Ανήκω σε εκείνη τη γενιά μαθητών των δημοτικών σχολείων της δεκαετίας του ’80 που είχε την τύχη να γνωρίσει τον Αλέκο Φασιανό μέσα από το εξώφυλλο του τέταρτου τεύχους του βιβλίου της Γλώσσας της ΣΤ΄ Δημοτικού, το οποίο μπήκε στα σχολεία το 1983. Μια εικόνα που μας έμεινε χαραγμένη και έγινε το πιο αγαπημένο μας σχολικό εξώφυλλο. Μαζί με τα υπόλοιπα τρία, των Ράλλη Κοψίδη, Δημήτρη Μυταρά και Μίνου Αργυράκη, συνέβαλε όχι μόνο στην ανανέωση της ελληνικής εκπαίδευσης, αλλά και στην αισθητική παιδεία μιας ολόκληρης εποχής.
Ο Αλέκος Φασιανός μάς εξοικείωσε, με τον δικό του τρόπο, με τις ανθρώπινες μορφές, τα επαγγέλματα και τις καθημερινές εικόνες της Ελλάδας που διαμόρφωσαν τη ματιά του. Πολλά από αυτά που αναγνώριζε και αγαπούσε στην Ελλάδα τα βρήκε συγκεντρωμένα στην Κέα. Ανακάλυψε το νησί σχεδόν τυχαία, την άνοιξη του 1967, όταν συνόδευσε μια οικογενειακή φίλη για να εκπληρώσει ένα τάμα. Η Ιουλίδα, οι κοιλάδες, τα πηγάδια και οι μικρές, απόμερες παραλίες, τον έκαναν να επιστρέψει. Το ίδιο και οι κάτοικοι, οι οποίοι τον υποδέχθηκαν και τον βοήθησαν να γνωρίσει τον τόπο και τον αρχαιολογικό του πλούτο.
Η Μαρίζα Καλογεροπούλου-Φασιανού θυμάται πως τον γοήτευσε ιδιαίτερα η αυτάρκεια του νησιού. «Αγάπησε αμέσως τη Χώρα, την Ιουλίδα, για την τοποθεσία, τη γραφικότητα και την ιστορικότητά της. Τον πλησίασαν ντόπιοι και άρχισε μια φιλία μαζί τους, ύστερα από συζητήσεις για τις συνήθειες και τα επαγγέλματά τους», αναφέρει. «Ήταν από τα ελάχιστα κυκλαδονήσια όπου υπήρχαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, κτηνοτροφία, βυρσοδεψεία, ακόμη και εργοστάσιο εμαγιέ. Αυτό του άρεσε. Ήταν αυτάρκεις».
Η μικρή απόσταση από την Αθήνα τού επέτρεπε να επισκέπτεται τακτικά την Κέα και, λίγο αργότερα, αποφάσισε να αποκτήσει το δικό του σπίτι στην Ιουλίδα. Ήταν ένα μικρό κτίσμα τυπικής κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, με καμπύλες καλυμμένες με λευκό ασβεστοκονίαμα, παραδοσιακή οροφή, ώχρα, πέτρα και μικρά παράθυρα με θέα το Αιγαίο. Η λιτότητα του σπιτιού ταίριαζε στον ίδιο αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ήθελε να περνά τα καλοκαίρια του.
«Εκεί πήγαινε όταν επέστρεφε από το βροχερό Παρίσι, για να χαρεί το κυκλαδικό φως, το οποίο λάτρευε», λέει η σύζυγός του. Στην Κέα ζωγράφιζε, ψάρευε και μαγείρευε ο ίδιος τα ψάρια για τους φίλους του. Από το σπίτι πέρασαν οι Louis Aragon, Γιάννης Τσαρούχης, Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Νίκος Στεφάνου και πολλοί ακόμη, άνθρωποι που ήθελαν να τον συναντήσουν αλλά και να τον παρακολουθήσουν την ώρα που εργαζόταν.
Η καθημερινότητά του εκεί δεν περιοριζόταν στη ζωγραφική. Ο Φασιανός καταπιανόταν διαρκώς με κάτι: ένα παιχνίδι, ένα κεραμικό, ένα γλυπτό ή ένα χρηστικό αντικείμενο φτιαγμένο από απλά υλικά. «Πότε δημιουργούσε ζωγραφικά έργα, πότε αντικείμενα, παιχνίδια, γλυπτά και ό,τι άλλο μπορούσε να σκεφτεί», θυμάται η Μαρίζα. «Διαρκώς καταπιανόταν με κάτι μέσα στη “φωλιά” του».
Σχεδόν τίποτα στο σπίτι δεν έμεινε απρόσωπο. Τα μεταλλικά κάγκελα, τα πόμολα, τα κουρτινόξυλα και τα ζωγραφισμένα έπιπλα πέρασαν από τα χέρια του. Ακόμη και το μικρό κρεβάτι με τα υφαντά κλινοσκεπάσματα, όπου ξάπλωνε όταν κουραζόταν, ανήκει στον ίδιο κόσμο με τους πίνακες, τα γλυπτά και τα αντικείμενά του. «Ήταν λιτός και απλός, ο Φασιανός, όπως και οι χώροι του», λέει η σύζυγός του. «Τα πάντα, όμως, από τα έπιπλα μέχρι τα κουρτινόξυλα, ήταν από το χέρι του. Η ταυτότητά του βρισκόταν παντού».
Αυτή ακριβώς η πλευρά του αποκαλύπτεται σήμερα στον επισκέπτη. Το ατελιέ της Κέας, που ανοίγει στο κοινό τους θερινούς μήνες, δεν παρουσιάζει μόνο το έργο ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους. Διατηρεί τον τρόπο με τον οποίο ζούσε: τη σχέση του με το φως και τον τόπο, τη χαρά της κατασκευής, το ψάρεμα, το μαγείρεμα, τα καλοκαιρινά τραπέζια και τη φιλοξενία των φίλων. Μέσα σε αυτό το μικρό κυκλαδίτικο σπίτι γίνεται πιο κατανοητό ότι για τον Φασιανό η Τέχνη δεν ήταν αποκομμένη από την καθημερινότητα. Βρισκόταν σε ό,τι έφτιαχνε και σε ό,τι χρησιμοποιούσε.
Η κόρη τους, Βικτώρια Φασιανού, έχει αναλάβει να οργανώσει και να αναδείξει το έργο του πατέρα της, τόσο στο Μουσείο Αλέκος Φασιανός στον Άγιο Παύλο στην Αθήνα όσο και στο ατελιέ της Κέας. «Οι χώροι φέρουν παντού το προσωπικό του αποτύπωμα, και εμείς που βρισκόμαστε εκεί καθημερινά τον αγαπάμε όλο και περισσότερο», λέει. «Θα του άρεσε να βλέπει όλον αυτόν τον κόσμο να γεμίζει το σπίτι του με ζωή. Πιστεύω πως θα χαιρόταν πολύ». Στην Κέα, η αίσθηση αυτή είναι ακόμη πιο άμεση. Το σπίτι παραμένει γεμάτο από όσα έφτιαξε, χρησιμοποίησε και αγάπησε, σαν να έχει μόλις απομακρυνθεί για λίγο. «Μερικές φορές νιώθω σαν να κάθεται σε μία από τις καρέκλες που είχε σχεδιάσει, να μας παρακολουθεί και να τρίβει τα χέρια του από χαρά όταν βλέπει τον χώρο γεμάτο κόσμο ή παιδιά», σημειώνει η Βικτώρια. «Ονειρευόμαστε να συνεχίσει να είναι ένας ζωντανός χώρος πολιτισμού, ένα σημείο συνάντησης για την Τέχνη, τη δημιουργία και τον διάλογο, που θα εμπνέει τους επισκέπτες και τις νεότερες γενιές», καταλήγει.
Το ατελιέ και κατοικία του Αλέκου Φασιανού στην Κέα είναι ανοικτό για το κοινό από τις 18 Ιουνίου έως τις 13 Σεπτεµβρίου 2026.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ VAGELIS PIDIAKIS COURTESY ALEKOS FASSIANOS ESTAT
ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2026
