Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της βιομηχανικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης ετοιμάζεται να επιστρέψει στην ενεργή ζωή της πόλης. Το ιστορικό συγκρότημα της πρώην Ζυθοποιίας ΦΙΞ, στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης, περνά στο επόμενο στάδιο της μακράς πορείας αποκατάστασής του, με στόχο να μετατραπεί σε έναν νέο πολιτιστικό πυρήνα.
Η ολοκλήρωση των προμελετών για την αποκατάσταση και επανάχρηση του Συγκροτήματος 2, καθώς και της προμελέτης συντήρησης των αρχιτεκτονικών, διακοσμητικών και βιομηχανικών στοιχείων του, αποτελεί το τελευταίο βήμα πριν από την επόμενη φάση του project. Το συγκεκριμένο τμήμα, έκτασης περίπου 6.900 τ.μ., διαθέτει διατηρητέα κτήρια συνολικής επιφάνειας 7.715,90 τ.μ. και αποτελεί ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού μετά την εξαγορά του έναντι 8,2 εκατ. ευρώ.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το συγκρότημα της πρώην Ζυθοποιίας ΦΙΞ αποτελεί σημαντικό τεκμήριο της νεότερης βιομηχανικής ιστορίας και εμβληματικό τοπόσημο της δυτικής Θεσσαλονίκης. Η ιστορία του συνδέεται άμεσα με τη βιομηχανική ανάπτυξη της πόλης, από τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν στην περιοχή αναπτύχθηκαν σημαντικές παραγωγικές μονάδες, όπως οι αλευρόμυλοι Αλλατίνι, η κλωστοϋφαντουργία ΥΦΑΝΕΤ και η ζυθοποιία ΦΙΞ, σε άμεση σχέση με το λιμάνι, το τελωνείο, τις σιδηροδρομικές και άλλες υποδομές της πόλης. Μετά την εξαγορά του Συγκροτήματος 2, το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση και επανάχρησή του, με στόχο να διασώσει την αυθεντικότητα και τη μνήμη του, αλλά και να το επανεντάξει στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Στο ιστορικό κέλυφος σχεδιάζεται να στεγαστούν χρήσεις του MOMus – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και κυρίως η μόνιμη έκθεση της Συλλογής Κωστάκη, η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, και χρήσεις του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης. Οι προμελέτες αποκατάστασης και συντήρησης, που εκπονούνται με δωρεά του Ομίλου DIMAND, αποτελούν το πρώτο σημαντικό βήμα για τη μετατροπή του ιστορικού συγκροτήματος σε έναν σύγχρονο, ανοιχτό πολιτιστικό πυρήνα, που αναβαθμίζει τη δυτική Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή του λιμένα».
Από ζυθοποιείο σε πολιτιστικό τοπόσημο
Η ιστορία του ΦΙΞ είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ίδια την εξέλιξη της Θεσσαλονίκης. Η αρχή γίνεται το 1882, όταν ιδρύεται στην περιοχή το οινοπνευματοποιείο «Όλυμπος – Allatini Freres». Μία δεκαετία αργότερα μετατρέπεται σε ζυθοποιείο και το 1927 περνά στην αθηναϊκή εταιρεία «Κάρολος Φιξ Α.Ε.». Το συγκρότημα επεκτείνεται σταδιακά και λειτουργεί μέχρι το 1983, όταν εγκαταλείπεται μετά την πτώχευση της εταιρείας. Το 1992 χαρακτηρίζεται ιστορικό διατηρητέο μνημείο μαζί με τον εξοπλισμό του.
Σήμερα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να διασωθεί ένα παλιό βιομηχανικό κέλυφος, αλλά να αποκτήσει ξανά ζωή χωρίς να χαθεί η ιστορική του ταυτότητα.
Κεντρική αρχή των νέων μελετών είναι η διατήρηση του συνόλου των ιστορικών κτηρίων, η αποκατάσταση των τμημάτων που έχουν υποστεί φθορές και η ανάδειξη των αυθεντικών αρχιτεκτονικών και βιομηχανικών στοιχείων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το ζυθοβραστήριο, οι κτιστές καμίνες και ο ιστορικός μηχανολογικός εξοπλισμός, στοιχεία που θα ενσωματωθούν στις νέες χρήσεις ώστε να παραμένει αναγνώσιμη η αρχική λειτουργία του συγκροτήματος.
Το νέο πολιτιστικό κεφάλαιο
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της νέας ζωής του ΦΙΞ. Στο ιστορικό συγκρότημα σχεδιάζεται να στεγαστούν χρήσεις του MOMus, με βασικό στόχο τη φιλοξενία της μόνιμης έκθεσης της Συλλογής Κωστάκη, η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, καθώς και χρήσεις του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης.
Με αυτόν τον τρόπο, ένα κτίριο που κάποτε αποτελούσε μέρος της παραγωγικής και οικονομικής ζωής της πόλης αποκτά έναν νέο ρόλο: γίνεται χώρος τέχνης, μουσικής, εκπαίδευσης και πολιτισμού.
Παράλληλα, οι νέες εγκαταστάσεις κλιματισμού, αερισμού, ηλεκτροδότησης και πυροπροστασίας προβλέπεται να ενταχθούν με τρόπο που θα περιορίζει τις επεμβάσεις στα ιστορικά κελύφη, ενώ στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η πλήρης προσβασιμότητα για ΑμεΑ.
Ένα νέο σημείο αναφοράς για τη δυτική Θεσσαλονίκη
Η αξιοποίηση του ΦΙΞ δεν αποτελεί μια μεμονωμένη παρέμβαση. Το συγκρότημα βρίσκεται σε μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο ενός ευρύτερου σχεδιασμού αστικής και πολιτιστικής αναβάθμισης της δυτικής εισόδου της Θεσσαλονίκης. Ήδη από το 2024, η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος ενεργοποίησε πολεοδομικά την περιοχή και άνοιξε τον δρόμο για την αξιοποίηση των εγκαταστάσεων.
Η νέα εξέλιξη αφορά ειδικά το τμήμα που έχει περάσει στην ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού και έρχεται να προσθέσει μια ακόμη σημαντική παράμετρο στο συνολικό μετασχηματισμό της περιοχής.
Για τη Θεσσαλονίκη, το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εκεί: ένα κτήριο που για δεκαετίες παρέμενε κλειστό και φθαρμένο μπορεί να μετατραπεί σε έναν ζωντανό πολιτιστικό προορισμό, χωρίς να χάσει τα ίχνη της ιστορίας του.
Από τη ζυθοποιία του 19ου αιώνα στη σύγχρονη τέχνη, τη μουσική και την εκπαίδευση, το ΦΙΞ ετοιμάζεται να γράψει το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας του. Και αυτή τη φορά, όχι ως ένα εγκαταλελειμμένο βιομηχανικό κέλυφος στη δυτική είσοδο της πόλης, αλλά ως ένα νέο πολιτιστικό σημείο συνάντησης για τη Θεσσαλονίκη.
