Χθες, Παρασκευή 12 Ιουνίου, βρεθήκαμε στο Λιμάνι, για να παρακολουθήσουμε τη νέα έκθεση του MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, με τίτλο "László Moholy-Nagy. Light Play".

Γνωρίσαμε τον κόσμο του και παρακάτω καταγράψαμε τις πρώτες μας σκέψεις.

Ποιος ήταν ο László Moholy-Nagy;

Ο László Moholy-Nagy (Ουγγαρία, 1895–ΗΠΑ, 1946) αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μορφές του Bauhaus. Συγκεκριμένα, υπήρξε επιφανής μορφή της έκρηξης του μοντερνισμού στις τέχνες τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ιδιαίτερα, καταπιάστηκε με τη ζωγραφική, τη φωτογραφία, το design, τη γλυπτική, τον κινηματογράφο, την τυπογραφία και τα θεατρικά σκηνικά ακόμη, σχεδίασε βιβλία, εκθέσεις και βιτρίνες. Βετεράνος και τραυματίας του αυστροουγγρικού στρατού στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, ενεπλάκη με το βερολινέζικο νταντά και τον κονστρουκτιβισμό.

Το 1923 εντάχθηκε στη σχολή Bauhaus, όπου δίδαξε φωτογραφία και μεταλλουργία μέχρι το 1928, ενώ επιμελήθηκε με τον Walter Gropius όλες τις εκδόσεις της σχολής. Υπήρξε ενθουσιώδης δάσκαλος ενώ συνέγραψε, μεταξύ άλλων, το επιδραστικό θεωρητικό έργο Painting, Photography, Film (1925). Πειραματίστηκε με τα «φωτογράμματα» ("photograms", δηλαδή φωτογραφία χωρίς κάμερα) μόλις το 1921, εξερευνώντας τις αφαιρετικές τους δυνατότητες, την ίδια χρονιά που ο Man Ray ανακάλυπτε την ίδια τεχνική με τον όρο "rayographs". Το 1924 ξεκίνησε τα "photoplastics", μια ελλειπτική, μινιμαλιστική αφήγηση/κολάζ με θραύσματα σχεδίων, εικόνων και λέξεων.

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, μετά την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία, ο Moholy-Nagy εγκαταστάθηκε αρχικά στο Άμστερνταμ και στη συνέχεια στο Λονδίνο, πριν μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το 1937 ίδρυσε το New Bauhaus στο Σικάγο (αργότερα School of Design του Ινστιτούτου Τεχνολογίας του Ιλινόις). Εκεί συνέχισε να αναπτύσσει τις ιδέες του γύρω από το φως ως δημιουργικό εργαλείο, επηρεάζοντας καθοριστικά τη σύγχρονη εκπαίδευση στο design και την οπτική επικοινωνία. Η έρευνά του πάνω στη φωτογραφία, το φως και την κίνηση συνδέεται άμεσα και με το έργο της συντρόφου του, Lucia Moholy, η οποία υπήρξε σημαντική φωτογράφος του Bauhaus και συνέβαλε καθοριστικά στην οπτική τεκμηρίωση του κινήματος.

Μέσα από αυτή τη διαδρομή, ο László Moholy-Nagy αναγνωρίζεται σήμερα ως μια από τις πιο επιδραστικές μορφές που γεφύρωσαν την ευρωπαϊκή πρωτοπορία με τη μοντέρνα αμερικανική εκπαίδευση στις οπτικές τέχνες.

Η πρώτη ξενάγηση 

Η ξενάγηση πραγματοποιήθηκε παρουσία της Jessica Jarl, διευθύντριας διεθνών εκθέσεων Fotografiska, η οποία επισήμανε ότι πρόκειται για την πρώτη φορά που παρουσιάζεται το έργο του László Moholy-Nagy στην Ελλάδα. Όπως ανέφερε, η έκθεση έχει ήδη παρουσιαστεί με επιτυχία στη Νέα Υόρκη και σε μερικές ακόμη πόλεις του εξωτερικού. Η διαδρομή της έκθεσης ξεκινάει με τα «photoplastics», τα κολάζ του Ούγγρου καλλιτέχνη που φέρουν επιρροές από το ντανταϊστικό κίνημα. Τα «photoplastics» μέσα από εικόνες που αρχικά μοιάζουν ασύνδετες, καταλήγουν να συνθέτουν ολοκληρωμένες αφηγήσεις και νοήματα μινιμαλιστικής αισθητικής. 

Καθώς, ο επισκέπτης προχωρά στην έκθεση γίνεται εμφανής η σταδιακή στροφή του καλλιτέχνη προς περισσότερο αφαιρετικές μορφές έκφρασης. Ο Moholy-Nagy πειραματίστηκε με διαφορετικά υλικά και αντικείμενα, ακόμη και με το ίδιο το ανθρώπινο σώμα, δημιουργώντας έργα που αναδεικνύουν τις δυνατότητες του φωτός και της σκιάς. Ο τίτλος της έκθεσης “Light Play” αντικατοπτρίζει εύστοχα τη διαρκή αυτή διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στο φως, τη μορφή και τη σκιά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα «φωτογράμματα», δηλαδή τα  έργα που δημιουργήθηκαν πάνω σε φωτοευαίσθητο χαρτί, χωρίς τη χρήση φωτογραφικής μηχανής. Ακόμη, ένα ξεχωριστό στοιχείο των έργων του Moholy-Nagy αποτέλεσαν οι οπτικές γωνίες των φωτογραφιών. Ειδικότερα, παρατηρείται πως οι λήψεις από ψηλά μετατρέπουν καθημερινές σκηνές, σε σχεδόν αφηρημένα βιομηχανικά τοπία. Η έκθεση ολοκληρώνεται σε έναν προσωπικό τόνο, μέσα από πορτρέτα ανθρώπων του στενού του κύκλου, μεταξύ των οποίων και της συντρόφου του, Lucia Moholy. 

Info: MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, 13 Ιουνίου - 15 Νοεμβρίου 2026.