Τι συμβαίνει όταν οι εικόνες που μας μεγάλωσαν επιστρέφουν, όχι ως αναμνήσεις αλλά ως ένας τρόπος να ξαναδούμε τον κόσμο; Στο έργο του Ηλίας Καφούρος, η απάντηση δεν είναι ποτέ μονοσήμαντη. Κινηματογραφικές αναφορές, comics, animation, δημοφιλής κουλτούρα και μια σχεδόν ασταμάτητη συσσώρευση εικόνων συνθέτουν ένα σύμπαν στο οποίο η αφήγηση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Πίσω όμως από την οπτική πυκνότητα υπάρχει ένα διαρκές ερώτημα γύρω από τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουμε αυτό που ονομάζουμε πραγματικότητα.

Με αφορμή τη νέα του έκθεση «Βαθιά Δραματική Τέχνη», η οποία φιλοξενείται στη Δυο Χωριά gallery στην Αθήνα, συζητάμε μαζί με τον καλλιτέχνη για τη φαντασία, το προσωπικό και συλλογικό χάος, αλλά και για εκείνη τη λεπτή περιοχή όπου μια επινοημένη εικόνα μπορεί να γίνει συναισθηματικά αληθινή.

Όταν το χάος γίνεται εικόνα

Η «Βαθιά Δραματική Τέχνη» χωρά μέσα της αντιθέσεις. Υπερβολή και χιούμορ, σκοτάδι και τρυφερότητα συνυπάρχουν σε έναν κόσμο γεμάτο εικόνες, αναφορές και ιστορίες. Ωστόσο, για τον Ηλία Καφούρο η τέχνη δεν χρειάζεται απαραίτητα να αποτελεί άμεση εξωτερίκευση του προσωπικού κόσμου του δημιουργού. «Έγκειται στη διάκριση του καλλιτέχνη να αποφασίζει αν και κατά πόσο είναι ωφέλιμο να εκφράσει το προσωπικό του χάος», μας λέει, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η τέχνη να αφορά κάτι μεγαλύτερο από την ατομική εμπειρία.

Ίσως, μάλιστα, αυτό που εκφράζεται να είναι το συλλογικό χάος. «Αυτό είναι σίγουρα ωφέλιμο γιατί δύναται να είναι θεραπευτικό», σημειώνει. Η παρατήρηση αυτή απομακρύνει την τέχνη από την ιδέα ενός προσωπικού ημερολογίου και τη μεταφέρει σε έναν κοινό χώρο, όπου ο θεατής μπορεί να αναγνωρίσει κάτι δικό του. Για τον ίδιο, άλλωστε, η πρόθεση του καλλιτέχνη δεν είναι αυτή που καθορίζει αποκλειστικά τη ζωή ενός έργου. «Στο έργο μου, αυτό που θέλω να εκφράσω έχει δευτερεύουσα σημασία για τη λειτουργία του», εξηγεί. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι ο θεατής να ενεργοποιεί την εικόνα μέσα από τη δική του αντίληψη. Γι’ αυτό και, όπως παραδέχεται, ελπίζει ένα έργο να «αποκαλύπτει πολλά περισσότερα» από όσα ο ίδιος σκόπευε αρχικά να πει.

Η πραγματικότητα που επινοούμε

Στη συζήτησή μας, η έννοια της πραγματικότητας επιστρέφει διαρκώς. Ο Καφούρος μιλά για την υπαρξιακή ανασφάλεια που γεννιέται όταν αντιλαμβανόμαστε πως αυτό που θεωρούμε πραγματικό δεν είναι απαραίτητα μια αντικειμενική και αμετάβλητη συνθήκη, αλλά κάτι που έχει σε μεγάλο βαθμό κατασκευαστεί. Η παρατήρηση αυτή συνδέεται άμεσα με το ενδιαφέρον του για τις εικόνες που μας περιβάλλουν και για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να τις εμπιστευόμαστε.

Και ίσως εδώ να βρίσκεται η σύνδεση με τις εικόνες της παιδικής ηλικίας που επιστρέφουν στη νέα του δουλειά. Για τον καλλιτέχνη η αναφορά στην παιδική ηλικία είναι ένα «σχήμα» που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αφήνονται στη φαντασία και μέσα από το παιχνίδι, διευρύνουν την αντίληψή τους για τον κόσμο. Το παιδί μπορεί να γνωρίζει ότι μια ιστορία είναι φανταστική και ταυτόχρονα να παραδοθεί ολοκληρωτικά σε αυτήν. Ο ενήλικας, αντίθετα, καλείται να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση απέναντι στο περιβάλλον του. Ανάμεσα στα δύο, όμως, παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς επιλέγουμε τις εικόνες που πιστεύουμε;

Η δύναμη της αφήγησης

Εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η σχέση του Καφούρου με τα comics, το animation και τον κινηματογράφο. Πρόκειται για εικόνες που μπορεί να αποκάλυπταν την κατασκευή τους, χωρίς αυτό να ακυρώνει την αλήθεια της ιστορίας που μετέφεραν. Το σκηνικό, η μάσκα ή το ειδικό εφέ δεν ήταν απαραίτητα εμπόδια στη φαντασία. Αντίθετα, απαιτούσαν τη συμμετοχή της.

Η ίδια λειτουργία βρίσκεται και στον πυρήνα της «Βαθιά Δραματική Τέχνη». Οι εικόνες του δεν προσπαθούν να επιβάλουν μια συγκεκριμένη ανάγνωση, αλλά να ενεργοποιήσουν τη φαντασία του θεατή. Η αφήγηση γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα μέσο για να ειπωθεί μια ιστορία. Είναι ένας τρόπος να οργανώνουμε την εμπειρία μας και να αποφασίζουμε τι θα θεωρήσουμε πραγματικό.

«Η φαντασία γίνεται επιθυμία, η επιθυμία προβολή, η προβολή ορίζει αυτό που ονομάζουμε πραγματικότητα», λέει ο καλλιτέχνης. Και ίσως σε αυτή τη φράση να βρίσκεται το κλειδί για να προσεγγίσουμε τη δουλειά του: όχι ως μια προσπάθεια να ξεφύγουμε από τον πραγματικό κόσμο, αλλά ως μια υπενθύμιση ότι ο τρόπος με τον οποίο τον βλέπουμε είναι ήδη, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα των ιστοριών και των εικόνων που επιλέγουμε να πιστέψουμε.

Info: «Βαθιά Δραματική Τέχνη», Δυο Χωριά Gallery, Από 17 Σεπτεμβρίου – 7 Νοεμβρίου 7 2026