Αλέξανδρος και Έτα Σαμαρά: Μια ζωή γεμάτη από αρχιτεκτονικά σχέδια, ταξίδια και εικόνες αποτυπώνεται στο υπέροχο σπίτι τους στην Πάτμο

Ο πολύπειρος σήμερα αρχιτέκτονας Αλέξανδος Σαμαράς επισκέφτηκε την Πάτμο για πρώτη φορά το 1981, την ερωτεύτηκε με την πρώτη ματιά και το 1990, έναν χρόνο πριν από τον γάμο τους, ταξίδεψε στο νησί μαζί με την αγαπημένη του, Σύμβουλο Στρατηγικής Επικοινωνίας και Αντιπρόεδρο της ΕΛΕΠΑΠ σήμερα, Έτα Παγίδα. Τον ίδιο έρωτα για το Νησί της Αποκάλυψης ένιωσε και εκείνη. Ένα από τα αγαπημένα τους στέκια τότε, που δυστυχώς δεν υπάρχει πλέον, ήταν το εστιατόριο Patmian House στη Χώρα, όπου ο σεφ Βίκτωρ Γκούρας, με νεοϋορκέζικο παλμαρέ, και η σύζυγός του έτρεφαν ιδιαίτερη συμπάθεια για τον ευφυή αρχιτέκτονα. Ήταν, λοιπόν, το καλοκαίρι του 1992 που ο Αλέξανδρος και η Έτα εξέφρασαν στο ζεύγος Γκούρα την επιθυμία τους να αγοράσουν ένα σπίτι εκεί. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, άκουσαν από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής τον σεφ να τους λέει: «Βρήκαμε το σπίτι των ονείρων σας, αλλά πρέπει να έρθετε στην Πάτμο τώρα». Πράγματι, ταξίδεψαν, είδαν το οίκημα, επέστρεψαν, και το πρωί της Δευτέρας ο αρχιτέκτονας, μαζί με τον πατέρα της Έτας, βρίσκονταν ήδη στον Πειραιά για τις υπογραφές. Ιστορία τριών ημερών.

Η σκεπαστή είσοδος με τις πέτρινες καμάρες σε συνομιλία με την αρχιτεκτονική του σπιτιού.

Επρόκειτο για δύο σπίτια δύο αδελφών, που είχαν κοινή αυλή και κοινό πηγάδι. Ο ένας μάλιστα έμενε μόνιμα στο Σικάγο και ήθελαν να πουλήσουν τα δύο κτίσματα. «Πέρα από το νησί που είχε τεράστιο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, επρόκειτο για ένα καπετανόσπιτο, όπου το ένα οίκημα χτίστηκε το 1788 και το δεύτερο το 1787, με ασύλληπτη θέα 360 μοιρών. Από τη μία το λιμάνι στη Σκάλας, οι δαντελωτές άκρες του νησιού, απέναντι η Ικαρία, οι ανεμόμυλοι και από την άλλη η επιβλητική Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Ξεκίνησα τη μελέτη για την ανακατασκευή, αλλά έμεινε λίγο πίσω, καθώς εκείνη τη στιγμή προηγούνταν το σχέδιο της κύριας κατοικίας μας στην Κηφισιά», περιγράφει ο Αλέξανδρος Σαμαράς. «Η μητέρα μου λέει συχνά ότι αυτό το σπίτι δεν το επιλέξαμε εμείς, αλλά μας επέλεξε εκείνο. Τελικά, ξεκινήσαμε την υλοποίηση της ανακατασκευής του λίγο πριν ενσκήψει η πανδημία του κορονοϊού και πράγματι ολοκληρώθηκε μέσα σε δύο χρόνια», συμπληρώνει η Έτα Παγίδα-Σαμαρά.

Η μεγάλη σάλα-καθιστικό. Κάτω από το εμβληματικό έργο του Κώστα Τσόκλη του 1981, ξεχωρίζει o καναπές Odeon της Blasco από το Caléche. Τα φωτιστικά Ficupala pendant lamps είναι της Cassina, ενώ το βάθος, διακρίνονται οι αφρικανικές καρέκλες με χάντρες Yoruba από τις Muzungu Sisters. Τα τραπέζια και οι μπενακέικες κασέλες είναι όλα οικογενειακά κειμήλια.

Στην τραπεζαρία, το μοναστηριακό τραπέζι από την Ελένη Μαρτίνου συνδυάζεται με τις καρέκλες Mingx από μπρούτζο και δέρμα της Driade (Δελούδης). Οι μεταλλικοί ζωγραφισμένοι δίσκοι του 19ου αιώνα προέρχονται από την προσωπική συλλογή του ζευγαριού, ενώ το antique χαλί Karabagh είναι από Soutzoglou Carpets. Ο πολύχρωμος πολυέλαιος Murano συνομιλεί υπέροχα με το τρίπτυχο των εκκλησιαστικών βιτρό, που βρίσκονται στον χώρο. Στο βάθος, κάτω από το έργο του Δ. Χατζαντωνάκη, πρωταγωνιστεί ο ισπανικός μπουφές του 15ου αιώνα και τα συλλεκτικά antique κεραμικά.

Στην αρχιτεκτονική προσέγγιση του Αλέξανδρου υπάρχει πάντα το παλιό και το καινούριο, διότι, όπως τονίζει: «Αν δεν συμβιώνουν, υπάρχει απαισιοδοξία, αλλά η Έτα κι εγώ είμαστε αισιόδοξοι ως άνθρωποι». Κάθε δημιουργία του επίσης χαρακτηρίζεται από διαχρονική υπεροχή. «Εάν δεν σεβαστείς τους ντόπιους, δεν μπορείς να κάνεις σωστή αρχιτεκτονική. Εμείς επενδύσαμε και εμπιστευτήκαμε στους τεχνίτες της Πάτμου, οι οποίοι διαθέτουν την εμπειρία και την τεχνογνωσία. Το σπίτι ξαναφτιάχτηκε με τρόπο παραδοσιακό, με πέτρα και ξύλο. Διασώσαμε όλα τα στοιχεία του. Συνοδοιπόρος μου, ο παλιός μάστορας Μιχάλης Παλαιός, με τον γιο του, Θωμά, να υλοποιεί όσα σκεφτόμασταν. Συνεργάστηκα με τον εξαιρετικό μαρμαρά Σταύρο Ματθαίου και τον τεχνίτη Κώστα Βάρνα -σκεφτείτε ότι τα ενιαία μάρμαρα που αξιοποιήθηκαν στην κατοικία ζυγίζουν τόνους- με τους τοπικούς αρχιτέκτονες Ματούλα Παναγάκη και Κώστα Ματθαίου στην κατασκευή, με τους υποδειγματικούς ξυλουργούς Γεράσιμο Παλαιό και Γιώργο Καμίτση, και τέλος με τον ελαιοχρωματιστή Νίκο Καμίτση, που χρησιμοποίησε υδρύαλο. Σε αυτήν την πολύτιμη τοπική κοινότητα και τα ντόπια συνεργεία οφείλουμε το σημερινό αποτέλεσμα». Μέχρι να έρθει η στιγμή να υλοποιήσουν το σχέδιο της κατοικίας τους, οι δυο τους επισκέπτονταν κάθε χρόνο το νησί, μένοντας στα ομορφότερα σπίτια της Χώρας. Και πάντα φωτογράφιζαν. Ο Αλέξανδρος, με μία Nikon ανά χείρας, δεν σταματούσε να απαθανατίζει ό,τι προσέλκυε την προσοχή του. Έβλεπαν ανοιχτή πόρτα και «ανέπνεαν» την αύρα και τον χαρακτήρα του κάθε σπιτιού. «Περπατούσαμε στα στενά και ακούγαμε κλασική μουσική από κάποια σπίτια. Αυτό είναι η Πάτμος. Διαθέτει μία υποβλητική κομψότητα, μία ποιότητα χαμηλών τόνων. Είναι η αύρα της, η ατμόσφαιρα και το φως της που αλλάζει με τις ώρες και τις εποχές που σε συγκινούν και σε ενθουσιάζουν. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι την επιλέγουν διεθνείς προσωπικότητες, πολίτες του κόσμου, Έλληνες υψηλού επίπεδου, ενώ από την άλλη βιώνεις την πολύτιμη αίσθηση της γειτονιάς και της φιλίας με τους ντόπιους, οι οποίοι θα σου φέρουν στην πόρτα σου φρέσκα αυγά και χειροποίητη ξινομυζήθρα», περιγράφει η Έτα Παγίδα-Σαμαρά. Και ο σύζυγός της συμπληρώνει: «Εδώ, αισθάνεσαι ότι είσαι δίπλα στον Θεό, υπό την προστασία του, κάτω ακριβώς από την Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Και μπορεί η Πάτμος να αρέσει στους πάντες, αλλά δεν τους αφομοιώνει όλους, καθώς το νησί σε διαλέγει, όπως τονίζουν οι ντόπιοι. Προσωπικά νιώθω χαρούμενος, αφού κάποτε ερχόμασταν οι δυο μας με την Έτα, ενώ σήμερα με το σπίτι μας, η Πάτμος είναι συνυφασμένη με τις οικογενειακές μας διακοπές, αφού και τα δύο παιδιά μας, που ζουν στο εξωτερικό, αποζητούν τη γαλήνη που τους προσφέρει».

Η cosy γωνιά απέναντι από τους παλιούς φούρνους. Τα πατμιακά τραπεζάκια, στην γκρι χρωματική παλέτα του σπιτιού, δώρο της Μαρίας Παλαιού.

Το έργο του Δ. Κούκου δίνει μια χαρούμενη πινελιά στο υπνοδωμάτιο. Η ψάθινη καρέκλα Liba, με λεπτομέρειες από έβενο, είναι της Driade (Δελούδης), ενώ τα φωτιστικά σχεδιάστηκαν ειδικά για το σπίτι από το Caléche. Τα κομοδίνα είναι του Philippe Starck για την Kartell.

Από την προσωπική μου εμπειρία επίσκεψης στην κατοικία τους, ομολογώ πως κάθε γωνιά και κάθε λεπτομέρεια είναι φροντισμένη στην εντέλεια, ενώ κάθε χώρος κρύβει και μία «πολύτιμη» έκπληξη. Στο interion design, πολύτιμη η συμβολή της Έτας, η οποία θα περιέγραφε την επίπλωση και τον διάκοσμο ως ένα δημιουργικό work in progress. «Έχοντας κατά νου την εξίσωση του Αλέξανδρου για τη συνύπαρξη παλιού-νέου και έχοντας βιώσει το πατμιακό παραδοσιακό μοτίβο σε πολλά σπίτια, εμείς προχωρήσαμε με αφαιρετική διάθεση. Ο Αλέξανδρος διατήρησε μεν τους όγκους των οικημάτων, δημιουργώντας ωστόσο ένα σπίτι λειτουργικό και πρακτικό. Στην αρχιτεκτονική του υπάρχει μία ανάταση και διαχρονική αρμονία, καθώς δουλεύει πάντα με τη χρυσή τομή. Νιώθω, λοιπόν, πως όλα αυτά τα χρόνια συλλέγαμε πράγματα που θα έβρισκαν τον χώρο τους στο σπίτι της Πάτμου. Πολύτιμος σύμβουλος στο interior design ο αγαπημένος φίλος μας Σταύρος Παπαγιάννης, ο οποίος με την ξεχωριστή αισθητική και το ταλέντο του, υπήρξε "φωτεινός φάρος" για την τελική εικόνα του σπιτιού. Του έστελνα φωτογραφίες από κομμάτια που ήταν στην κατοχή μας και εμπλουτίζαμε συνεχώς με νέες ιδέες. Στο σπίτι μας συνυπάρχουν τα εκπληκτικά έργα Τέχνης από το ντεπό της μητέρας μου, η οποία διατηρούσε την Γκαλερί 3 στην Δεξαμενή, πράγματα που κληρονόμησα από τη γιαγιά μου στη Μυτιλήνη, όπως ο τεράστιος καθρέφτης της τραπεζαρίας, ένας ισπανικός μπουφές του 1500, εκκλησιαστικά βιτρό, ένας πολυέλαιος Murano, καντηλέρια που είχαμε λάβει ως δώρο γάμου, φωτιστικά και λάμπες Noguchi, Philippe Starck και Le Corbusier. Επίσης, εδώ κατοικούν πλέον, στην ιδανικότερη συνθήκη, κειμήλια από τις προγονικές οικογένειες Μπενάκη και Δέλτα του Αλέξανδρου». Τους ζητώ να επιλέξουν την αγαπημένη τους γωνιά στο σπίτι. Ο Αλέξανδρος δυσκολεύεται, καθώς κάθε χώρος είναι ξεχωριστός για εκείνον. Αντίθετα, η Έτα ξέρει πως από τη στιγμή που θα φτάσει στο νησί ανυπομονεί να σουρουπώσει, να φωτιστεί το Μοναστήρι περιμετρικά και να απολαύσει τη στιγμή από την ειδυλλιακή ταράτσα τους.

Χώρος πολλαπλών χρήσεων για όλη την οικογένεια, με το χαρακτηριστικό τραπέζι και τις Tulip καρέκλες του Eero Saarinen (Δελούδης). Επάνω, το κεραμικό μπολ της μοναδικής Ελένης Βερναρδάκη, μέρος της πολύτιμης συλλογής των ιδιοκτητών. Από την οροφή ξεχωρίζει το φωτιστικό Flotation Pendant του Ingo Maurer από τη Luun.

Στον μαρμάρινο πάγκο της κουζίνας, ξύλινα παλαιά χρηστικά αντικείμενα και φρέσκια αρμπαρόριζα από τις βεράντες.

Γωνία από την κυρίως κρεβατοκάμαρα. Η Μπουχάρα είναι οικογενειακό κειμήλιο, όπως και το χαλί. Το φωτιστικό Akari του Noguchi είναι από τη Vitra. Στη γωνία, η εκπληκτική σαρακατσάνικη καρέκλα. Πάνω στο κομοδίνο του Philippe Starck για την Kartell, ξεχωρίζει το κεραμικό ποτήρι της Μαρίτσας Τραυλού με γιασεμί από τη βεράντα.

Λέγοντας «αντίο», κάνω αναγωγή της αρμονικής τους σχέσης, καθώς αλληλοσυμπληρώνονται ιδανικά, ακόμη κι αν χρειαστεί να διακόψει ο ένας τον άλλον, στην απαράμιλλη αρχιτεκτονική και το interior design της κατοικίας τους στην Πάτμο, διαπιστώνοντας τη θεμελιώδη αξία της ισορροπίας.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: O Αλέξανδρος και η Έτα Σαμαρά απολαμβάνοντας τη μαγευτική θέα στο δαντελωτό γεωφυσικό τοπίο του νησιού από τη μεγάλη βεράντα.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 2026