Η Τίνα Μανδηλαρά, με αφορμή τα 20 χρόνια του GLOW, συγκεντρώνει ό,τι ξεχώρισε στον συγγραφικό κόσμο τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Νέες τάσεις στο διάβασμα

Είναι φυσικό, όπως αλλάζει η κοινωνία και οι ανάγκες της, να αλλάζουν και οι αναγνωστικές συνήθειες: αν παλαιότερα βλέπαμε να επικρατούν στις προτιμήσεις τα ξένα best sellers, όπως τα βιβλία του Πάουλο Κοέλιο ή του Νταν Μπράουν, τις τελευταίες δεκαετίες το αναγνωστικό κοινό φαίνεται να προτιμά ελληνικούς τίτλους. Η τάση ξεκίνησε από τα τέλη του ’80, οπότε άρχισαν να επικρατούν οι νεοέλληνες συγγραφείς, που έγραφαν πιο άμεσα και για πιο σύγχρονα θέματα -βλέπε Τατσόπουλος, Χωμενίδης, Ραπτόπουλος κ.ά.- και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια το αναγνωστικό κοινό δείχνει μια προτίμηση για πιο εναλλακτικά αναγνώσματα, όπως τις λεγόμενες «αυτοβιογραφίες», όχι μόνο γνωστών ονομάτων σαν του Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ, καθώς και τα βιβλία αυτοβελτίωσης, τα οποία φαίνεται να επανέρχονται στη μόδα. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Δώρο» του Στέφανου Ξενάκη ήταν το απόλυτο best seller των τελευταίων χρόνων. Επίσης, θεωρώ εξαιρετικά πρόσφορο για την αλλαγή των αναγνωστικών συνηθειών στην Ελλάδα το γεγονός ότι τα gay θέματα κερδίζουν διαρκώς μια θέση στη λίστα των ευπωλήτων. Η τάση ξεκίνησε με διάφορους Έλληνες συγγραφείς, όπως ο Γιάννης Ξανθούλης ή ο Μένης Κουμανταρέας, οι οποίοι δεν φοβήθηκαν, σε εποχές που τέτοια θέματα δεν αναφέρονταν καν, να ενσωματώσουν gay σκηνές ή φαντασιώσεις στα έργα τους. Πλέον, ευτυχώς έχουμε συγγραφείς στην Ελλάδα, όπως ο Αύγουστος Κορτώ -να ένας συγγραφέας που τα βιβλία του είναι, στην πλειονότητά τους, αυτοβιογραφικά-, που μιλούν ανοιχτά για τη σεξουαλική τους ταυτότητα, κερδίζοντας ολοένα και περισσότερους αναγνώστες. Αυτό, από μόνο του, θεωρώ ότι είναι κάτι εξαιρετικά αισιόδοξο.

Τα σκανδιναβικά

Στο θέμα, εάν βρέθηκε αξιόλογος αντίπαλος στη δυνατή τάση των σκανδιναβικών μυθιστορημάτων, θα έλεγα πως -με τον ίδιο τρόπο και την ίδια φρενίτιδα που προκάλεσαν βιβλία όπως η τριλογία του «Κορίτσι με το τατουάζ»- η απάντηση είναι «σίγουρα όχι». Αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι οι ατμόσφαιρες που δημιουργούν τα σκανδιναβικά νουάρ, καθώς και τα ευαίσθητα θέματα που θίγουν, δεν αφορούν μόνο τις κοινωνίες του Βορρά αλλά και τις δικές μας. Και η αλήθεια είναι πως ο Νορβηγός Τζο Νέσμπο, για παράδειγμα, είναι ένας πολύ καλός συγγραφέας - και όχι μόνο νουάρ βιβλίων.

Γυναίκες αναγνώστριες

Είναι αλήθεια πως οι γυναίκες διαβάζουμε περισσότερο από τους άνδρες και η απόδειξη είναι ότι το ποσοστό είναι πλέον συντριπτικό. Θεωρώ ότι ο λόγος είναι γιατί το διάβασμα συνιστά για τις γυναίκες απόλαυση και χόμπι.

Συγγραφικές εκπλήξεις

Είναι πολύ καλό που συγγραφείς που διακρίθηκαν την τελευταία 20ετία αποτέλεσαν έκπληξη, γι’ αυτό και οι εκδότες δεν μπορούν πια να ποντάρουν σε «συνταγές». Είναι φοβερή, φερειπείν, η περίπτωση του Δημοσθένη Παπαμάρκου, ενός άγνωστου συγγραφέα, που έκανε ρεκόρ πωλήσεων με το «Γκιακ», ένα δυσπρόσιτο στο ευρύ κοινό βιβλίο, με το αρβανίτικο ιδίωμα να πρωταγωνιστεί στην αφήγηση. Κανείς, επίσης, δεν περίμενε ότι ένας παράξενος τίτλος, όπως το «Εκεί που τραγουδάνε οι καραβίδες», μιας εντελώς άγνωστης στην Ελλάδα συγγραφέως, της Ντέλια Όουενς, θα ήταν η απόλυτη εκδοτική επιτυχία φτάνοντας, μάλιστα, να στηρίξει έναν νέο εκδοτικό οίκο, όπως ήταν το Δώμα, στα πρώτα του βήματα. Τελικώς, το αναγνωστικό κοινό δεν παύει ποτέ να μας εκπλήσσει ευχάριστα και να διαβάζει βιβλία που δεν θα περίμενε ποτέ κανείς.

Μυθηστορήματα στην TV και το σινεμά

Παραδόξως, στην Ελλάδα η μεταφορά βιβλίων στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη έχει ευτυχήσει πολύ. Κι όχι μόνο δεν έχει βλάψει το πρωτότυπο έργο, αλλά το έχει αναδείξει τα μάλα: από τα «Βαμμένα Κόκκινα Μαλλιά» και το «Νησί» στη μικρή οθόνη, μέχρι και τον «Κίτρινο Φάκελο» παλιότερα, οι μεταφορές ήταν εξαιρετικές. Ενδεικτική ήταν, επίσης, η περίπτωση του «Ταγκό των Χριστουγέννων» στη μεγάλη οθόνη, ενώ σε λίγο ετοιμαζόμαστε να δούμε στην ΕΡΤ τη «Μεγάλη Χίμαιρα», την ακριβότερη παραγωγή που έχει γυριστεί ποτέ στην ελληνική τηλεόραση. Είμαι σίγουρη ότι οι εκδόσεις Εστία ετοιμάζουν παραπάνω αντίτυπα του αξεπέραστου μυθιστορήματος του Μ. Καραγάτση, όπως ακριβώς έκαναν όταν έτυχε σε κάποιο πλάνο του “Maestro” να προβληθεί έργο του ίδιου συγγραφέα. Κι αυτό από μόνο του είναι κάτι πολύ παρήγορο για τα δεδομένα της μικρής μας χώρας, που, σημειωτέον, έχει να παρουσιάσει μεγάλη βιβλιοπαραγωγή.

Κεντρική φωτογραφία: Η ταινία «Εκεί που τραγουδάνε οι καραβίδες» που βασίστηκε στο οµώνυµο µπεστ σέλερ µυθιστόρηµα της Ντέλια Όουενς

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΡΗΣ ΚΑΒΑΤΖΙΚΗΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΕΠΕΤΕΙΑΚΟ ΤΕΥΧΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2026