Η φωνή δεν είναι απλά ένας ήχος, αλλά ένας τρόπος έκφρασης, αυτοπεποίθησης και σύνδεσης με τον εαυτό μας. Με αφορμή το νέο της βιβλίο «Γεννήθηκες για να τραγουδάς» (Key Books), η επαγγελματίας υψίφωνος, Ολιστική Vocal Coach και Buteyko Breathing Instructor, Τζίνα Πούλου, μάς μιλά για τη δύναμη του τραγουδιού, τη σχέση ανάμεσα στη φωνή, το σώμα και την ψυχή, αλλά και για το πώς όλοι μπορούμε να ξαναβρούμε τη δική μας αυθεντική φωνή.

Πού σας πετυχαίνουμε αυτήν την περίοδο;

Σε φάση ανασύνταξης δυνάμεων, αλλά ταυτόχρονα έντονης δημιουργικότητας και σχεδιασμού. Και εγώ, σαν τα μυρμηγκάκια, δουλεύω πολύ το καλοκαίρι οργανώνοντας πράγματα και projects. Ενημερώνομαι διαρκώς, είμαι σε ανοιχτή «γραμμή» με Νέα Υόρκη και ελπίζω σύντομα να μπορώ να επικοινωνήσω δουλειές που θέλω να πιστεύω ότι θα ενδιαφέρουν πολλούς. Ασπάζομαι τη φράση ενός σπουδαίου, πολύ γνωστού Έλληνα ζωγράφου που όταν κάποτε τον είχα ρωτήσει «πότε κάνετε διακοπές;» μου είχε απαντήσει «Ποτέ! Γιατί να διακόψω κάτι που μου αρέσει;». Το βρήκα καταπληκτικό και ταυτίζομαι απόλυτα πλέον μαζί του.

Κι αν έπρεπε να δώσετε έναν ορισμό στην τέχνη σας, ποιος θα ήταν αυτός;

Θα έλεγα ότι η τέχνη της φωνής είναι η ηχητική υπόσταση της ψυχής.

Τι παίζει στο repeat στα ηχεία σας όταν;

Όταν περπατάω συνήθως ακούω Mahler, Saint-Saëns, Arvo Pärt και ήρεμα soundtracks, όπως Braveheart, Out of Africa κ.λπ. Όταν είμαι σπίτι προτιμώ ελληνικά, από Αττίκ μέχρι νέο κύμα και έντεχνα, ενώ οδηγώντας υπάρχει ένα μόνιμο zapping στο ραδιόφωνο.

Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σας;

Είχα την τύχη στα χρόνια που πέρασα στη Νέα Υόρκη να συναντήσω και να συναναστραφώ με κορυφαίες προσωπικότητες, όπως ο Placido Domingo και υιοθέτησα πολλές συμβουλές τους. Βέβαια, ο άνθρωπος που είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω μου την τελευταία δεκαετία είναι χωρίς δεύτερη σκέψη ο σύντροφός μου. Με απελευθέρωσε, με βοήθησε να βρω την αυτογνωσία μου και επιτέλους να γνωρίσω την αληθινή Τζίνα, κάτι για το οποίο τον ευγνωμονώ.

Ποια αποτυχία σας αποδείχθηκε τελικά δώρο;

Είναι θέμα θέασης. Όλες τις θεωρώ πολύτιμες εμπειρίες ζωής και δεν τις βλέπω ως έτσι. Μπορεί τη στιγμή που συμβαίνουν να πονάνε, αλλά επιφυλάσσουν απίστευτα δώρα και δεν μιλώ σε θεωρητικό επίπεδο… Πλέον, την κάθε «αποτυχία» την βλέπω σαν ένα μικρό πετραδάκι πάνω στο οποίο «σκοντάφτει» το νερό, συνεχίζοντας όμως να ρέει και να «καθαρίζει».

Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σας είναι το αγαπημένο σας;

Ως λυρική καλλιτέχνις απολάμβανα την προετοιμασία και την περίοδο των προβών. Ήταν μια διαδικασία ανακάλυψης και άκρως δημιουργική. Ως vocal coach μου αρέσει πολύ η πρόκληση, όταν δηλαδή κάποιος έρχεται πεπεισμένος ότι δεν θα βγάλει φωνή και μετά εντυπωσιάζεται με τον εαυτό του. Θυμάμαι παλαιότερα μια κοπέλα που είχε πει σε ένα ομαδικό σεμινάριο σχετικά με την αδύναμη φωνή: «Η Τζίνα αυτό που θέλει θα το πάρει! Αν χρειαστεί θα σε γυρίσει και ανάποδα, αλλά το φωνητικό αποτέλεσμα που θέλει θα το πάρει!». Αυτό είναι το αγαπημένο μου κομμάτι λοιπόν! Η αποκάλυψη της φωνής!

Αν αύριο σας έπαιρναν τον τίτλο «υψίφωνος», τι θα συνεχίζατε να κάνετε έτσι κι αλλιώς;

Δεν είχα ποτέ αυτή την εξάρτηση από τον τίτλο της υψιφώνου. Άλλωστε, όλων μας η φωνή σε κάποιο είδος κατατάσσεται. Άλλος είναι τενόρος, άλλη μέτζο και ούτω καθ’ εξής. Αν εννοείτε το «υψίφωνος» ως τον τίτλο της λυρικής πρωταγωνίστριας, με μεγάλη ειλικρίνεια σας απαντώ ότι τον έδωσα μόνη μου πίσω. Επέλεξα να ρίξω το μεγαλύτερο βάρος στο coaching και σε άλλες μου δραστηριότητες, γιατί μου έδινε μεγαλύτερη ελευθερία. Είμαι στον λυρικό χώρο από τα 18 και πρωταγωνίστησα στην Εθνική Λυρική Σκηνή σχεδόν έφηβη. Το λυρικό τραγούδι είναι πρωταθλητισμός, εάν θέλεις να θεωρείσαι σοβαρός καλλιτέχνης της όπερας. Αργότερα στη Νέα Υόρκη τα πράγματα έγιναν πολύ πιο δύσκολα και ανταγωνιστικά και μέσα μου ήθελα μια ημερομηνία λήξης σε αυτό το κομμάτι, γιατί μου στερούσε πολλά. Πλέον, επιλέγω ελάχιστες εμφανίσεις που περισσότερο μου δίνουν χαρά, παρά οικονομικές απολαβές. Έχω τον χρόνο να κάνω ταξίδια, να ορίζω το πρόγραμμά μου και να μην δεσμεύομαι σε παραγωγές που θέλουν μήνες προετοιμασίας. Έχω απλοποιήσει τα πράγματα μέσα μου, είμαι πραγματικά ευγνώμων που δεν νιώθω την ανάγκη της σκηνής και απολαμβάνω άλλες δημιουργικές ενασχολήσεις. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα σταματήσω ποτέ να τραγουδάω!

Έχετε συνεργαστεί με ανθρώπους που χρησιμοποιούν τη φωνή τους ως επάγγελμα, αλλά και με ανθρώπους που απλώς ήθελαν να εκφραστούν καλύτερα. Ποιος πιστεύετε ότι φοβάται περισσότερο τη φωνή του: ένας επαγγελματίας τραγουδιστής ή ένας άνθρωπος που δεν έχει τραγουδήσει ποτέ δημόσια;

Και οι δύο, αλλά πρόκειται για διαφορετικά είδη φόβου. Ένας επαγγελματίας έχει την ευθύνη της σωστής απόδοσης και πληρώνεται για να αποδίδει. Είναι αντιμέτωπος με την πίεση να ανταποκρίνεται κάθε φορά στις απαιτήσεις της σκηνής, του κοινού και πολλές φορές στις πολύ υψηλές απαιτήσεις που έχει και ο ίδιος από τον εαυτό του. Είχα την ευλογία να γνωρίσω από κοντά τα «τέρατα» της όπερας, όταν ζούσα στη Νέα Υόρκη και θυμάμαι χαρακτηριστικά το τρακ του Pavarotti πριν βγει στη σκηνή. Όλοι «απαιτούσαν» να ακούσουν τον τέλειο, αψεγάδιαστο Luciano και αυτό είναι τεράστιο βάρος για τον καλλιτέχνη. Δεν του επιτρέπονται τα λάθη.

Από την άλλη, ένας άνθρωπος που δεν έχει τραγουδήσει ποτέ δημόσια δεν φοβάται τόσο το τραγούδι όσο την έκθεση και την κριτική. Αναρωτιέται: «Πώς θα ακουστώ;», «Τι θα σκεφτούν οι άλλοι;». Είναι ένας φόβος που συνδέεται κυρίως, με την αποδοχή. Αλλά, και στις δύο περιπτώσεις βρίσκεται η ίδια ανθρώπινη ανάγκη του να νιώσουμε ασφαλείς όταν εκφραζόμαστε. Η φωνή δεν φοβάται. Οι άνθρωποι φοβόμαστε. Και όταν αρχίσουμε να καλλιεργούμε μια σχέση εμπιστοσύνης με τη φωνή μας, είτε είμαστε επαγγελματίες είτε τραγουδάμε μόνο για τον εαυτό μας, ο φόβος αρχίζει σταδιακά να μετατρέπεται σε απόλαυση και ελευθερία.

Στο βιβλίο εξηγείτε ότι η φωνή συνδέεται άμεσα με την αναπνοή, το σώμα και το συναίσθημα. Αν ένας άνθρωπος άλλαζε μόνο τον τρόπο που αναπνέει, πόσο θα μπορούσε να αλλάξει ο τρόπος που ζει και επικοινωνεί;

Πάρα πολύ, καθώς θα έβλεπε αλλαγές στην υγεία του, στην ψυχολογία του, στην καθαρότητα του μυαλού του, στο νευρικό του σύστημα. Ο τρόπος που αναπνέουμε επηρεάζει άμεσα το πώς αισθανόμαστε, πώς στεκόμαστε, πώς μιλάμε και τελικά πώς επικοινωνούμε. Αυτός που αναπνέει ρηχά και γρήγορα, λόγω άγχους, συνήθως βιώνει μεγαλύτερη ένταση και αποτυπώνεται και στη φωνή του. Αντίθετα, μια πιο λειτουργική και συνειδητή αναπνοή δημιουργεί χώρο στο σώμα, ηρεμεί το νευρικό σύστημα και απελευθερώνει και τη φωνή. Η αναπνοή είναι από τις βασικότερες λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού και σαφέστατα, όταν λειτουργεί σωστά αλλάζει αισθητά η ψυχοσωματική μας κατάσταση. Όπως τονίζω πολύ συχνά, η φωνή είναι πνευστό όργανο και όχι έγχορδο, θέλει αέρα για να παράγεται σωστά και αβίαστα, διαφορετικά κακοποιείται και τραυματίζεται.

Ποιο ρίσκο τολμήσατε και δεν το μετανιώσατε;

Το να εγκαταλείψω τη Λυρική Σκηνή της Ελλάδας, παρ’ όλο που ήμουν αναγνωρισμένη πρωταγωνίστρια σε πολύ δύσκολο ρεπερτόριο, και να μεταβώ στη Νέα Υόρκη, για να εξελίξω τις σπουδές και τις γνώσεις μου γύρω από την τεχνική του τραγουδιού.

Ποιον άτυπο κανόνα της ζωής απολαμβάνετε να σπάτε;

Το «τι θα πει ο κόσμος!». Με σεβασμό στην ελευθερία, αλλά πάντα με γνώμονα την ουσιαστική εκπαίδευση, σημασία έχει το δικό μας κριτικό «σωστό».

Τι αξίζει περισσότερο από το ταλέντο;

Η καλλιέργειά του! Το ταλέντο από μόνο του δεν είναι αρκετό, καθώς τις περισσότερες φορές μια φωνή που βασίζεται μόνο σε αυτό φθείρεται και σταδιακά αλλοιώνεται. Η τεχνική εξελίσσει και προστατεύει τη φωνή, της δίνει διάρκεια και αναδεικνύει όλες της τις ποιότητες.

Τι δε διαπραγματεύεστε πια όπως παλιά;

Τον χρόνο μου! Θέλω να τον διαχειρίζομαι όπως επιθυμώ. Στους μόνους που λυγίζω και κάνω υποχωρήσεις είναι οι γιοι μου, που τους λατρεύω και θα είναι πάντα η απόλυτη προτεραιότητά μου.

Τι σας βοηθά να επανέρχεστε, όταν μια μέρα πάει στραβά;

Η κουβέντα με τον σύντροφό και τα παιδιά μου, η yoga, οι αναπνοές και οι γατούλες μου, που τους τραγουδάω σαν να είναι μωράκια. Πάντα το τραγούδι είναι στην εξίσωση!

Ποιο είναι το πιο δύσκολο «όχι» που έχετε μάθει να λέτε;

Χωρίς να σημαίνει ότι δεν έχω προβλήματα και έχω λυμένη την καθημερινότητά μου, θα έλεγα ότι τα δύσκολα «όχι» αφορούν σε προτάσεις που ισοδυναμούν με την άσκοπη σπατάλη της ζωής μου. Δεν διαπραγματεύομαι την ψυχική μου ηρεμία και τον χρόνο με ανθρώπους που αγαπώ και όσο το σκέφτομαι, ίσως, τα πιο δύσκολα τελικά να ήταν τα «όχι» που είχα πει στα παιδιά μου, μεγαλώνοντάς τα! Στεναχωριόμουν απίστευτα, αλλά ήξερα ότι τους έκανα καλό.

Η ζωή μας θα ήταν ομορφότερη αν...

…τραγουδούσαμε συχνότερα, την απλοποιούσαμε, σκεφτόμασταν λιγότερο, (συν)αισθανόμασταν περισσότερο και αν αγαπούσαμε άδολα.

Ποια η γνώμη σας για τη σημερινή επαφή της τεχνολογίας με την τέχνη;

Είναι αλήθεια ότι η ταχύτητα της τεχνολογίας σήμερα είναι καταιγιστική. Ανέκαθεν λειτουργούσε εξελικτικά και διαμόρφωνε την τέχνη. Τα νέα εργαλεία, όπως η ΑΙ και η VR, προσφέρουν στους δημιουργούς απίστευτο καμβά δυνατοτήτων και απογειώνουν τη δημιουργία. Είναι, όμως, εργαλεία! Το αν το αποτέλεσμα θα είναι ένα έργο με βάθος ή ένα αναλώσιμο προϊόν, εξαρτάται πάντα από την πρόθεση, το συναίσθημα και το βίωμα του καλλιτέχνη. Η τεχνολογία από μόνη της δεν συγκινεί, δεν αγγίζει κανέναν. Η δόνηση που περνά στον ακροατή ή θεατή και ταράζει τα μέσα του βασίζεται στην ερμηνευτική ικανότητα του καλλιτέχνη και όχι στο προϊόν. Η τέχνη θα χρειάζεται πάντα την ανθρώπινη ψυχή για να αποκτήσει νόημα, όσο και αν προχωρά η τεχνολογία.

Θα συμβουλεύατε κάτι τα νέα παιδιά που ξεκινούν τώρα την πορεία τους στο τραγούδι;

Να μην αφεθούν μόνο στο φωνητικό τους χάρισμα, αλλά να επενδύσουν στην τεχνική τους κατάρτιση. Να σέβονται το σώμα τους, γιατί το όργανό τους είναι μέσα σε αυτό. Όσο το σώμα είναι δυνατό και η τεχνική το συνοδεύει, τότε η φωνή τους θα έχει απίστευτη διάρκεια και δεν θα αλλοιωθεί μέσα στον χρόνο.

Όταν πέφτει η αυλαία τι μένει;

Μια απίστευτη ευφορία! Αυτό είναι το πρώτο και το πιο ζωντανό συναίσθημα. Όλη η κούραση, το άγχος και η προσπάθεια μηνών εξατμίζονται μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Μένει μια βαθιά ικανοποίηση και μια μοναδική ενέργεια παρέα με μια πολύ γλυκιά ανακουφιστική σιωπή.

Αν το «Γεννήθηκες για να τραγουδάς» δεν βρισκόταν στο τμήμα της μουσικής αλλά της προσωπικής ανάπτυξης, θα αισθανόσασταν ότι βρίσκεται τελικά στη σωστή θέση; Είναι, περισσότερο ένα βιβλίο για τη φωνή ή για την ελευθερία της έκφρασης;

Σίγουρα δεν είναι ένα βιβλίο που ανήκει στο τμήμα μουσικής ή αφορά μόνο σε ανθρώπους που ασχολούνται επαγγελματικά με τη φωνή τους. Απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο που θέλει να κατανοήσει καλύτερα τη σχέση του με τη φωνή του και, κατ’ επέκταση, τη σχέση με τον ίδιο του τον εαυτό. Άρα, θα έλεγα ότι άνετα θα το έβλεπα στο τμήμα της προσωπικής ανάπτυξης. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Το «Γεννήθηκες για να τραγουδάς» είναι, στην ουσία του, ένα βιβλίο που τονίζει τα απίστευτα οφέλη της φωνής μας για την υγεία μας και δεν περιορίζονται μόνο στην ελευθερία της έκφρασης, αλλά σε πολλά επίπεδα. Στο βιβλίο αναφέρω 100 λόγους για να τραγουδάς και δυστυχώς, δεν κάνουμε πράξη ούτε το ένα τρίτο από αυτούς, γιατί δεν έχουμε ασχοληθεί καθόλου ή διστάζουμε. Το τραγούδι είναι το μέσο, όχι ο τελικός σκοπός.

Τι θα θέλατε να αποκομίσει ένας αναγνώστης με το που τελειώσει και την τελευταία σελίδα του βιβλίου σας;

Ότι το τραγούδι είναι χαρά που ανήκει σε όλους και όχι μόνο στους «εκλεκτούς που γεννήθηκαν με το χάρισμα». Να πειστούν, να τολμήσουν, να τραγουδήσουν, για να απολαύσουν τα απίθανα οφέλη!

Αγαπημένο έργο για ερμηνεία και don’t miss ταινία;

Η «Μνηστή του Τσάρου» του Rimsky-Korsakov που ερμήνευσα χρόνια πριν, ήταν ένα έργο που λάτρεψα και με συγκλόνισε μουσικά. Όσο για ταινία θα έλεγα το «Εκεί που τραγουδάνε οι καραβίδες».