Στην πρώτη της ατομική έκθεση στην γκαλερί APODEC στη Θεσσαλονίκη με τίτλο «KATSIKA», η Μάγδα Πετμεζά παρουσιάζει στη Γκαλερί APODEC στη Θεσσαλονίκη μια νέα σειρά ζωγραφικών και πήλινων έργων, μέσα από τα οποία εξερευνά την εμπειρία της ξενιτιάς και την έννοια του «ανήκειν». Στο επίκεντρο της δουλειάς της βρίσκεται μια ανθρωπομορφική κατσίκα, μια μορφή που λειτουργεί ως συμβολικός φορέας μνήμης, ταυτότητας και προσωπικής μεταμόρφωσης.

Αντλώντας από προσωπικά βιώματα, από τα χρόνια που έζησε στο εξωτερικό μέχρι την επιστροφή της στην Ελλάδα, η καλλιτέχνιδα δημιουργεί ένα εικαστικό σύμπαν όπου η νοσταλγία, η παιδική μνήμη και οι ρίζες συναντούν την επιμονή και την εξερεύνηση. Με αφορμή την έκθεση, μιλήσαμε μαζί της για τις κατσίκες που έγιναν σύμβολο της δουλειάς της, για τη διαδικασία της δημιουργίας και για τον τρόπο με τον οποίο η Τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος κατανόησης του εαυτού και του κόσμου γύρω μας.

Θα μας πεις δυο λόγια για την πρώτη σου ατομική έκθεση;

Είναι μια ωδή στην ξενιτιά και στην κατσίκα. Την παρουσιάζω στην γκαλερί APODEC, στη Θεσσαλονίκη. Προέκυψε κάπως τυχαία όταν έστειλα ένα μήνυμα στην Τένια, την επιμελήτρια, και προς έκπληξή μου, ενώ δεν είχαμε ξαναμιλήσει, μου απάντησε, «τώρα σε σκεφτόμουν». Ταιριάξαμε κατευθείαν, ο χώρος της γκαλερί της είναι μικρός και με παραπέμπει σε μια μικρή φωλιά, ένα σπιτάκι για την κατσίκα μου, κάτι που τόσα χρόνια αναζητά. Αποτελεί αποκορύφωση ενός project που ξεκίνησε όταν μετανάστευσα στην Αμερική και συνέχισε όταν πρωτοεγκαταστάθηκα στην Αθήνα. Έχουν περάσει τρια χρόνια από τότε, και πλέον μπορώ να πω ότι νιώθω πιο "at home". Με συγκινεί που, παράλληλα με αυτήν την συναισθηματική μου καταστάλαξη, το έργο μου βρήκε και αυτό ένα σπίτι.

Με τρεις λέξεις, πώς θα περιέγραφες τη σχεδιαστική φιλοσοφία σου; Και γιατί τα τελευταία τρία χρόνια σχεδιάζεις μόνο κατσίκες;

Νοσταλγία, μνήμη και παιδικότητα. Για εμένα η κατσίκα σημαίνει Ελλάδα. Η λέξη αίγα προέρχεται από το αρχαίο ρήμα αΐσσω, δηλαδή πηδώ, εξού και οι κατσίκες ονομάστηκαν αίγες. Μάλιστα, οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν και τα κύματα με το ίδιο όνομα καθώς πηδούν στη θάλασσα. Πολλοί πιθανολογούν ότι αντί για τον μύθο του Θησέα, το Αιγαίο Πέλαγος ονομάστηκε έτσι από τα κύματα που πηδούσαν στον γιαλό της θάλασσας. Πέρα, λοιπόν, από την ετυμολογική σύνδεση, προσωπικά από μικρή είχα μια εμμονή με τις κατσίκες. Ένας βοσκός τις έφερνε στο δίπλα στο εξοχικό μου να φάνε αγριόχορτα και τις παρακολουθούσα με δέος. Οι γονείς μου με φώναζαν «κατσικάκι» επειδή πάντα σκαρφάλωνα σε βράχους και δέντρα.

Στα πέντε χρόνια που ζούσα στην Αμερική έψαχνα το αίσθημα του ανήκειν, και όταν επέστρεψα στην Ελλάδα κατέληξα στην Αθήνα, παρότι μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη. Οπότε ακόμα ένιωθα ότι αναζητούσα αυτό το μεταφορικό «σπίτι» και σαν τις κατσίκες μου, σκαρφάλωνα και εξερευνούσα καινούρια μέρη, συμβολικά και κυριολεκτικά. Ξεκίνησαν, λοιπόν, σαν ένα σύμβολο της Ελλάδας, όσο ήμουν στην Αμερική, και εξελίχθηκαν σε σύμβολο του εαυτού μου - λίγο διαφορετική, λίγο μόνη, κλειδωμένη σε μια μόνιμη αναζήτηση.

Κι αν έπρεπε να δώσεις έναν ορισμό στην Τέχνη, ποιος θα ήταν αυτός;

Χρόνια τώρα βασανίζομαι και καταλήγω ότι δεν υπάρχει απάντηση. Η Τέχνη είναι ανάγκη για έκφραση, κάποιες φορές ανάγκη για κατανόηση, είναι κάτι πηγαίο, μια σκέψη που αποκτά υλική υπόσταση. Φοβάμαι πως αν κατασταλάξω σε έναν ορισμό, το μόνο που θα καταφέρω είναι να περιορίσω το τι θεωρώ Τέχνη
και να μην μπορώ να εκτιμήσω πολλά αριστουργήματα. Ο μοναδικός ορισμός που με καλύπτει εν μέρει είναι κάτι που είχε πει η Loise Bourgeois: «Τέχνη είναι ένας τρόπος να αναγνωρίσεις τον εαυτό σου». Σίγουρα ισχύει για μένα - καθημερινά με νγωρίζω μέσα από ένα πινέλο ή μια μπάλα πηλό.

Τι παίζει στο repeat στα ηχεία σου όταν σχεδιάζεις;

Η αλήθεια είναι ότι συνήθως δεν ακούω τίποτα. Ενώ μέσα στην ημέρα μου κυκλοφορώ πάντα με κάτι μεγάλα πράσινα ακουστικά, όταν έρχεται η ώρα να φτιάξω ένα έργο, η μουσική αρχίζει να μου φαίνεται θόρυβος. Δημιουργώντας στη σιωπή, απορροφιέμαι από τη δουλειά και μέσα από την ησυχία μου έρχονται καινούριες ιδέες.

Ποιος άνθρωπος είχε τη μεγαλύτερη επιρροή πάνω σου;

Δεν μπορώ να διαλέξω μεταξύ των γονιών μου. Από όταν ήμουν μικρή, θυμάμαι τη μαμά μου να δουλεύει πολύ. Η αφοσίωσή της στη δουλειά της, το αντίκτυπο στις ζωές των μαθητών της, μου έμαθε να είμαι συνεπής («δουλευταρού», όπως το λέει η ίδια) και να κάνω μεγάλα όνειρα.

Ο μπαμπάς μου, όταν ήμουν πρώτη γυμνασίου, μου αγόρασε το πρώτο τετράδιο ζωγραφικής και μου υποσχέθηκε ότι όποτε χρειαστώ οποιοδήποτε υλικό ή εργαλείο για Την τέχνη μου θα μου το παρείχε. Την υπόσχεση αυτή την έχει κρατήσει και με το παραπάνω, είναι ο μεγαλύτερος θαυμαστής και υποστηρικτής μου, έχει οδηγήσει Αθήνα-Θεσσαλονίκη μόνο για να κουβαλήσει ένα έργο μου!

Ένας νέος άνθρωπος του χώρου που πιστεύεις πως το μέλλον του διαγράφεται λαμπρό;

Μου φαίνεται άδικο να ξεχωρίσω έναν για την καλλιτεχνική του δουλειά, οπότε θα ξεχωρίσω κάποιον για τη συμβολή του στον κλάδο γενικότερα: Η Ελένη Σιμώνη, επιμελήτρια και στο διοικητικό συμβούλιο του ΜοMus, με την οποία είχα τη χαρά να συνεργαστώ αρκετές φορές στο παρελθόν, έχει φέρει στη Θεσσαλονίκη ένα νέο κύμα καλλιτεχνικών δράσεων που ήταν αναγκαίο.

Ποια αποτυχία σου αποδείχθηκε τελικά δώρο;

Στην κεραμική η αποτυχία είναι αναπόφευκτο κομμάτι της δημιουργίας και πολλές φορές με έχει οδηγήσει σε καλύτερα έργα. Η πιο καθοριστική αποτυχία μου ήταν όταν απορρίφθηκα από όλα τα Αμερικάνικα πανεπιστήμια που έκανα αιτήσεις. Όλες οι πρώτες μου επιλογές, εκτός από μία που είχε το χαμηλότερο ποσοστό αποδοχής και έδινε τις λιγότερες υποτροφίες - στο μυαλό μου ήταν σίγουρο «όχι».

Εν τέλει, μου έδωσαν ολική υποτροφία και ήταν το πανεπιστήμιο με την πιο ανεπτυγμένη σχολή καλών τεχνών, στην οποία φοίτησαν κάποιοι από τους σημαντικότερους σύγχρονους καλλιτέχνες όπως o David Lynch και η Nan Goldin. Εάν με είχε δεχτεί κάποια από τις πρώτες μου επιλογές, πολύ πιθανόν τώρα να μην κάναμε αυτή τη συζήτηση.

Ποιο κομμάτι της διαδικασίας της δουλειάς σου είναι το αγαπημένο σου;

Ξεχωρίζω δύο: την αρχή και το τέλος. Στην αρχή, η ιδέα παίρνει υλική μορφή. Συμβαίνει πολλές φορές πριν κοιμηθώ: ενώ έχω κλείσει τα μάτια μου έρχεται η εικόνα ενός έργου, τόσο ξεκάθαρα που είναι σαν αληθινό. Αυτή η σύνδεση ιδέας με μορφής είναι η δυσκολότερη και δεν υπάρχει τρόπος να την αναγκάσεις να συμβεί, οπότε όταν σου έρχεται, είναι ωραίο το συναίσθημα.

Στο τέλος, αυτή η τελευταία κίνηση, τα δύο βήματα προς τα πίσω, που κοιτάς το έργο τελευταία φορά, γνέφεις και λες «τελείωσε». Ακούγεται περίεργο αλλά η δημιουργία ενός έργου είναι ένας καταναγκασμός και η ολοκλήρωσή του προσφέρει τεράστια ανακούφιση.

Κι όταν η έμπνευση δεν έρχεται, τι κάνεις;

Συνεχίζω να δημιουργώ κι ας νιώθω ότι είναι «χάλια». Τότε είναι που πρέπει να σπρώξεις πέρα από το «δημιουργικό μπλοκ». Πολλές φορές αυτά τα «χάλια» εξελίσσονται στα πιο ενδιαφέροντα έργα. Συμβαίνει αρκετά συχνά, ελπίζω και σε άλλους, αλλά το χέρι δε θα «λυθεί» εάν δεν πιάσεις το μολύβι.

Αν αύριο σου έπαιρναν τον τίτλο «καλλιτέχνης», τι θα συνέχιζες να κάνεις έτσι κι αλλιώς;

Ό,τι ακριβώς κάνω και τώρα. Ο τίτλος «καλλιτέχνης» πολλές φορές είναι αυθαίρετος, δεν τον θεωρώ απαραίτητο για να μπορεί κάποιος να δημιουργεί. Ακόμα και τώρα, όταν συστήνομαι και με ρωτάνε τι κάνω, ο τίτλος αυτός δε βγαίνει εύκολα. Μου φαίνεται λίγο δήθεν, κάνει τη δουλειά να φαίνεται «δουλειά»: Για μένα η δημιουργία δεν είναι επιλογή, είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μου, μια ανάγκη όπως το να φάω ή να κοιμηθώ.

Τι άλλο κάνεις όταν δε ζωγραφίζεις;

Όταν δε ζωγραφίζω, μαθαίνω σε άλλους πώς να το κάνουν! Τα τελευταία τρία χρόνια έχω αναλάβει Υπεύθυνη Καλλιτεχνικού Προγράμματος στο Νηπιαγωγείο του Κολλεγίου Αθηνών. Δουλεύω με τους μικρούς μαθητές μου, οργανώνω και επιμελούμαι μεγάλες εικαστικές εκθέσεις που τους φέρνουν σε επαφή με καταξιωμένους καλλιτέχνες και προσπαθώ να είμαι η art teacher που ήθελα να έχω όταν ήμουν και εγώ στο σχολείο. Όταν δεν κάνω ούτε αυτό, πάλι δουλεύω με τα χέρια μου, μαγειρεύω ή κάνω κηπουρική - οτιδήποτε μπορώ για να μένουν τα χέρια μου μονίμως λερωμένα!

Ποιο ρίσκο τόλμησες και δεν το ματάνιωσες;

Τις σπουδές μου στην Αμερική. Ήμουν ανάμεσα σε μια σχολή στο Λονδίνο και ένα πανεπιστήμιο στη Βοστώνη. Αρχικά, είχα επιλέξει το Λονδίνο μέχρι που ένας καθηγητής μου μου είπε πως «η Αμερική είναι μια πρόκληση, αλλά δε μου φαίνεσαι για άτομο που αποφεύγει τις προκλήσεις». Είμαι πεισματάρα, οπότε με το που το άκουσα, αποφάσισα να πάρω το ρίσκο και η ζωή μου άλλαξε.

Ποιον άτυπο κανόνα της ζωής απολαμβάνεις να σπας;

Κάποιες φορές κάνω αυτό που λένε “irish goodbye”, δηλαδή φεύγω από κάποιο κοινωνικό event χωρίς να πολυ-χαιρετήσω. Νομίζω επέλεξα την Tέχνη επειδή νιώθω πιο άνετα μόνη με ένα πινέλο παρά στα κοσμικά - το παλεύω αλλά κάποιες φορές χάνω τον αγώνα.

Τι αξίζει περισσότερο από το ταλέντο;

Το μεράκι. Ταλέντο χωρίς μεράκι χαραμίζεται. Ειδικά στην Τέχνη, αν δεν το αγαπάς, εμμονικά σχεδόν, αν δεν το έχεις καημό, τότε -με ταλέντο ή όχι- δε θα πας μπροστά.

Τι δε διαπραγματεύεσαι πια όπως παλιά;

Τίποτα. Πέρα από καλλιτέχνης είμαι προπονήτρια ρητορικού λόγου και όταν ήμουν μαθήτρια αντιπροσώπευσα την Ελλάδα στον παγκόσμιο διαγωνισμό ρητορικής. Eίμαι «προπονημένη» στη διαπραγμάτευση και θεωρώ ένα από τα προσόντα μου να βλέπω πάντα και τις δύο πλευρές του νομίσματος. Μπορεί να κατασταλάζω σε απόψεις, αλλά είμαι μια καλή συζήτηση μακριά από το να αλλάξω - τίποτα δεν είναι αδιαπραγμάτευτο.

Τι σε βοηθά να επανέρχεσαι όταν μια μέρα πάει στραβά;

Οι λίστες. Έχω ένα τετράδιο μόνο με to-do lists, όταν νιώθω ότι πνίγομαι γράφω όλες μου τις σκέψεις και με ηρεμεί. Κάποιες μέρες είναι απλώς στραβές, τότε κοιμάμαι και προσπαθώ ξανά το πρωί.

Ποιο είναι το πιο δύσκολο «όχι» που έχεις μάθει να λες;

Το «όχι» σε ευκαιρίες. Ακούγεται αντιφατικό, αλλά όταν εκτιμάς τον χρόνο σου πρέπει να μάθεις να επιλέγεις τις ευκαιρίες που σου δίνονται, το να λες «ναι» σε όλα, πολλές φορές θολώνει τους στόχους σου και σε κρατάει από το να αφοσιωθείς ολοκληρωτικά εκεί που αξίζει.

Η ζωή μας θα ήταν ομορφότερη αν...

Την παρατηρούσαμε περισσότερο. Ζούμε σε μια στιγμή που ο χρόνος κυλάει όλο και πιο γρήγορα: Τα social media, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, η έλλειψη του work-life balance - όλα κάνουν τους ρυθμούς μας πιο γρήγορους. Μέσα σε αυτήν τη βιασύνη δεν προλαβαίνουμε να απολαύσουμε τα βασικά. Προχθές περπατούσα, συνειδητά, πιο αργά και παρατήρησα ένα σαλιγκάρι στο πεζοδρόμιο που προχωρούσε προς τον δρόμο. Το σήκωσα και το άφησα δίπλα σε ένα μικρό παρκάκι. Δεν ξέρω γιατί, αλλά με συγκίνησε. Είχα τόσο καιρό να δω ένα σαλιγκάρι - κάτι τόσο μικρό και φαινομενικά ασήμαντο, μου φάνηκε τόσο μεγάλο. Σκέφτηκα πόσα σαλιγκάρια μπορεί να μην είχα παρατηρήσει επειδή περπατούσα γρήγορα, ή κοίταζα το κινητό αντί τον κόσμο γύρω μου. Ίσως είναι ο καλλιτέχνης μέσα μου που βρίσκει αξία σε τέτοιες στιγμές, αλλά μου υπενθύμισε ότι η ζωή είναι γεμάτη με μικρές χαρές, αρκεί να παρατηρείς αρκετά για να τις εντοπίσεις.

Ποια η γνώμη σου για τη σημερινή επαφή της τεχνολογίας με την Τέχνη;

Με δυσκολεύει πολύ. Προσωπικά, ως γλύπτρια και ζωγράφος, μου αρέσει να δουλεύω με τα χέρια μου. Θέλω να λερώνομαι, να αγγίζω το έργο, να καταλαβαίνω το υλικό και να αλληλεπιδρώ με τον φυσικό κόσμο. Οπότε στη δική μου δουλειά σπάνια εμφανίζεται η τεχνολογία. Παρόλα αυτά, είναι ένα εργαλείο πολύ χρήσιμο που προσφέρει αμέτρητες δυνατότητες στους καλλιτέχνες. Μέχρι και εγώ που δεν την προτιμώ, κάποια έργα μου θα ήταν αδύνατο να τα υλοποιήσω χωρίς την βοήθεια της τεχνολογίας.

Θα συμβούλευες κάτι τα νέα παιδιά που ασχολούνται με αυτό και έχουν ως πρόσθετο εργαλείο το AI στα χέρια τους;

Να το χρησιμοποιούν ως αυτό που είναι - εργαλείο. Οι ιδέες, συμβολισμοί, έρευνα ενός έργου είναι πάντα ευθύνη του καλλιτέχνη. Το ΑΙ μπορεί να έρθει και να κουμπώσει ως ένα εργαλείο για την εκτέλεση ορισμένων παραμέτρων της δημιουργίας, όπως ένα κατσαβίδι ή μια φωτογραφική κάμερα.

Όταν κλείνει η πόρτα του ατελιέ, τι μένει;

Μένει η το μυαλό του καλλιτέχνη. Όπου και να είμαι, βλέπω χρώματα, σχήματα, υλικά. Ο κόσμος γύρω μου, είτε είμαι στο ατελιέ είτε όχι, περνάει πάντα μέσα από αυτό το καλλιτεχνικό φίλτρο. Δεν έχω μάθει να το σβήνω ακόμα και ελπίζω να μην μάθω ποτέ.

Αν έπρεπε να πάρουμε ένα στοιχείο από τη σημερινή επικαιρότητα για να εμπνευστούμε/ σχολιάσουμε/σχεδιάσουμε, ποιο θα ήταν κατά βάση και γιατί;

Παρόλο που δεν είμαι λάτρεις της τεχνολογίας, θα έλεγα τη ραγδαία ανάπτυξη του AI: Σε έναν κόσμο που πλέον αναρωτιέται τι είναι αληθινό και τι όχι, που καλλιεργεί εικονικές προσωπικότητες και αναλώνεται σε επικοινωνία μέσω μιας οθόνης, η Τέχνη είναι το αντίδοτο. Κάτι απτό, πραγματικό, που είναι φτιαγμένο για να ενώνει ανθρώπους στην εξερεύνηση ενός βαθύτερου νοήματος.

Η Τέχνη είναι μια μορφή «τοποθέτησης»... Τη θεωρείς πολυτέλεια ή ευθύνη με βάση τα σημερινά δεδομένα;

Και τα δύο. Σίγουρα το να ασχολείσαι με έναν κλάδο που έχει μεγάλη οικονομική αστάθεια είναι πολυτέλεια, και όπως ένας παλιός καθηγητής μου είχε πει «κανείς δε δημιούργησε με άδειο στομάχι». Είναι απαραίτητο να πάρεις μεγάλα ρίσκα στην Τέχνη και το να ρισκάρεις είναι πολυτέλεια. Εάν όμως έχεις πάρει το ρίσκο και έχεις κοινό που παρακολουθεί τη δουλειά σου, τότε έχεις ευθύνη του μηνύματος που εκφράζεις. Το βρίσκω άδικο να απαιτούμε από όλους τους καλλιτέχνες να έχουν μια ξεκάθαρη πολιτική τοποθέτηση, παράλληλα όμως, οτιδήποτε δημιουργούν είναι μια κοινωνική τοποθέτηση από μόνο του.

Info έκθεσης: APODEC Gallery (Βεροίας 4, Θεσσαλονίκη). Εγκαίνια την Παρασκευή 20 Μαρτίου στις 19:30. Διάρκεια: 20 Μαρτίου - 18 Απριλίου 2026.