονική, η καθημερινότητα και η παράδοση θα είναι αλληλένδετες.

Αν μας ξεναγούσατε στη δική σας Κάρπαθο, από πού θα ξεκινούσατε;

Από μια εμπειρία που αποτυπώνει τον πιο αυθεντικό της ρυθμό: τα πανηγύρια, που είναι πάρα πολλά μέσα στον χρόνο, ή ακόμη πιο χαρακτηριστικά, από έναν παραδοσιακό γάμο. Αυτό που λένε «καθιστό γλέντι» είναι ίσως από τα πιο μοναδικά στοιχεία του νησιού. Εκεί, μέλη της οικογένειας και της κοινότητας κάθονται γύρω από τραπέζια, με τη λύρα, το λαούτο και την τσαμπούνα να συνοδεύουν έναν ζωντανό αυτοσχεδιασμό μαντινάδων, οι οποίες γεννιούνται εκείνη τη στιγμή και εξελίσσονται σε έναν συνεχή μουσικό και λεκτικό διάλογο ανάμεσα σε όλους τους παρευρισκόμενους. Είναι μια εμπειρία βαθιά συλλογική, έντονα συγκινητική και απόλυτα αυθεντική. Μετά από αυτό, σειρά θα είχε η θάλασσα, με μια διαδρομή με καΐκι ή βάρκα στις παραλίες, ειδικά της ανατολικής πλευράς του νησιού, όπου το τοπίο παραμένει σχεδόν ανέγγιχτο και η εμπειρία γίνεται πιο σιωπηλή και εσωτερική. Και στο τέλος, η ημέρα θα έκλεινε με τη γεύση: παραδοσιακές μακαρούνες, κολοκυθοανθούς (τα λεγόμενα «πουλιά») και άλλες τοπικές συνταγές που δύσκολα αποδίδονται σε μία μόνο περιγραφή.

Με αργά και σταθερά βήματα, η Κάρπαθος ξεπροβάλλει στο τουριστικό τοπίο της χώρας, πέρα από την εικόνα της ως surf προορισμού. Πώς θα θέλατε να εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια;

Ζούμε σε μια εποχή όπου υπάρχει έντονη ανάγκη για αυθεντικότητα και μοναδικότητα. Η παγκοσμιοποίηση, σε πολλές περιπτώσεις, τείνει να εξομαλύνει τις ιδιαιτερότητες των τόπων, όμως τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως έχουμε αρχίσει ξανά να αναγνωρίζουμε την αξία που έχει η παράδοση και η ιδιομορφία του κάθε πολιτισμού. Σε πέντε χρόνια θα μπορούσε η Κάρπαθος να έχει εξελιχθεί τουριστικά με έναν τρόπο που να στηρίζει την εντοπιότητα, χωρίς να την αλλοιώνει. Να προσελκύει επισκέπτες που ενδιαφέρονται πραγματικά να γνωρίσουν τον τόπο και όχι απλώς να τον καταναλώσουν ως εικόνα. Αυτό που θα είχε περισσότερη σημασία είναι να μη χαθεί η ζωντανή παράδοση του νησιού, είτε αυτή αφορά τα πανηγύρια, τα έθιμα, τη γλώσσα ή τον τρόπο που λειτουργεί η κοινότητα. Η πρόκληση είναι η ανάπτυξη να ενισχύει την αυθεντικότητα του νησιού και όχι να την αντικαθιστά.

LIKE A LOCAL

Γεύση: Μακαρούνες, γεµιστοί κολοκυθοανθοί ή«πουλιά», καρπάθικος µπακλαβάς και ψιλοκούλουρα. Δοκιµάστε τα στην Ωραία Κάρπαθο στα Πηγάδια, στους Μύλους στην Όλυµπο ή στη Φωλιά στα Σπόα.

Παραλία: Κυρά Παναγιά ή Άπελλα.

Στέκια: Η Φωλιά στα Σπόα, η Πέρδικα στις Μενετές και το «Παραδοσιακό» στο Απέρι.

Local figures: Ο Γιώργος Κατογιρίτης, κατασκευαστής παραδοσιακής λύρας, ο Γιάννης Πρεάρης, υποδηµατοποιός παραδοσιακών υποδηµάτων, και ο ψαράς Γιάννης Χουβαρδάς.

Secret: Το Φοινίκι στην Αρκάσα και η κολοχτυποµακαρονάδα στο Δελφίνι.

Η Κάρπαθος είναι στα καλύτερά της: Λίγο πριν πέσει ο ήλιος, στις ανατολικές παραλίες ή στο ηλιοβασίλεµα από Μεσοχώρι, Όλυµπο ή Φοινίκι.

Για φαγητό: Το Βότσαλο στον Άγιο Νικόλαο Σπόων, η Φωλιά και η Πέρδικα.

Διαδρομή: Η ανατολική πλευρά µε καΐκι ή βάρκα.

Τοπικό προϊόν: Ντόπιο µέλι.

Μνημείο: Το παρεκκλήσι του Χριστού στην Όλυµπο ή το Επαρχείο της Ιταλοκρατίας.

Έθιμο: Δεκαπενταύγουστος ή η Γέννηση της Παναγίας, στις 8 Σεπτεµβρίου, στο Μεσοχώρι.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: (Αριστερά) Παραδοσιακό σπίτι στην Όλυµπο. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ COURTESY A&M ARCHITECTS. (Δεξιά) Η Μαρίκα Μαυρολέων στο αίθριο της κατοικίας στο Απέρι Καρπάθου. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ AYLO STUDIO COURTESY A&M ARCHITECTS.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 2026