Τι συμβαίνει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους όταν οι λέξεις σωπαίνουν; Η χορογράφος Γεωργία Τέγου αναζητά τις απαντήσεις μέσα από τη νέα της παράσταση, "In the Quiet of Us", που παρουσιάζεται από τις 19 έως τις 21 Νοεμβρίου στο εμβληματικό Sadler’s Wells του Λονδίνου. Συνδυάζοντας τον σύγχρονο χορό με τη νευροεπιστήμη, την αρχιτεκτονική και τη μουσική, δημιουργεί ένα ιδιαίτερο σύμπαν, στο οποίο πρωταγωνιστούν οι αόρατες συνδέσεις μεταξύ μας. Με αφορμή τη νέα της δημιουργία, μιλά για τη δύναμη της σιωπής, την απρόσμενη σύνδεση με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, την προσωπική της διαδρομή από τα Γρεβενά στο Λονδίνο και την τέχνη ως πράξη ουσιαστικής ανθρώπινης επαφής.
Πού σε πετυχαίνουμε αυτήν την περίοδο;
Στο Λονδίνο, στις τελευταίες πρόβες για το "In the Quiet of Us", που παρουσιάζω από τις 19 έως τις 21 Νοεμβρίου στο Sadler’s Wells. Είναι μια παράσταση χορού που δημιουργώ σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα και επιμελητή Andrew Borg Wirth και τον συνθέτη Αλέξανδρο Μίαρη, ο οποίος παίζει ζωντανά στη σκηνή.
Στο "In the Quiet of Us" εξερευνάς την ανθρώπινη επικοινωνία και όσα μένουν ανείπωτα. Ποια ήταν η αφετηρία της παράστασης και τι σε γοητεύει στη σιωπή ανάμεσα στους ανθρώπους;
Με απασχολούν εδώ και καιρό οι λεπτές αποχρώσεις της επικοινωνίας. Ένας δισταγμός, μια συνάντηση που σχεδόν συμβαίνει, μια χειρονομία που ο άλλος διαβάζει διαφορετικά. Με γοητεύει ο άυλος χώρος ανάμεσά μας, η ενέργεια που μεταφέρουμε ο ένας στον άλλον και η ιδέα ότι αυτός ο χώρος είναι ζωντανός. Ακόμη και μέσα στη σιωπή, περιμένουμε κάτι από τον άλλον. Μια ανεπαίσθητη μετατόπιση μπορεί να καθορίσει αν θα πλησιάσουμε ή αν θα απομακρυνθούμε. Στο έργο κοιτάζω αυτή τη σχέση σε διαφορετικές κλίμακες, από το κυτταρικό μέχρι το κοσμικό. Οι μικροσκοπικές συνδέσεις μέσα στο σώμα μας μοιάζουν να καθρεφτίζουν μεγαλύτερα συστήματα. Κάτι ανάλογο σκέφτομαι και για τις σχέσεις μας. Ο τρόπος που φερόμαστε ο ένας στον άλλον διαμορφώνει τις κοινωνίες στις οποίες ζούμε.

Η νευροεπιστήμη αποτελεί βασική πηγή έμπνευσης του έργου. Πώς μεταφράζεται η λειτουργία του εγκεφάλου σε χορογραφική γλώσσα και τι μπορεί να αποκαλύψει το σώμα που δεν εκφράζεται με λέξεις;
Συνεργάστηκα με τη νευροεπιστήμονα Leor Zmigrod με την οποία συζητήσαμε για τα εγκεφαλικά κύματα, τον συντονισμό και τη σύναψη, το σημείο όπου επικοινωνούν δύο νευρώνες. Με ενδιέφερε να σκεφτώ αυτό το μικροσκοπικό διάκενο σαν πραγματικό χώρο και να δω τι θα μπορούσε να συμβεί εκεί ανάμεσα σε δύο σώματα. Στο στούντιο οι επιστημονικές ιδέες γίνονται σωματικές συνθήκες. Τι αλλάζει όταν οι δύο ερμηνευτές κοιτάζονται, όταν ο ένας στρέφεται αλλού, όταν περιμένει μια απόκριση που αργεί να έρθει; Μια μικρή κίνηση μπορεί να αλλάξει τη στιγμή που ο ένας είναι έτοιμος να στηρίξει τον άλλον. Στην πρόβα αυτό σημαίνει να οξύνουμε τις αισθήσεις μας, ώστε να αντιλαμβανόμαστε την παραμικρή μετατόπιση βάρους, την αναπνοή, την πρόθεση του άλλου. Στη σύνθεση δουλεύω με τον ρυθμό και με το πού στρέφεται η προσοχή του θεατή. Μια παύση μπορεί να δώσει χώρο σε μια αναπνοή που μέσα σε μια πυκνότερη σκηνή θα περνούσε απαρατήρητη. Το σώμα συχνά ξέρει πριν από εμάς και εκεί βρίσκεται η δύναμη του χορού. Μπορείς να αισθανθείς ότι κάτι άλλαξε ανάμεσα σε δύο ανθρώπους προτού βρεις τις λέξεις για να το πεις. Οι δύο χορευτές, η Helena Hörmann και ο Joshua James Smith, φέρνουν σε αυτό εξαιρετική ευαισθησία στη λεπτομέρεια και τον χρόνο. Αναζητώ πάντα την ειλικρίνεια στην ίδια την κίνηση, χωρίς προσποιητές ή αναπαραστατικές πράξεις. Όταν αυτή η διαφάνεια υπάρχει, ο θεατής τη νιώθει.
Στην παράσταση αξιοποιείς το αρχείο του θείου σου, νευροχειρουργού Δρ.Στέργιου Τέγου, που συνδέεται με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου. Πώς προέκυψε αυτή η ιδέα και τι σημαίνει για σένα προσωπικά;
Τα Tegos Tapes είναι ένα σπάνιο αρχείο μικρονευροχειρουργικών επεμβάσεων που κατέγραψε ο θείος μου Δρ.Στέργιος Τέγος, με εκπαιδευτικό σκοπό, για φοιτητές ιατρικής και ειδικευόμενους νευροχειρουργούς. Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου ήταν στενός του φίλος για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια και συνέθεσε γι’ αυτό περίπου δώδεκα ώρες μουσικής, ώστε η πολύωρη παρακολούθηση να γίνεται λιγότερο μονότονη και να διατηρείται η συγκέντρωση των εκπαιδευόμενων. Το υλικό κυκλοφόρησε το 1998 ως πανεπιστημιακή έκδοση, ενώ η μουσική δεν κυκλοφόρησε ποτέ σε δίσκο. Δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι θα μπορούσε να συνδεθεί με τη δουλειά μου. Η ιδέα προέκυψε σε μια συζήτηση με τον συνεργάτη μου Andrew Borg Wirth για το πόσο κοντά μπορεί να φτάσει μια κάμερα σε ένα άγγιγμα, ή μια ελάχιστη κίνηση. Μπορούμε να κοιτάξουμε το δέρμα σαν τοπίο; Και τι συμβαίνει αν προχωρήσουμε ακόμη πιο μέσα, κάτω από το δέρμα, μέσα στον ανθρώπινο εγκέφαλο; Τότε θυμήθηκα τις καταγραφές του θείου μου. Όταν επέστρεψα στο αρχείο και άρχισα να μελετώ την τότε συνεργασία νευροχειρουργού και συνθέτη, αναγνώρισα μια αναζήτηση που είχε ήδη αρχίσει στη δική μου δουλειά. Ο θείος μου προσέγγιζε τον εγκέφαλο σαν ένα σύμπαν, και ο Βαγγέλης έβλεπε τη μουσική ως κάτι που προϋπάρχει στη φύση. Εμείς ψάχναμε ήδη τη σχέση ανάμεσα στο μικροσκοπικό και στο κοσμικό. Ακόμη και τα βαθιά κόκκινα και οι διάφανες μεμβράνες που συγκέντρωνα ως εικαστικές αναφορές βρίσκονταν μέσα στις εικόνες του αρχείου. Έγινε έτσι ένας οπτικός και εννοιολογικός άξονας του έργου και συνδέθηκε με κάτι προσωπικό. Η χειρουργική ακρίβεια συναντά την ανθρώπινη επαφή, η ελάχιστη κίνηση κάτω από το δέρμα συνδέεται ευθέως με τη λεπτή ισορροπία της συνύπαρξης. Ένα απόσπασμα με την αρχική του μουσική προβάλλεται στο λευκό πάτωμα της σκηνής, μέσα σε έναν κύκλο που παραπέμπει στο βλέμμα ενός ενδοσκοπίου, ως φόρος τιμής στην καινοτομία της συνεργασίας τους. Έχουμε επεξεργαστεί το υλικό και μαζί με τους αρχιτέκτονες Andrew Borg και Nick Theuma το έχουμε μετατρέψει σε video art. Οι εικόνες αποκτούν σχεδόν ζωγραφική ποιότητα, άλλοτε σαν ένας βαθύς κόκκινος πίνακας που κινείται και άλλοτε σαν πλανήτης.
Σε μια εποχή διαρκούς ταχύτητας και ψηφιακής επικοινωνίας, ποιος πιστεύεις ότι είναι ο ρόλος του σύγχρονου χορού; Μπορεί να μας βοηθήσει να συνδεθούμε ουσιαστικότερα με τον εαυτό μας και τους άλλους;
Ο χορός έχει κάτι σχεδόν αρχέγονο. Είναι μια βαθιά, σπλαχνική γλώσσα που πηγαίνει πέρα από τις λέξεις και ανοίγει τη δυνατότητα μιας πραγματικής σύνδεσης. Eίναι επίσης μια εφήμερη γλώσσα, υπάρχει μόνο τη στιγμή που συμβαίνει και χάνεται την ίδια στιγμή που δημιουργείται. Όταν βλέπεις χορό, γίνεσαι μάρτυρας μιας τέχνης που εξαφανίζεται στη στιγμή. Ίσως γι’ αυτό έχει τόση δύναμη, είναι άπιαστος, αλλά αυτό που σου αφήνει μπορεί να σε μεταμορφώσει. Σε μια εποχή που η επικοινωνία καταναλώνεται τόσο γρήγορα, ο χορός μάς ζητά να είμαστε εκεί, μαζί, στον ίδιο χώρο και στον ίδιο χρόνο. Σε μια παράσταση χορού μοιραζόμαστε με άλλους ανθρώπους τον χρόνο που χρειάζεται για να γίνει μια κίνηση, μια αναπνοή, μια παύση. Μπορεί ο καθένας να βλέπει κάτι διαφορετικό, αλλά υπάρχουν στιγμές που νιώθεις σαν να συντονίζεται ολόκληρη η αίθουσα, σαν οι καρδιές μας να βρίσκουν για λίγο έναν κοινό ρυθμό. Με συγκινεί ότι ο χορός μπορεί να το κάνει αυτό. Κάτω από την επιφάνεια είμαστε όλοι συνδεδεμένοι.

Αν έπρεπε να δώσεις έναν ορισμό στην τέχνη, ποιος θα ήταν αυτός;
Για μένα η τέχνη είναι ένας τρόπος να μοιραζόμαστε μια εμπειρία. Ένα έργο δεν ολοκληρώνεται όταν το τελειώνει ο δημιουργός του, αλλά όταν το συναντά κάποιος άλλος. Ένα τραγούδι αποκτά άλλη δύναμη όταν κάποιος το ακούσει, ένα κείμενο όταν κάποιος το διαβάσει, ένας χορός ή ένας πίνακας όταν κάποιος τον δει. Σε αυτή τη συνάντηση και τη συλλογική εμπειρία γεννιέται η ενσυναίσθηση.
Αλήθεια, πώς ξεκίνησε η πορεία σου στον κόσμο της τέχνης;
Η κίνηση και η μουσική είναι οι γλώσσες μέσα από τις οποίες καταλαβαίνω τον κόσμο. Δε θυμάμαι πότε ξεκίνησε αυτό, θυμάμαι όμως να νιώθω μια επίμονη ανάγκη να εκφραστώ μέσα από αυτές από παιδί. Έπαιζα και συνέθετα μουσική από μικρή, και καθώς σκέφτομαι πολύ με εικόνες, φανταζόμουν κόσμους που ένωναν την εικόνα, την κίνηση και τον ήχο. Στα Γρεβενά, όπου μεγάλωσα, δεν υπήρχε σχολή χορού. Θυμάμαι να βλέπω μπαλέτο στην τηλεόραση, τελείως απορροφημένη. Έκανα το πρώτο μου μάθημα μπαλέτου σταμ δεκαοκτώ, όταν σπούδαζα οικονομικά και μουσική στη Θεσσαλονίκη. Η αρχή ήταν πολύ δύσκολη, αλλά δεν υπήρχε γυρισμός. Η απόφαση ήρθε όταν άρχισα να δουλεύω στα οικονομικά και συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να σπουδάσω επαγγελματικά χορό. Σήμαινε να αλλάξω κατεύθυνση και να ξεκινήσω σχετικά αργά, αλλά η ανάγκη ήταν ξεκάθαρη.
Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σου;
Οι γονείς μου. Αγαπούν την τέχνη, τα ταξίδια και μας ενθάρρυναν από μικρούς, εμένα και τα αδέλφια μου, να γνωρίζουμε διαφορετικούς κόσμους, να ανοίγουμε ορίζοντες και να προσπαθούμε να γινόμαστε κάθε μέρα λίγο καλύτεροι από τον χθεσινό μας εαυτό. Ο πατέρας μου ασχολείται με τη μουσική όλη του τη ζωή. Παίζει κορνέτα και πρόσφατα προσπάθησε να ξαναζωντανέψει τη φιλαρμονική στα Γρεβενά, για να έχουν την ευκαιρία περισσότερα παιδιά να μάθουν μουσική. Είναι οι μεγαλύτεροί μου υποστηρικτές, ήταν πάντα με το μέρος μου, όσο παράλογες κι αν τους φαίνονταν κάποιες αποφάσεις μου.
Και τι δε διαπραγματεύεσαι πια όπως παλιά;
Τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργούμε και δουλεύουμε. Για να γίνει ένα έργο χορού χρειάζονται πολλοί άνθρωποι, χρόνος και χώρος. Με νοιάζει να έχουμε ένα στούντιο όπου μπορούμε να δουλέψουμε καλά, ανθρώπινες ώρες πρόβας και δίκαιες αμοιβές. Ως χορογράφος, θεωρώ δική μου ευθύνη να διεκδικώ τη χρηματοδότηση και τις συνθήκες που χρειάζεται η ομάδα μου για να κάνει τη δουλειά της.

Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σου είναι το πιο αγαπημένο σου;
Η σύνθεση στο στούντιο. Εκεί νιώθω πιο ζωντανή. Μου αρέσουν οι στιγμές που οι ιδέες κυκλοφορούν ανάμεσα στους συνεργάτες και γίνονται ένα. Είναι μια μαγική περίοδος και νιώθω πολύ τυχερή που μπορώ να δουλεύω έτσι. Άλλη μια αγαπημένη στιγμή είναι η συνάντηση με το κοινό, όταν το έργο φεύγει από τα χέρια σου και αποκτά τη δική του ζωή.
Τι παίζει στα ηχεία σου όταν οραματίζεσαι ένα νέο έργο;
Εξαρτάται. Η μουσική είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μου. Είμαι κι εγώ μουσικός, παίζω πιάνο, και η μουσική ήταν η πρώτη μου δημιουργική γλώσσα. Ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τη χορογραφική σύνθεση επηρεάζεται πολύ από αυτήν. Στα ηχεία μου μπορεί να παίζει από κλασική και σύγχρονη κλασική μουσική μέχρι ηλεκτρονική, μπλακ μέταλ ή ρεμπέτικα. Τελευταία ασχολούμαι πολύ με τις συνθέσεις του Ryuichi Sakamoto.
Κι όταν η έμπνευση δεν έρχεται, τι κάνεις;
Παίρνω λίγη απόσταση. Διαβάζω, περπατάω, περνάω χρόνο με την οικογένειά μου. Ως μητέρα ενός μικρού παιδιού, έχω αποδεχτεί ότι η δημιουργική διαδικασία δεν μπορεί να είναι αδιάκοπη. Μια ιδέα όμως μπορεί να συνεχίζει να δουλεύεται στο πίσω μέρος του μυαλού μου όσο ασχολούμαι με κάτι εντελώς άλλο. Συχνά κάτι ξεκλειδώνει ακριβώς τη στιγμή που νομίζω ότι έχω πάψει να το σκέφτομαι. Κι όταν επιστρέφω στο στούντιο, μπορώ πάντα να πειραματιστώ με κάτι συγκεκριμένο. Να δοκιμάσω μια άλλη σειρά, να αλλάξω τον ρυθμό, να δω τι προκύπτει. Μετά από χρόνια εξάσκησης καλλιεργείς μια μεθοδολογία στην οποία μπορείς να στηριχτείς σε κάθε στιγμή της δημιουργικής διαδικασίας.
Ποιο ρίσκο τόλμησες και δεν το μετανιώνεις;
Το να έρθω στο Λονδίνο στα τριάντα μου για μεταπτυχιακές σπουδές στη χορογραφία. Είχα ήδη σπουδάσει και δουλέψει στην Ελλάδα και χρειαζόταν να βρω ξανά τον προσανατολισμό μου σε μια άλλη πόλη και χώρα, να ξαναξεκινήσω από το μηδέν. Εδώ όμως ήρθα σε επαφή με μεθόδους αυτοσχεδιασμού και σύνθεσης που άλλαξαν τον τρόπο που δουλεύω, και έμαθα να αντιμετωπίζω τη δημιουργία ως έρευνα. Το Λονδίνο είναι μια πόλη όπου συναντιούνται διαρκώς διαφορετικές γλώσσες, εμπειρίες και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις. Όταν δεν γνωρίζεις πλήρως τη γλώσσα του άλλου, χρειάζεται να ξανασκεφτείς και τις δικές σου βεβαιότητες. Από αυτή τη δυσκολία συχνά γεννιέται κάτι καινούργιο.

Ποιον άτυπο κανόνα της ζωής απολαμβάνεις να σπας;
Το «αυτό δε γίνεται». Όταν το ακούω, συνήθως θέλω να καταλάβω τι ακριβώς το κάνει αδύνατο. Μερικές φορές αρκεί να αλλάξεις τον τρόπο που το προσεγγίζεις ή να βάλεις στη συζήτηση κάποιον που βλέπει τα πράγματα αλλιώς. Στη δουλειά μου αυτό συμβαίνει συχνά όταν συναντιούνται άνθρωποι από διαφορετικά πεδία. Κάτι που για μένα μοιάζει αδιέξοδο, ένας εικαστικός, επιστήμονας ή ένας αρχιτέκτονας μπορεί να το δει ως αφετηρία. Θέλω να το δοκιμάσουμε, έστω για να δούμε τι θα συμβεί. Μου αρέσει να μαθαίνω πώς λειτουργεί κάθε πεδίο και μετά να βλέπω τι συμβαίνει όταν οι κανόνες του συναντούν εκείνους ενός άλλου.
Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ηθοποιός ή σκηνοθέτης όλων των εποχών;
Ο David Lynch. Νιώθω μεγάλη συγγένεια με την εικαστική του ματιά, με τη σκοτεινή, μελαγχολική ατμόσφαιρα των έργων του και με τον τρόπο που χρησιμοποιούσε τους συμβολισμούς. Μου αρέσει πώς κάτι απολύτως καθημερινό στα έργα του μπορεί ξαφνικά να γίνει παράξενο, και πώς άφηνε αυτή την αίσθηση να υπάρχει χωρίς να βιάζεται να την εξηγήσει. Κι αγαπώ στον Lynch το ότι άφηνε τα σύμβολά του ανοιχτά με την αμφιβολία και το μυστήριο τους. Μπορεί να κουβαλάς μια εικόνα του για χρόνια και κάθε φορά που επιστρέφεις σ’ αυτήν να βλέπεις κάτι άλλο. Κάτι ανάλογο αναζητώ και στη χορογραφία. Με ενδιαφέρει πώς το φως, ο ήχος, το κουστούμι, ένα αντικείμενο ή ο τρόπος που στέκεται ένα σώμα μέσα σ’ ένα χώρο μπορούν να αλλάξουν την αίσθηση και να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο.
Υπάρχει κάποια συνεργασία που αποτελεί όνειρό σου;
Θα ήθελα πολύ να δουλέψω με τον Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ. Ήταν ο χορευτής που με ενέπνευσε να πάρω την απόφαση να ασχοληθώ με τον χορό. Θαυμάζω επίσης πολύ την σκηνογράφο Es Devlin, και θα ήθελα να έχω την τύχη να εξερευνήσουμε κάποια στιγμή κάτι μαζί.
Και μια που ήδη έχει πραγματοποιηθεί και δεν μπορείς να βγάλεις από το μυαλό σου;
Οι τωρινή μου συνεργασία με τον συνθέτη Αλέξανδρο Μίαρη, γνωστός από την κινηματογραφική του δουλειά και τους Electric Litany, την οποία προσπαθούμε να πραγματοποιήσουμε εδώ και χρόνια. Δουλεύουμε πάνω στη μουσική και τη χορογραφία ταυτόχρονα και επικεντρωνόμαστε στις λεπτές μεταβάσεις, όπου ο ήχος και η κίνηση συναντιούνται, περιμένουν ή διαταράσσουν ο ένας τον άλλον. Πρόσφατα επίσης συνεργάστηκα στο έργο «Homecoming» με τον συνθέτη Vincent Cavanagh πρώην frontman των Anathema, που ήταν μουσικό μου είδωλο από τότε που ήμουν δεκαπέντε χρονών. Το να φτιάξουμε τελικά ένα έργο μαζί ήταν ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα.
Αυτή η ζωή θα ήταν ομορφότερη αν…
…ήμασταν λίγο πιο παρόντες ο ένας για τον άλλον. Αν δίναμε λίγο περισσότερη σημασία στις μικρές καθημερινές μας συναντήσεις και χρόνο στο να καταλάβουμε ο ένας τον άλλο.
Main photo: Camilla Greenwell
