Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντιμετωπίζουν τη φωτογραφία ως επάγγελμα, αλλά ως έναν τρόπο να κινούνται μέσα στον κόσμο. Ο Νίκος Κόκκας ανήκει ξεκάθαρα σε αυτήν την κατηγορία. Φωτογράφος, δημοσιογράφος και ακούραστος ταξιδιώτης, έχει περάσει δεκαετίες παρατηρώντας ανθρώπους, τόπους και ιστορίες, με μια ματιά που ισορροπεί ανάμεσα στη δημοσιογραφική καταγραφή και την καλλιτεχνική ευαισθησία. 

Από τα ταξίδια και τα πορτρέτα, μέχρι τον Τύπο και τη διαφήμιση, εξακολουθεί να αναζητά εκείνο το «κλικ» που θα αντέξει στον χρόνο και θα αφήσει κάτι πίσω του. Κάπου ανάμεσα σε αεροδρόμια, λιμάνια και επόμενους προορισμούς μας μίλησε για τη φωτογραφία, τη δημιουργία, τη νέα γενιά, την τεχνολογία, τα ρίσκα που αξίζει να παίρνει κανείς και όλα εκείνα που τελικά, δεν χωρούν σε ένα μόνο κάδρο.

Πού σας πετυχαίνουμε αυτήν την περίοδο;

Μεταξύ αεροδρομίων, λιμανιών και, δυστυχώς, συνεργείων για την τρακαρισμένη μοτοσυκλέτα μου. Τη στιγμή που με καλέσατε στο τηλέφωνο, ήμουν στην αίθουσα αναχωρήσεων του αεροδρομίου της Λήμνου με προορισμό την Αθήνα.

Με τρεις λέξεις, πώς θα περιγράφατε τη φωτογραφική φιλοσοφία σας;

«Δεν Βαριέμαι Ποτέ».

Κι αν έπρεπε να δώσετε έναν ορισμό στην τέχνη της φωτογραφίας, ποιος θα ήταν αυτός;

Νομίζω πως η φωτογραφία, η κανονική φωτογραφική τέχνη, αυτό που λέμε προσεγμένη προσπάθεια επιλογής κάδρου και στιγμής με βάση την ιστορία που θέλουμε να πούμε ανάλογα στην ψυχοσύνθεση στην οποία βρισκόμαστε τη στιγμή που τραβάμε τη φωτογραφία, βρίσκεται κάπου ανάμεσα στη μουσική και στον κινηματογράφο.

Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σας είναι το αγαπημένο σας;

Ανάλογα στο είδος της διαδικασίας απεικόνισης. Όταν, για παράδειγμα βρίσκομαι στους δρόμους ως ταξιδιωτικός φωτογράφος, κάθε στιγμή είναι σαν μια φούσκα την οποία γεμίζω με πράγματα όσο διαρκεί το ταξίδι. Μπαίνω μέσα και φαντάζομαι τον κόσμο όπως τον αποτυπώνω και αυτό έχει μια γλυκιά πλάνη. Από την άλλη, στα πορτρέτα, τρελαίνομαι όταν ο φωτογραφιζόμενος άνθρωπος γελάει αυθόρμητα από την καλή διάθεση της διαδικασίας αλλά και όταν όλοι συμφωνούμε ότι μόλις κάναμε την τελευταία λήψη και ένας ενθουσιασμός αχνοφαίνεται στην ατμόσφαιρα.

Μέσα σε όλη τη λαμπρή πορεία σας έχει υπάρξει κάποιο «κλικ» που να έχει μείνει αναλλοίωτο μέσα σας;

Μην με παρεξηγείτε, αλλά ο όρος «λαμπρή πορεία», αν και πολύ κολακευτικός, νιώθω πως έχει στοιχείο υπερβολής. Η ζωή ως φωτογράφος είναι σαν ένα πελώριο playground. Βγαίνεις «εκεί έξω», στον Τύπο, στη διαφήμιση, στις ιστορίες ανθρώπων και καταστάσεων, στα γεγονότα, στο χρώμα και στο ασπρόμαυρο της ζωής και αποτυπώνεις ό,τι σου αρέσει και ό,τι νιώθεις. Κάποιες δουλειές προσφέρουν ακόμη και κοινωνικό έργο, από επιλογή αλλά και… κατά λάθος, μερικές φορές. Έχει πλάκα όλο αυτό. Θα καταλήξω σε αυτό, ως απάντηση στην ερώτησή σας. Τα κλικ των οποίων τα αποτελέσματα έχουν προσφέρει κάτι στους θεατές τους. Αυτά προτιμώ.

Υπάρχει κάτι που θαυμάζετε/απορρίπτετε στον τρόπο που εργάζεται και κυνηγάει η νέα γενιά τον κλάδο συγκριτικά με τη δική σας;

Η αλήθεια είναι ότι δε συναντώ έπαρση. Οι περισσότεροι είναι τυπικοί στα ωράρια. Τρελαμένοι με το αντικείμενο το οποίο έχουν επιλέξει να ασχολούνται. Παραείναι ευαίσθητοι, θα τολμούσα να σημειώσω.

Πώς κρίνετε την όλο και μεγαλύτερη στροφή των νέων στο αναλογικό στοιχείο και στο φιλμ;

Παράλληλες ζωές, παράλληλο καλλιτεχνικό πεδίο. Μου αρέσει η άρνηση της άμεσης θέασης του αποτελέσματος, είναι μια άσκηση υπομονής και αγάπης για την κάθε στιγμή. Νομίζω πως η αναλογικότητα επιμηκύνει το χρόνο και τα αποτελέσματά της μπαίνουν στη σφαίρα του πολύτιμου.

Ένας νέος άνθρωπος του χώρου/γενικά που πιστεύετε πως το μέλλον του διαγράφεται λαμπρό;

Ο όρος «νέος» στην Ελλάδα, παραμένει, ακόμη και σήμερα λίγο ασαφής. Κάποιοι «νέοι» δημιουργοί με τα ελληνικά δεδομένα, σε κάποιες χώρες ανήκουν στους «προχωρημένης ηλικίας» ή κάπως έτσι. Νομίζω. Ίσως να αλλάζει και αυτό, με τη γνωστή μας χρονοκαθυστέρηση. Επίσης έχω κάποια αδυναμία ερμηνείας της έννοιας «λαμπρό μέλλον». Νομίζω αυτό είναι για τον καθένα από εμάς μια προσωπική κατάσταση.

Ποια η γνώμη σας για τη σημερινή επαφή της τεχνολογίας με τη φωτογραφία;

Αν εννοείτε την πραγματική φωτογραφία και όχι απλώς τη δημιουργία περιεχομένου, νομίζω πως ανήκει στην κατηγορία του βοηθητικού εργαλείου. Νομίζω πως η εξέλιξη της τεχνολογίας μέσα στο χρόνο, μπορεί να υπηρετεί την επιβεβαίωση του πρωτότυπου.

Έχοντας βιώσει τη χρυσή εποχή του Τύπου στην Ελλάδα και με βάση τα σημερινά δεδομένα, τι συμβουλή θα δίνατε σε όποιον ξεκινάει την πορεία του στους αντίστιχους κλάδους;

Δεν θέλω να συγκρίνω εποχές μεταξύ τους. Η ζωή κινείται όπως τα κύματα. Δεν μπορώ να περάσω σε κάποιον αρκετά νεότερο την αίσθηση, για παράδειγμα, της Αμοργού στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Θα ήταν και άκομψο να το προσπαθήσω. Εξάλλου αντιπαθώ τη νοσταλγία, τη θεωρώ ένα από τα πιο αντιπαραγωγικά και αντιδημιουργικά συναισθήματα. Ο κάθε άνθρωπος θα ζήσει ό,τι του αναλογεί ανάλογα στη στιγμή του ημερολογίου που του έλαχε να περάσει από εδώ. Από την άλλη, who am I do give advice, anyway”?

Αν αύριο σας έπαιρναν τον τίτλο «φωτογράφος», τι θα συνεχίζατε να κάνετε έτσι κι αλλιώς;

Θα συνέχιζα να βγάζω φωτογραφίες με τον τίτλο «απεικονιστής». Αν πάλι μου έπαιρναν και αυτόν τον τίτλο, θα ξεκινούσα personal training σε ηλικιωμένους ανθρώπους. Για να είναι γεροί και να μπορούν να ταξιδεύουν μέχρι την τελευταία τους μέρα.

Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σας;

Ο αδερφός μου, ο Γιώργος. Ξεκάθαρα. Και μετά ο πατέρας μου, ο Θανάσης.

Ποια «αποτυχία» σας αποδείχθηκε τελικά δώρο;

Πολλές οι αποτυχίες μέσα στο χωροχρόνο της, μέχρι τώρα, ζωής. Χωρίς δώρα φέρουσες. Ήρθαν και έφυγαν σκέτες.

Ποιο είναι το πιο δύσκολο «όχι» που έχετε μάθει να λέτε;

Νομίζω τα δύσκολα «όχι» αναγκάζομαι να τα λέω. Μια πρόσκληση σε ένα ταξίδι, για παράδειγμα, όπου οι συνθήκες δεν με βοηθούν να πω «ναι».

Μέσα σε όλα τα ταξίδια που έχετε πραγματοποιήσει ποιο είναι αυτό που θα κάνατε ξανά και ξανά;

Αν το πω, θα μου υποσχεθείτε να μην το πείτε παρακάτω για να μη γεμίσει περίεργους και «επηρεαστές» ή «άτομα που ασκούν επιρροή;

Ποιο ρίσκο τολμήσατε και δεν το μετανιώσατε;

Μια ωραία ερώτηση. Τι είναι άραγε «ρίσκο»; Κάτι πολύ διαφορετικό για τον καθένα, ανάλογα στα βιώματα. Ή μήπως δεν υπάρχουν πολλά βιώματα επειδή κάποιος δεν έχει ρισκάρει αρκετά;

Τι σας βοηθά να επανέρχεστε όταν μια μέρα πάει στραβά;

Αλήθεια τώρα; Γίνεται αυτό χωρίς να μεσολαβήσει ένας ύπνος; Να ξεκινήσει η νέα ημέρα; Ίσως το αλκοόλ.

Τι δε διαπραγματεύεστε πια όπως παλιά;

Το να σπαταλώ το χρόνο μου. Κυρίως σε μια ομήγυρη ανόητων. Αν και, ακόμη και μόνο ένας ανόητος σε μια παρέα, αρκεί.

Το ιδανικό «κλικ» στη ζωή θα ήταν…

«…αυτό που το αποτέλεσμά του θα το θυμούνται αρκετοί θεατές του.

Όταν κλείνει η πόρτα του «ατελιέ» τι μένει;

Συνήθως μια ακαταστασία και μια ψυχαναγκαστική διάθεση άμεσου συμμαζέματος.

Αν έπρεπε να πάρουμε ένα στοιχείο από τη σημερινή επικαιρότητα για να εμπνευστούμε/ σχολιάσουμε ποιο θα ήταν κατά βάση και γιατί;

Η σημερινή επικαιρότητα χαρακτηρίζεται, νομίζω, από την υπερβολική ταχύτητα στις εναλλαγές της. Από το πόσο γρήγορα «μπαγιατεύει» ένα γεγονός, ακόμη και μια σειρά από γεγονότα. Αυτή η ταχύτητα αποσπά την προσοχή και το «φρενάρισμα», η παρατήρηση κάποιων γεγονότων και η ενδελεχής επεξεργασία τους, μπορεί να φέρει έμπνευση, γνήσιο προβληματισμό, έρευνα και γνώση. Άρα μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία.

Τι παίζει στο repeat στα ηχεία σας όταν εργάζεστε;

Ωραία ερώτηση. Επιλέγω κάθε φορά διαφορετικό ήχο σε κάθε εργασία στην οποία μπορώ να έχω μουσική. Το αποτέλεσμα βγαίνει ανάλογα στο είδος της. Έχω γράψει ένα ταξιδιωτικό άρθρο μια φορά για τη δυτική Γορτυνία, μια περιοχή αραιοκατοικημένη και ακόμη γνήσια και με ζωντανές παραδόσεις, ακούγοντας ηλεκτρονική ambient.

Αγαπημένη έκθεση , don’t miss ταινία και βιβλίο στο κομοδίνο;

Είχα ενθουσιαστεί με την παγκόσμια περιοδεία έργων του Πικάσο, από όλες τις περιόδους του, όταν ήρθε στο Βερολίνο, λίγους μήνες μετά την πτώση του Τείχους, όταν ζούσα εκεί ως φοιτητής. Είχα πάει τρεις φορές κατά τη διάρκεια της παραμονής της εκεί. Don’t miss το “Angel Heart” του Alan Parker. Τα βιβλία στα τραπεζάκια και στο κομοδίνο του σπιτιού μου είναι πολλά και πολύ διαφορετικά. Τελευταία προσπαθώ πολύ να διαβάζω όσο διάβαζα παλαιότερα. Δύσκολο. Αυτήν την εποχή παλεύω το «Νορβηγικό Δάσος».

Όλες οι φωτογραφίες προέρχονται από το αρχείο του @nikoskokkas.
Κεντρική Φωτογραφία: Χρύσα Γούτου