Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να συνοδεύεται από φόβους, ερωτήματα και παρανοήσεις που συχνά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες αντιλαμβάνονται την πρόληψη και τη θεραπεία. Μπορεί ένα ογκίδιο να σημαίνει απαραίτητα καρκίνο; Πόσο ασφαλής είναι η μαστογραφία; Είναι πάντα αναγκαία η μαστεκτομή μετά τη διάγνωση; 

Η Ογκοπλαστικός Χειρουργός Μαστού, Βάλια Μάγρα, απαντά σε πέντε συχνούς μύθους και αναδεικνύει πέντε σημαντικές αλήθειες, εξηγώντας γιατί η έγκυρη ενημέρωση και η εξατομικευμένη ιατρική προσέγγιση είναι καθοριστικές για κάθε γυναίκα.

5 μύθοι για τον καρκίνο του μαστού

1. «Αν ψηλαφώ κάτι στο στήθος μου, σημαίνει ότι μπορεί να είναι καρκίνος»

Τις περισσότερες φορές, ένα ογκίδιο στον μαστό δεν οφείλεται σε καρκίνο. Μπορεί να πρόκειται για κύστη, ινοαδένωμα, περιοχή πυκνού μαζικού αδένα ή άλλες καλοήθεις αλλοιώσεις. Ωστόσο, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τη φύση ενός ευρήματος μόνο με την ψηλάφηση. Κάθε νέο ογκίδιο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, με κλινική εξέταση και ανάλογα με την ηλικία και τα χαρακτηριστικά του, υπερηχογράφημα ή μαστογραφία. Δεν χρειάζεται πανικός, αλλά ούτε και αδιαφορία: η έγκαιρη διερεύνηση είναι το σημαντικότερο βήμα.

2. «Η μαστογραφία μπορεί να προκαλέσει καρκίνο εξαιτίας της ακτινοβολίας»

Η μαστογραφία χρησιμοποιεί χαμηλή δόση ακτινοβολίας, περίπου όσο μερικές πτήσεις το χρόνο με αεροπλάνο, επομένως ο κίνδυνος από την εξέταση είναι εξαιρετικά μικρός. Η μαστογραφία παραμένει η μοναδική εξέταση προληπτικού ελέγχου που μειώνει το ρίσκο για θανάτους από καρκίνο του μαστού, καθώς μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πριν γίνουν ψηλαφητές. Ο υπέρηχος και η μαγνητική μπορεί να είναι χρήσιμες εξετάσεις, ειδικά σε πυκνούς μαστούς, οι οποίες συμπληρώνουν αλλά δεν αντικαθιστούν τη μαστογραφία. Η συχνότητα και η έναρξη των ελέγχων με μαστογραφία προσαρμόζονται στην ηλικία και στον ατομικό κίνδυνο κάθε γυναίκας.

3. «Αν έχω πυκνούς μαστούς, έχω απαραίτητα μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσω καρκίνο»

Η πυκνότητα των μαστών δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα θα εμφανίσει καρκίνο. Η αυξημένη πυκνότητα είναι φυσιολογική στις νεαρές ηλικίες, ενώ στις περισσότερες ο μαστός γίνεται σταδιακά πιο «αραιός» ή λιπώδης. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις που παραμένει πυκνός, δηλαδή με περισσότερο μαζικό αδένα σε σχέση με λιπώδη ιστό, ακόμη και μετά την εμμηνόπαυση. Η αυξημένη πυκνότητα σε αυτές τις γυναίκες αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα αυξημένου κινδύνου, ενώ παράλληλα μπορεί να δυσκολέψει την ανίχνευση μιας βλάβης στη μαστογραφία, επειδή ο πυκνός αδενικός ιστός και πολλές κακοήθεις αλλοιώσεις εμφανίζονται λευκές στην εικόνα. Η τομοσύνθεση ή 3D μαστογραφία είναι πολύ χρήσιμη για τις γυναίκες με πυκνό μαστό καθώς μας διευκολύνει να ξεχωρίσουμε το φυσιολογικό αδένα από ύποπτες βλάβες. Η πυκνότητα αξιολογείται στο αποτέλεσμα της μαστογραφίας και συνεκτιμάται με το οικογενειακό ιστορικό και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου. Ανάλογα με τη συνολική εκτίμηση, μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές εξετάσεις, όπως υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία μαστών.

4. «Αν κάνω τακτικά εξετάσεις, αποκλείεται να εμφανίσω καρκίνο του μαστού»

Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος αυξάνει τις πιθανότητες να εντοπιστεί ένας καρκίνος σε πρώιμο στάδιο, όταν είναι εύκολα αντιμετωπίσιμος, αλλά δεν μπορεί να αποκλείσει πλήρως την εμφάνισή του ή να ανιχνεύσει κάθε περίπτωση. Ορισμένοι όγκοι αναπτύσσονται ανάμεσα σε δύο προγραμματισμένες εξετάσεις, ενώ άλλοι μπορεί να μην είναι εύκολα ορατοί στη μαστογραφία. Γι' αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τη φυσιολογική εικόνα και αίσθηση των μαστών μας και να απευθυνόμαστε στον γιατρό όταν παρατηρούμε μια νέα αλλαγή, ακόμη κι αν η τελευταία μας μαστογραφία ήταν φυσιολογική.

5. «Αν έχω περάσει καρκίνο του μαστού, η αφαίρεση και των δύο μαστών είναι πάντα η ασφαλέστερη επιλογή»

Η αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή σαφώς δεν είναι απαραίτητη για κάθε γυναίκα που διαγιγνώσκεται με καρκίνο του μαστού. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ογκεκτομή σε συνδυασμό με ακτινοθεραπεία και στοχευμένες θεραπείες πριν ή μετά το χειρουργείο προσφέρει ογκολογική ασφάλεια αντίστοιχη ή και βελτιωμένη συγκριτικά με εκείνη της μαστεκτομής. Η απόφαση εξαρτάται από την έκταση και τα χαρακτηριστικά του όγκου, τη δυνατότητα διατήρησης του μαστού, τη γενετική προδιάθεση και τις προτιμήσεις της ασθενούς. Η αφαίρεση και του άλλου μαστού μπορεί να έχει θέση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου, αλλά δεν εγγυάται καλύτερη επιβίωση για όλες τις γυναίκες. Είναι σημαντικό σε κάθε επεμβατική πράξη να γνωρίζουμε το όφελος που θα μας δώσει και τις πιθανές επιπλοκές. Το ρίσκο για καρκίνο του μαστού δε μηδενίζεται ακόμα και με μια τεχνικά άρτια μαστεκτομή. Μια γυναίκα που έχει σημαντικό ρίσκο να αναπτύξει κάποιον καρκίνο μελλοντικά, έχει σαφές όφελος από μια μαστεκτομή. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως το ρίσκο για μια υποτροπή ή ένα δεύτερο καρκίνο στο μαστό είναι τόσο χαμηλό που δεν αξίζει τις πιθανές επιπλοκές από μια αμφοτερόπλευρη χειρουργική επέμβαση.

5 αλήθειες που κάθε γυναίκα αξίζει να γνωρίζει

1. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά

Η έγκαιρη διάγνωση συνδέεται με περισσότερες θεραπευτικές επιλογές και καλύτερη πρόγνωση, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις αγγίζει ποσοστά επιβίωσης πάνω από 90%. Ο προληπτικός έλεγχος βασίζεται κυρίως στη μαστογραφία, ενώ το υπερηχογράφημα και η μαγνητική μαστογραφία χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις. Το κατάλληλο πρόγραμμα δεν είναι ίδιο για όλες: εξαρτάται από την ηλικία, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό, την πυκνότητα των μαστών και τυχόν γενετική προδιάθεση. Η εξατομικευμένη εκτίμηση από ειδικό βοηθά κάθε γυναίκα να ακολουθεί τον έλεγχο που πραγματικά χρειάζεται.

2. Ο καρκίνος του μαστού δεν εμφανίζεται πάντα ως ψηλαφητό ογκίδιο

Ένας καρκίνος του μαστού μπορεί να εκδηλωθεί με αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού, εισολκή της θηλής, έκκριμα από τη θηλή, αλλοίωση ή εισολκή του δέρματος, επίμονη ερυθρότητα ή διόγκωση στη μασχάλη. Τις περισσότερες φορές, μάλιστα, δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα και εντοπίζεται μόνο στον προληπτικό έλεγχο. Ο πόνος στο μαστό, αν και τρομάζει τις γυναίκες, σπανίως υποδηλώνει κάποια κακοήθεια, όμως, κάθε νέα ή επίμονη μεταβολή χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό μαστολόγο.

3. Μια φυσιολογική μαστογραφία δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσουμε ένα νέο σύμπτωμα

Καμία εξέταση δεν έχει 100% ευαισθησία. Παρότι η μαστογραφία αποτελεί το βασικό εργαλείο προληπτικού ελέγχου, ορισμένες αλλοιώσεις μπορεί να μην απεικονιστούν, ιδιαίτερα σε πυκνούς μαστούς ή σε κάποια είδη καρκίνου του μαστού. Επομένως, αν εμφανιστεί ένα νέο ογκίδιο, έκκριμα από τη θηλή ή οποιαδήποτε επίμονη αλλαγή, χρειάζεται διερεύνηση ακόμη και όταν η τελευταία μαστογραφία ήταν φυσιολογική. Ο προληπτικός έλεγχος και η αξιολόγηση συμπτωμάτων είναι δύο διαφορετικά πράγματα: το ένα δεν αντικαθιστά το άλλο.

4. Ορισμένοι παράγοντες κινδύνου μπορούν να τροποποιηθούν, άλλοι όχι

Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, συγκεκριμένες κληρονομικές γονιδιακές μεταλλάξεις, η πυκνότητα των μαστών και ορισμένοι αναπαραγωγικοί και ορμονικοί παράγοντες επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Παράλληλα, η συστηματική άσκηση, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους -ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση- και ο περιορισμός του αλκοόλ μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου. Η χρήση αποσμητικού ή το είδος στηθόδεσμου δεν επηρεάζει σε τίποτα τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.

Αξίζει να θυμόμαστε ότι οι πλειοψηφία των γυναικών που διαγιγνώσκονται δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό. Όταν υπάρχουν πολλαπλά περιστατικά στην οικογένεια ή διάγνωση σε κοντινούς συγγενείς σε νεαρή ηλικία, μπορεί να χρειάζεται εξειδικευμένη εκτίμηση και γενετική συμβουλευτική ώστε η κάθε γυναίκα να έχει το σωστό πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου.

5. Η διάγνωση δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία και μοναδική θεραπευτική επιλογή

Η σύγχρονη αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού είναι εξατομικευμένη και βασίζεται στο στάδιο της νόσου, στο βιολογικό υπότυπο του όγκου και στα χαρακτηριστικά της κάθε ασθενούς. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, ορμονοθεραπεία, χημειοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες ή ανοσοθεραπεία. Οι εξελίξεις στη μοριακή ταξινόμηση, στις γονιδιακές εξετάσεις και στις νεότερες θεραπείες επιτρέπουν πλέον πιο στοχευμένες αποφάσεις, αποφεύγοντας τόσο την ανεπαρκή, όσο και την περιττά επιθετική θεραπεία. Η απόφαση λαμβάνεται από τη διεπιστημονική ομάδα σε συνεργασία με την ασθενή, με στόχο όχι μόνο την ίαση, αλλά και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής της.

Περιληπτικά:

• Δε χρειάζεται να πανικοβαλλόμαστε μπροστά σε ένα σύμπτωμα, ούτε να το αγνοούμε.

• Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα πρόληψης που να είναι ιδανικό για όλες τις γυναίκες.

• Η διάγνωση καρκίνου του μαστού δεν συνεπάγεται αυτόματα μαστεκτομή ή την ίδια θεραπεία για όλες.

Η ενημέρωση δεν πρέπει να μας φοβίζει, αλλά να μας βοηθά να φροντίζουμε τον εαυτό μας με υπευθυνότητα. Ο καρκίνος του μαστού δεν είναι μία ενιαία νόσος και κάθε γυναίκα αξίζει άρτια ενημέρωση, εξατομικευμένη φροντίδα και μια θεραπευτική απόφαση που λαμβάνει υπόψη τόσο τα ιατρικά δεδομένα όσο και τις δικές της ανάγκες.

Ευχαριστούμε την ιατρό Βάλια Μάγρα, MBBS, MRCS, MSc, Ογκοπλαστικό Χειρουργό Μαστού, η οποία διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στη Θεσσαλονίκη. Έχει ολοκληρώσει την Ιατρική στο University College of London (UCL) και την ειδικότητά της σε νοσοκομεία αναφοράς του Λονδίνου και στη Θεσσαλονίκη, ενώ έχει εξειδικευτεί στην Ογκοπλαστική Χειρουργική στη Μονάδα Μαστού Guy’s and St Thomas’ στο Λονδίνο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον της αποτελεί η διατήρηση και η αποκατάσταση του μαστού με σύγχρονες ογκοπλαστικές τεχνικές. Είναι, επίσης, συνιδρύτρια της πλατφόρμας “The Breast Talk”, με στόχο την αξιόπιστη ενημέρωση των γυναικών για την υγεία του μαστού.