Μετά από ένα δεκαήμερο γεμάτα ενδιαφέρουσες προβολές και παράλληλες δράσεις, το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης έριξε χθες αυλαία. Από τις 5 Μαρτίου, τα βλέμματα των κατοίκων και των επισκεπτών της πόλης ήταν στραμμένα σε όλα όσα «έτρεχαν» εν μέσω της φετινής διοργάνωσης, με τις αίθουσες του Ολύμπιον και τις Αποθήκες του Λιμανιού να κατακλύζονται από το πλήθος.
Αφού ξεχωρίσαμε τα highlights από τις πρώτες ημέρες του Φεστιβάλ -που ανανέωσε το ραντεβού του για την επόμενη χρονιά με ενδιάμεσο «σταθμό» το Φεστιβάλ Κινηματογράφου-, θυμόμαστε τι είδαμε χθες στην τελετή λήξης.
Η απονομή των βραβείων
Μέσα σε μια ζεστή και συγκινητική ατμόσφαιρα και με πρωταγωνιστές τα ντοκιμαντέρ, τους σκηνοθέτες και τους ήρωες των ταινιών τους, απονεμήθηκαν το μεσημέρι της Κυριακής 15 Μαρτίου 2026 τα βραβεία του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Ο παρουσιαστής Βασίλης Τερζόπουλος, υπεύθυνος Συντονισμού του Ελληνικού Προγράμματος, καλωσόρισε το κοινό στην τελετή απονομής, σημειώνοντας ότι «σε μια δύσκολη συγκυρία για την περιοχή μας και όλο τον πλανήτη, η Θεσσαλονίκη έγινε για ακόμα μία φορά το επίκεντρο προβολής της αλήθειας γύρω μας, της αλήθειας που έχουμε πραγματικά ανάγκη» και σημείωσε ότι το Φεστιβάλ τιμά όλους εκείνους που καταγράφουν και μας μεταφέρουν αυτή την αλήθεια.
Τρεις ταινίες βραβεύτηκαν με τους Χρυσούς Αλέξανδρους των διαγωνιστικών τμημάτων. Τον Χρυσό Αλέξανδρο του Διεθνούς Διαγωνιστικού απέσπασε το ντοκιμαντέρ Λύτρωση του Μίχαου Μάρτσακ, το οποίο μπαίνει αυτόματα στη λίστα προεπιλογής για το επόμενο Βραβείο Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ. Τον Χρυσό Αλέξανδρο του διαγωνιστικού τμήματος Newcomers κέρδισε το ντοκιμαντέρ Δεν κοστίζει τίποτα της Μαίρης Μπουλή, ενώ τον Χρυσό Αλέξανδρο του διαγωνιστικού τμήματος Film Forward απέσπασε η ταινία Dear Future της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη.
Η προβολή του ντοκιμαντέρ «Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν» που απέσπασε Όσκαρ
Το film των David Borenstein και Pavel Talankin, μια πολιτική καταγγελία απέναντι στο καθεστώς του Vladimir Putin, ήταν ό,τι πιο επίκαιρο θα μπορούσαμε να δούμε. Είναι, πρωτίστως, μια αποκαλυπτική ματιά στον τρόπο με τον οποίο η πολιτική εξουσία επιχειρεί να διαμορφώσει το μέλλον μιας κοινωνίας μέσα από την εκπαίδευση. Η ταινία μεταφέρει τον θεατή σε μια μικρή βιομηχανική πόλη των Ουραλίων, όπου ένας δάσκαλος καταγράφει σταδιακά τη μεταμόρφωση του σχολείου του σε όχημα κρατικής προπαγάνδας.
Ο πρωταγωνιστής και συν-σκηνοθέτης της ταινίας, ο νεαρός εκπαιδευτικός Πάβελ «Πάσα» Ταλάγκιν, εργάζεται ως υπεύθυνος εκδηλώσεων και βιντεογράφος σε ένα δημοτικό σχολείο. Για χρόνια κινηματογραφεί γιορτές, σχολικές παραστάσεις και καθημερινές δραστηριότητες. Όμως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η πραγματικότητα αλλάζει δραματικά: το κράτος εισάγει ένα νέο πρόγραμμα «πατριωτικής εκπαίδευσης», το οποίο απαιτεί από τα σχολεία να ενσωματώσουν φιλοπολεμικά και εθνικιστικά μηνύματα στο πρόγραμμα σπουδών.
Η κάμερα του Ταλάγκιν καταγράφει αυτήν τη μετάλλαξη από μέσα. Στιγμές που θα μπορούσαν να μοιάζουν σχεδόν καθημερινές -πρωινές συγκεντρώσεις, μαθήματα ιστορίας, σχολικές τελετές- αποκτούν μια ανατριχιαστική διάσταση όταν γεμίζουν με στρατιωτική ρητορική, σημαίες και αφηγήσεις που δικαιολογούν τον πόλεμο. Σε ορισμένες σκηνές, τα παιδιά καλούνται να τραγουδήσουν πατριωτικά τραγούδια ή να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες που θυμίζουν στρατιωτική προετοιμασία, αποκαλύπτοντας πόσο συστηματικά η πολιτική ιδεολογία διεισδύει στην καθημερινή σχολική ζωή.
Η μεγαλύτερη δύναμη της ταινίας βρίσκεται στο γεγονός ότι αυτή η ιστορία δεν αφηγείται από έναν εξωτερικό παρατηρητή. Ο ίδιος ο Ταλάγκιν είναι μέρος του συστήματος που καταγράφει - και ακριβώς αυτή η θέση δημιουργεί ένα ηθικό δίλημμα που διατρέχει ολόκληρο το ντοκιμαντέρ. Ο δάσκαλος νιώθει ταυτόχρονα συνεργός και μάρτυρας μιας διαδικασίας ιδεολογικής διαμόρφωσης των παιδιών. Η πράξη της καταγραφής γίνεται έτσι μια μορφή αντίστασης, αλλά και μια επικίνδυνη επιλογή: το υλικό γυρίζεται μυστικά επί δύο χρόνια και τελικά φυγαδεύεται εκτός Ρωσίας, όταν ο δημιουργός αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα.
Το αποτέλεσμα τον δικαίωσε, καθώς ο «Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν» απέσπασε το βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στη φετινή απονομή των Όσκαρ, μετατρέποντας τη στιγμή της νίκης σε ένα ηχηρό αντιπολεμικό μήνυμα. Ο σκηνοθέτης τόνισε: «Όταν η προπαγάνδα κυριαρχεί και η εξουσία ελέγχει την ενημέρωση και την εκπαίδευση, μια χώρα μπορεί να χαθεί χωρίς οι άνθρωποι να το καταλάβουν. Η προπαγάνδα δεν αρχίζει στα πεδία των μαχών· αρχίζει στις τάξεις των σχολείων. Και όταν τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε αυτήν, τότε ο πόλεμος γίνεται μέρος της κανονικότητας», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι «ακόμα και ένας κανένας είναι πιο δυνατός από όσο νομίζει».
«Ας σταματήσουν οι πόλεμοι. Τα παιδιά αξίζουν ένα μέλλον χωρίς φόβο και προπαγάνδα», πρόσθεση με τη σειρά του ο Pavel Talankin και αυτό είναι κάτι που αξίζει να ακουστεί περισσότερο στις ημέρες μας.
