Πριν από λίγες ώρες το ιστορικό Ολύμπιον γέμισε ξανά με εκείνη την ξεχωριστή προσμονή που μόνο μια μεγάλη κινηματογραφική συνάντηση μπορεί να δημιουργήσει. Η Θεσσαλονίκη φόρεσε τα καλά της και υποδέχθηκε το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το οποίο θα διαρκέσει έως τις 15 Νοεμβρίου, μετατρέποντας για έντεκα ημέρες την πόλη σε σημείο συνάντησης δημιουργών και σινεφίλ.

Την τελετή έναρξης παρουσίασαν η ηθοποιός Τόνια Σωτηροπούλου και ο τραγουδοποιός Κωστής Μαραβέγιας, δίνοντας τον τόνο της βραδιάς. Ο Μαραβέγιας, με μια φράση που συμπύκνωσε την αξία της Έβδομης Τέχνης, σημείωσε πως «χωρίς το σινεμά η ζωή μας θα ήταν μια απέραντη έρημος» - ως έναν φόρο τιμής στο φετινό θέμα της διοργάνωσης, την έρημο. Ο ίδιος κάλεσε το κοινό να απολαύσει όχι μόνο τις προβολές, αλλά και να συμμετάσχει στις εκθέσεις, στα πάρτι, στις ομιλίες και στα workshops, υπενθυμίζοντας ότι το Φεστιβάλ είναι μια εμπειρία που ξεπερνά τα όρια της κινηματογραφικής αίθουσας. 

Ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Βασίλης Γάκης, μεταφέροντας τον χαιρετισμό του δημάρχου Στέλιου Αγγελούδη, καλωσόρισε το κοινό στη «μεγάλη γιορτή της πόλης», ενώ επανέφερε και τη σκέψη του Θόδωρου Αγγελόπουλου για τη Θεσσαλονίκη ως «ιδεώδες κινηματογραφικό σκηνικό». Φυσικά, με τη σειρά του, ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, κήρυξε την έναρξη με την πολυαναμενόμενη ευχή του, «καλό Φεστιβάλ!».

Ο «Μινώταυρος» και ο... λαβύρινθος της σύγχρονης πραγματικότητας

Η επιλογή του σκηνοθέτη Andrey Zvyagintsev για την ταινία έναρξης μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο δημιουργός του πολυβραβευμένου "Leviathan" επιστρέφει με έναν «Μινώταυρο» που δεν κατοικεί σε κάποιον μυθολογικό λαβύρινθο, αλλά στην καρδιά μιας κοινωνίας που μοιάζει να έχει χάσει τον ηθικό της προσανατολισμό.

Ήδη γνωρίζαμε πως η ταινία απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες και αποτελεί την επίσημη πρόταση της Γαλλίας για τα Όσκαρ. Έμενα μόνο να την παρακολουθήσουμε και εμείς, μιας και αποτελεί ένα από τα πλέον συζητημένα πρόσφατα films. Η ιστορία ακολουθεί τον Γκλεμπ, έναν επιχειρηματία που ζει με την οικογένειά του στα προάστια μιας επαρχιακής πόλης της Ρωσίας και βρίσκεται αντιμέτωπος με δύο παράλληλες κρίσεις: η σύζυγός του διατηρεί εξωσυζυγική σχέση, ενώ ο ίδιος καλείται να επιλέξει εργαζομένους της επιχείρησής του που θα σταλούν στο μέτωπο του πολέμου στην Ουκρανία. Η προσωπική του ζωή και η επαγγελματική του ηθική συνθλίβονται κάτω από την πίεση ενός συστήματος που απαιτεί υπακοή και συνενοχή.

Ο Zvyagintsev αντλεί την αρχική αφηγηματική αφορμή από την «Άπιστη γυναίκα» του Claude Chabrol, μεταφέροντας όμως την ιστορία στο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον της Ρωσίας του 2022. Το αποτέλεσμα δεν περιορίζεται σε ένα οικογενειακό δράμα ή ένα ψυχολογικό θρίλερ, καθώς η συζυγική προδοσία γίνεται μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για τη διαφθορά, την εξουσία και την κατάρρευση των ανθρώπινων σχέσεων.

Η έρημος έξω και μέσα μας: Αντιμέτωποι με την εξουσία

Εκείνο που κάνει την ταινία να ξεχωρίζει είναι ο τρόπος με τον οποίο ο σκηνοθέτης συνδέει το ιδιωτικό με το συλλογικό. Ο Γκλεμπ είναι ένας ήρωας που βρίσκεται αντιμέτωπος με τις προσωπικές του αποτυχίες, αλλά και ένας άνθρωπος που προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο της ζωής του, την ώρα που γύρω του όλα υπακούουν σε μια απάνθρωπη λογική εξουσίας. Ο τίτλος αποκτά έτσι έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Ο Μινώταυρος είναι το ίδιο το σύστημα που καταβροχθίζει ανθρώπους, συνειδήσεις και σχέσεις. Ο πόλεμος, η κρατική διαφθορά, ο φόβος και ο κυνισμός δημιουργούν έναν σύγχρονο λαβύρινθο, από τον οποίο κανείς δε βγαίνει πραγματικά αλώβητος.

Ο Zvyagintsev επιλέγει να μιλήσει με όρους ανθρώπινου δράματος, αποφεύγοντας την κλασική πολιτική καταγγελία. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη δύναμη της δημιουργίας του: αφήνει την ηθική αποσύνθεση να αποκαλυφθεί μέσα από τις καθημερινές αποφάσεις των ανθρώπων. Δε χρειάζονται, άλλωστε, μεγάλα συνθήματα όταν η ίδια η πραγματικότητα είναι τόσο σκληρή.

Η ταινία συνδέεται με έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τρόπο και με τη θεματική της φετινής διοργάνωσης. Η έρημος μπορεί να είναι μια κοινωνία χωρίς αλληλεγγύη, ένας γάμος χωρίς εμπιστοσύνη, ένας εργασιακός χώρος χωρίς αξιοπρέπεια. Γίνεται λόγος, λοιπόν, για μια συναισθηματική ερημιά.

Έντεκα ημέρες με το βλέμμα στραμμένο στη μεγάλη οθόνη

Η φετινή διοργάνωση περιλαμβάνει 258 ταινίες, με 58 από αυτές διαθέσιμες και διαδικτυακά. Στο πρόγραμμα ξεχωρίζουν μεταξύ άλλων το αφιέρωμα και η απονομή του τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου στον Νίκο Γραμματικό, το masteclass της θεωρητικού του κινηματογράφου Laura Mulvey, αλλά και οι συναντήσεις με δημιουργούς όπως ο Fatih Akin και ο Emin Alper.

Η Θεσσαλονίκη αγαπά το σινεμά γιατί μέσα από αυτό αναγνωρίζει τις αντιφάσεις και τις ανησυχίες της. Ο «Μινώταυρος» αποτέλεσε την τέλεια αφετηρία, περνώντας το ουσιαστικότερο μήνυμα: σε μια εποχή που οι βεβαιότητες καταρρέουν, έχουμε ακόμη ανάγκη από ιστορίες που δε φοβούνται να κοιτάξουν την πραγματικότητα κατάματα.

Η πρώτη βραδιά ολοκληρώνεται αυτήν τη στιγμή με τη συναυλία του Παύλου Παυλίδη στην Αποθήκη Γ', δίνοντας στη διοργάνωση τον χαρακτήρα μιας γιορτής που καταφέρνει πάντα να μας μένει αξέχαστη.