Μπάουι ή Μπόουι; Ένα δίλημμα που ακόμα και ο ίδιος ο καλλιτέχνης σταμάτησε να δίνει σημασία, καθώς ήξερε πως αυτό που είχε ήδη αφήσει πίσω του ήταν πολύ μεγαλύτερο από μία λάθος προφορά. Ο λόγος φυσικά για τον μοναδικό “Starman” και το έργο του που ακόμα και 10 χρόνια μετά τον θάνατό του συνεχίζει να μας εμπνέει και να μας προκαλεί.

Αυτή τη φορά, ο καλλιτέχνης έρχεται στο προσκήνιο ως μια νέα εμπειρία που παρουσιάζεται από τις 2 Σεπτεμβρίου στο Venice Immersive της 83ης Mostra di Venezia με τίτλο “Bowie: Unseen | Unheard”. Δεν πρόκειται για μια παραδοσιακή έκθεση φωτογραφίας, αλλά για μια 25λεπτη audiovisual εγκατάσταση, στην οποία εκατοντάδες φωτογραφίες από το αρχείο του Denis O’Regan συνδυάζονται με μουσική, αφήγηση και spatial sound, δημιουργώντας ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο το κοινό δεν κοιτά απλά τις εικόνες, αλλά τις βιώνει.

Ένα αρχείο που ανοίγει ξανά

Ο Denis O’Regan βρέθηκε πολύ κοντά στον Bowie κατά τη διάρκεια της καριέρας του, καταγράφοντας τόσο τις μεγάλες στιγμές επί σκηνής, όσο και όσα συνέβαιναν μακριά από τα φώτα της. Το προσωπικό του αρχείο περιλαμβάνει περισσότερες από 10.000 φωτογραφίες, με την immersive εγκατάσταση να εκθέτει περίπου 800, μεταξύ των οποίων βρίσκονται και σπάνιες ή μέχρι σήμερα αδημοσίευτες εικόνες. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στην ποσότητα του υλικού, αλλά και στο τι αποκαλύπτει. Αντί να αναζητά ακόμη μία εντυπωσιακή εκδοχή του Bowie, το project στρέφεται στις μικρότερες, πιο προσωπικές στιγμές του όπως τα ταξίδια, τις μετακινήσεις, την προετοιμασία πριν από μια συναυλία, τα διαλείμματα ανάμεσα στα shows. Θα μπορούσαμε να πούμε πώς μέσα από αυτή την έκθεση φαίνεται ο David, ο δημιουργικός άνθρωπος πίσω από τον εμβληματικό “Major Tom”, το μακιγιάζ και την μουσική.

Όταν η φωτογραφία αποκτά ήχο

Η βασική διαφορά της συγκεκριμένης εγκατάστασης από ένα φωτογραφικό retrospective βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τον ήχο. Οι εικόνες προβάλλονται σε οκτώ οθόνες, ενώ ένα ειδικά σχεδιασμένο σύστημα spatial audio δημιουργεί την αίσθηση ότι ο ήχος κινείται μέσα στον χώρο. Η εμπειρία περιλαμβάνει 12 τραγούδια του Bowie, μαζί με μία αφήγηση του O’Regan και τη μουσική συμβολή του Mike Garson, του πιανίστα που συνεργάστηκε για δεκαετίες με τον καλλιτέχνη. Με αυτόν τον τρόπο κάθε φωτογραφία λειτουργεί περισσότερο σαν αφετηρία μιας ανάμνησης παρά σαν ένα αυτόνομο αντικείμενο. Ο ήχος δημιουργεί ατμόσφαιρα, ο ρυθμός αλλάζει την ανάγνωση των εικόνων και το αρχείο αποκτά μια σχεδόν κινηματογραφική συνέχεια.

Ο Bowie μέσα από το βλέμμα ενός ανθρώπου που ήταν εκεί

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του “Unseen | Unheard” είναι ότι η αφήγηση δεν προέρχεται από έναν τρίτο παρατηρητή που προσπαθεί να εξηγήσει τον Bowie εκ των υστέρων. Ο O’Regan μιλά για έναν άνθρωπο που γνώρισε και φωτογράφισε από κοντά, δίνοντας στις εικόνες ένα προσωπικό πλαίσιο. Αυτό μετατρέπει την εμπειρία σε κάτι περισσότερο από ένα tribute. Είναι μια ματιά σε έναν καλλιτέχνη μέσα από το αρχείο κάποιου που είχε πρόσβαση σε στιγμές, οι οποίες δεν προορίζονταν απαραίτητα για το κοινό.

Μια παρουσία που εξακολουθεί να αλλάζει μορφή

Το timing της παρουσίασης έχει επίσης τη δική του σημασία. Δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Bowie, το project εντάσσεται στο Venice Immersive, τη διοργάνωση της Biennale που εξερευνά νέους τρόπους αφήγησης μέσα από την extended reality και τις immersive εγκαταστάσεις. Η φετινή διοργάνωση συμπληρώνει δέκα χρόνια και παρουσιάζει έργα που κινούνται ανάμεσα στην τεχνολογία, τον κινηματογράφο και τις σύγχρονες μορφές τέχνης.

Το “Bowie: Unseen | Unheard” δεν επιχειρεί να αναπαράγει έναν μύθο που έχει ήδη ειπωθεί αμέτρητες φορές, αλλά παίρνει ένα αναλογικό, προσωπικό αρχείο και το μεταφέρει σε ένα νέο περιβάλλον, όπου η εικόνα, η μουσική και ο χώρος συναντιούνται.

Ο Bowie, άλλωστε, υπήρξε ανέκαθεν καλλιτέχνης της μεταμόρφωσης. Αυτή τη φορά, αλλάζει μορφή μέσα από τις ίδιες του τις φωτογραφίες.

Κεντρική Φωτογραφία: Ο David Bowie στη Μπανγκόκ, 1983. Photo: Denis O’Regan