Η υφάντρα Μαρία Σίγμα αντιμετωπίζει την υφαντική ως σύγχρονη γλώσσα. Η δουλειά της έχει σημασία γιατί φέρνει μια πανάρχαια τεχνική στο παρόν χωρίς φολκλόρ διάθεση, μέσα από έρευνα, φυσικά υλικά και καθαρή καλλιτεχνική σκέψη. «Δεν ξέρω αν θα έλεγα ότι το χειροποίητο είναι πιο πολύτιμο από ποτέ, γιατί για μένα ήταν πάντα πολύτιμο», αναφέρει χαρακτηριστικά. «Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι ότι, όσο περισσότερο αυτοματοποιείται η παραγωγή και η δημιουργία, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε τι είναι αυτό που δεν μπορεί να αντικατασταθεί».

Στην εποχή της μαζικής παραγωγής και της τεχνητής νοημοσύνης, συμφωνείτε ότι το craftsmanship αναδεικνύεται ως πιο πολύτιμο από ποτέ; Τι θεωρείτε καθιστά την Τέχνη του χειροποίητου ανεκτίμητης αξίας στην εποχή που ζούμε; 

Δεν ξέρω αν θα έλεγα ότι είναι πιο πολύτιμο από ποτέ, γιατί για μένα ήταν πάντα πολύτιμο. Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι ότι, όσο περισσότερο αυτοματοποιείται η παραγωγή και η δημιουργία, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε τι είναι αυτό που δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Η χειροτεχνία δεν αφορά μόνο στο τελικό αντικείμενο· αφορά στη γνώση, στην εμπειρία, στον χρόνο, τη σχέση με το υλικό και τον τρόπο σκέψης που ενσωματώνεται στη διαδικασία. Δεν είναι απλώς ένας διαφορετικός τρόπος παραγωγής, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος να αντιλαμβάνεσαι και να δημιουργείς τον κόσμο.

Τι σημαίνει για εσάς να δημιουργείτε κάτι αποκλειστικά χειροποίητο; 

Σημαίνει ότι βρίσκομαι σε συνεχή διάλογο με το υλικό. Κάθε απόφαση περνάει μέσα από τα χέρια μου και κάθε έργο εξελίσσεται μέσα από αυτή τη διαδικασία. Δεν με ενδιαφέρει το χειροποίητο ως ένδειξη πολυτέλειας ή μοναδικότητας, αλλά ως ένας τρόπος σκέψης που επιτρέπει στον δημιουργό να ανταποκρίνεται διαρκώς σε αυτό που συμβαίνει πάνω στον αργαλειό. Παρ' όλα αυτά, δυστυχώς έχει καταλήξει να θεωρείται είδος πολυτέλειας, γιατί απαιτεί πάρα πολλές εργατοώρες και στη σημερινή εποχή ο ίδιος ο χρόνος έχει γίνει πολυτέλεια.

Από που αντλείτε έμπνευση και τεχνικές; 

Η έμπνευση μπορεί να προέρχεται από πολλά και συχνά με έναν αρκετά αφηρημένο τρόπο. Κυρίως όμως προέρχεται από τα ίδια τα υλικά και από την ίδια την υφαντική. Με ενδιαφέρει να εξερευνώ τι μπορεί να κάνει ένα υλικό, πώς συμπεριφέρεται, πώς συνομιλεί με άλλα υλικά και ποιες δυνατότητες προσφέρουν η ίδια η δομή της ύφανσης και ο αργαλειός.

Επιδιώκετε να συμβάλετε στη διατήρηση των ελληνικών παραδοσιακών τεχνών, φέρνοντάς τες πιο κοντά στο σήμερα; 

Το τι θεωρούμε «παραδοσιακό» είναι από μόνο του μια πολύ μεγάλη συζήτηση. Δεν θα έλεγα ότι επιδιώκω συνειδητά να διατηρήσω την παράδοση. Σίγουρα εμπνέομαι από παραδοσιακές τεχνικές, αλλά τις προσεγγίζω μέσα από τον δικό μου τρόπο σκέψης, τις δικές μου αναφορές και τα μέσα που διαθέτω σήμερα. Είναι αναπόφευκτο το αποτέλεσμα να είναι σύγχρονο, γιατί δημιουργείται στο παρόν.

Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας δημιουργός στο πεδίο του craftsmanship σήμερα;

Είναι πολλές, αλλά αν μιλήσω ειδικά για τη χειροτεχνική υφαντική στην Ελλάδα, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι το επάγγελμά μας δεν αναγνωρίζεται ουσιαστικά. Ο ΚΑΔ (Κωδικός Αριθμός Δραστηριότητας) που μας αντιστοιχεί αφορά στη βιομηχανική παραγωγή και όχι στη χειροτεχνική ύφανση, γεγονός που δημιουργεί σημαντικά εμπόδια στη λειτουργία των εργαστηρίων.

Παράλληλα, υπάρχουν περιορισμένες εγχώριες πρώτες ύλες και εξοπλισμός, με αποτέλεσμα να εξαρτόμαστε από εισαγωγές που αυξάνουν σημαντικά το κόστος παραγωγής. Μετά το κλείσιμο του ΕΟΜΜΕΧ, η ελληνική χειροτεχνία έμεινε για χρόνια χωρίς ουσιαστική θεσμική υποστήριξη και, παρότι σήμερα υπάρχει ανανεωμένο ενδιαφέρον, εξακολουθεί να λείπει ένας συντονισμένος εθνικός σχεδιασμός.

Πιστεύω ότι το βασικότερο ζήτημα είναι η έλλειψη κατανόησης του τι σημαίνει σύγχρονη χειροτεχνία. Αυτό αντανακλάται στην εκπαίδευση, στη νομοθεσία και γενικότερα στις δημόσιες πολιτικές. Παρ' όλα αυτά, είμαι αισιόδοξη. Υπάρχουν πολύ επιτυχημένα παραδείγματα από το εξωτερικό και πιστεύω ότι, με συνεργασία και επιμονή, μπορούν να γίνουν ουσιαστικές αλλαγές.

Η υφαντική είναι μια πανάρχαια πρακτική, συνδεδεμένη με τη μνήμη, την παράδοση και την καθημερινή ζωή. Πώς μεταμορφώνετε αυτή την κληρονομιά σε μια σύγχρονη καλλιτεχνική γλώσσα και τι θέλετε να «κουβαλούν» τα έργα σας πέρα από την αισθητική τους αξία;

Για μένα η υφαντική είναι πρωτίστως ένα μέσο δημιουργίας, ένας τρόπος σκέψης και έκφρασης. Είναι μια γλώσσα και ταυτόχρονα ένα σύστημα. Δεν αισθάνομαι ότι προσπαθώ να μεταμορφώσω κάτι. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι, πέρα από την προσωπική μου έκφραση, να αναδεικνύεται η ίδια η υφαντική. Προσπαθώ, κατά κάποιον τρόπο, να «ξεγυμνώσω» τις τεχνικές της, να αναδείξω τα φυσικά υλικά και τις δυνατότητες που κρύβει η δομή της ύφανσης.

Η διαδικασία της δουλειάς σας απαιτεί χρόνο και υπομονή - στοιχεία που μοιάζουν αντίθετα με τον γρήγορο ρυθμό της σύγχρονης εποχής. Τι σας έχει διδάξει η ίδια η διαδικασία της υφαντικής ως καλλιτέχνιδα και ως άνθρωπο;

Προτιμώ να συστήνομαι ως δημιουργός ή απλώς ως υφάντρα. Όχι γιατί η τέχνη, το design και η χειροτεχνία δε διαφέρουν μεταξύ τους. Αντίθετα, είναι διαφορετικά πεδία με διαφορετικούς στόχους και τρόπους προσέγγισης. Αυτό που με γοητεύει όμως στην υφαντική είναι ότι μπορεί να υπάρξει και στα τρία, χωρίς να αισθάνομαι την ανάγκη να επιλέξω μία μόνο ταυτότητα.

Η ίδια η διαδικασία της ύφανσης μού έχει διδάξει έναν τρόπο σκέψης: Να αναλύω σύνθετα προβλήματα, να σκέφτομαι μέσα από δομές και συστήματα, αλλά και να αποδέχομαι ότι τίποτα δεν εξελίσσεται ακριβώς όπως το έχεις σχεδιάσει. Πάνω απ’ όλα, μου έχει μάθει να παρατηρώ, να προσαρμόζομαι και να συνεργάζομαι με το υλικό, αντί να προσπαθώ να του επιβληθώ.

Στο έργο σας η βιωσιμότητα και η σχέση με τα υλικά έχουν κεντρικό ρόλο. Πόση σημασία έχουν τελικά για εσάς;

Έχουν πολύ μεγάλη σημασία. Δουλεύω σχεδόν αποκλειστικά με άβαφα φυσικά νήματα και υλικά, γιατί με ενδιαφέρει να τα χρησιμοποιώ όσο πιο κοντά γίνεται στη φυσική τους κατάσταση. Αυτό είναι μια αισθητική επιλογή, γιατί θεωρώ ότι οι φυσικές αποχρώσεις έχουν μια ομορφιά που δεν χρειάζεται να αλλοιωθεί. Είναι όμως και μια περιβαλλοντική επιλογή, καθώς όσο λιγότερη επεξεργασία απαιτεί ένα υλικό, τόσο μικρότερη είναι η κατανάλωση ενέργειας και νερού.

Ποια είναι τα σχέδια σας στο κοντινό μέλλον;

Αρχικά, διακοπές! Πέρα από αυτό, συνεχίζω να αναπτύσσω το έργο μου, να ολοκληρώνω παραγγελίες και νέες συνεργασίες, ενώ παράλληλα ελπίζω να συμβάλω ουσιαστικά στην εκπαίδευση και στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών για τη χειροτεχνική υφαντική στην Ελλάδα.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ROCIO CHACON

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2026