Η πρώτη εικόνα είναι διαφορετική από αυτή που έχουμε συνηθίσει. Δεν υπάρχουν οι γνώριμες αίθουσες του Ζαππείου, ούτε η αίσθηση ότι η Τέχνη συναντά την πόλη μέσα σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ιστορικά της κτίρια. Η Art Athina 2026 βρίσκεται πλέον στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη, στο Onassis Ready, ένα πρώην βιομηχανικό κτίριο που αποκτά μια νέα πολιτιστική ταυτότητα. Και αυτή η αλλαγή είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φετινής διοργάνωσης, πριν ακόμη ξεκινήσει κανείς την περιήγηση στις γκαλερί.
Γιατί η Τέχνη δεν παρουσιάζεται ποτέ ανεξάρτητα από τον χώρο που τη φιλοξενεί. Η βιομηχανική αρχιτεκτονική του Onassis Ready, με την αίσθηση ενός κτιρίου που διατηρεί τη μνήμη της προηγούμενης εργοστασιακής χρήσης του, δημιουργεί μια διαφορετική συνθήκη θέασης. Το λευκό εκθεσιακό περιβάλλον δίνει τη θέση του σε μια πιο ακατέργαστη ατμόσφαιρα, όπου οι σύγχρονες εικαστικές προτάσεις αποκτούν μια άλλη σχέση με το αρχιτεκτονικό τους περίβλημα.
Η μεταφορά από το Ζάππειο δεν ήταν επιλογή χωρίς λόγο. Το ιστορικό κτίριο εισέρχεται σε περίοδο εκτεταμένων εργασιών ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης, ενόψει και της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2027. Ωστόσο, η νέα διεύθυνση δεν μοιάζει απλώς με μια προσωρινή λύση. Το Onassis Ready είναι ένας χώρος που έχει σχεδιαστεί για να φιλοξενεί τη σύγχρονη δημιουργία, την έρευνα και τον πειραματισμό. Το πραγματικό στοίχημα είναι αν η παρουσία της Art Athina θα αποτελέσει την αφετηρία μιας πιο σταθερής πολιτιστικής διαδρομής για την περιοχή.
Η σύγχρονη τέχνη μέσα από 65 διαφορετικές ματιές
Στον κεντρικό εκθεσιακό κορμό της 33ης διοργάνωσης συμμετέχουν 65 γκαλερί από την Ελλάδα και το εξωτερικό, με την ελληνική εικαστική σκηνή να συναντά δημιουργικές προσεγγίσεις από χώρες όπως η Κύπρος, η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Βραζιλία. Ανάμεσα στις συμμετοχές βρίσκονται γκαλερί με σταθερή παρουσία στον σύγχρονο ελληνικό εικαστικό χάρτη, όπως οι The Breeder, Kalfayan Galleries, Eleni Koroneou Gallery, Rebecca Camhi Gallery, Zoumboulakis Galleries και Skoufa Gallery.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον σε μια φουάρ αυτού του μεγέθους δεν είναι μόνο η ποσότητα των έργων που συγκεντρώνονται κάτω από την ίδια στέγη, αλλά η δυνατότητα να παρακολουθήσει κανείς διαφορετικές καλλιτεχνικές γλώσσες και να ανακαλύψει πώς αυτές συνδέονται με την εποχή τους. Η ζωγραφική, η γλυπτική, οι εγκαταστάσεις και οι πιο πειραματικές μορφές έκφρασης συνυπάρχουν, δημιουργώντας μια εικόνα της σύγχρονης δημιουργίας που δεν περιορίζεται σε μία αισθητική κατεύθυνση.
Mερικά από τα έργα που ξεχώρισαν:
Malvina Panagiotidi – Blind Training (2026) | The Breeder
Με το Blind Training (2026), η Malvina Panagiotidi θέτει στο επίκεντρο τη σχέση μας με την εικόνα και την ίδια την πράξη της παρατήρησης. Ο τίτλος παραπέμπει σε μια διαδικασία εκπαίδευσης της αντίληψης, ανοίγοντας ερωτήματα γύρω από όσα επιλέγουμε να βλέπουμε, όσα μας διαφεύγουν και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η οπτική μας εμπειρία. Σε έναν κόσμο όπου οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικό ρυθμό, το έργο αποκτά μια ιδιαίτερη επικαιρότητα, υπενθυμίζοντας ότι το να κοιτάζουμε δεν σημαίνει απαραίτητα και ότι βλέπουμε πραγματικά.
Corcho – Nine Deadmen | Wilhelmina’s
Από τις πιο επιβλητικές παρουσίες της φετινής Art Athina είναι η γλυπτική εγκατάσταση Nine Deadmen του Αργεντινού καλλιτέχνη Corcho. Εννέα ανδρικές φιγούρες, ντυμένες με κομψά κοστούμια, στέκονται η μία δίπλα στην άλλη, με τα κεφάλια τους να έχουν αντικατασταθεί από κρανία με κέρατα. Η επιχρυσωμένη επιφάνειά τους παραπέμπει στον πλούτο, τη δύναμη και την επιτυχία, ενώ τα κρανία λειτουργούν ως μια αναπόφευκτη υπενθύμιση της θνητότητας. Ένα έργο με σαφή αναφορά στη ματαιοδοξία της εξουσίας και στα τρόπαια μιας κοινωνίας που συχνά μετρά την επιτυχία με όρους πλούτου και προβολής.
Capucine Pageron – Caryatids on a Break | Sealed Earth
Τι θα συνέβαινε αν οι Καρυάτιδες αποφάσιζαν να κάνουν ένα διάλειμμα από το βάρος που κουβαλούν εδώ και αιώνες; Αυτή είναι η αφετηρία της Γαλλίδας καλλιτέχνιδας Capucine Pageron, η οποία επαναφέρει τις εμβληματικές γυναικείες μορφές της αρχαιότητας σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον. Με μπλε και λευκή πορσελάνη, οι Καρυάτιδες εμφανίζονται να πίνουν freddo espresso, να ξεκουράζονται, να αναζητούν λίγη σκιά ή να στηρίζονται η μία στην άλλη. Πίσω από το χιούμορ βρίσκεται ένα σχόλιο για τις προσδοκίες που συνοδεύουν διαχρονικά τη γυναικεία παρουσία: την αντοχή, τη φροντίδα και την υποχρέωση να σηκώνει κανείς διαρκώς τα βάρη των άλλων. Εδώ, οι Καρυάτιδες διεκδικούν κάτι πολύ απλό: το δικαίωμα στην ξεκούραση.
Πέγκυ Κλιάφα – Κουβέρτα ανακούφισης | Zoumboulakis Galleries
Ένα από τα έργα που προκαλούν την πιο άμεση περιέργεια είναι η Κουβέρτα ανακούφισης της Πέγκυς Κλιάφα. Ένα μεγάλο ασημένιο «ύφασμα», κατασκευασμένο από άδειες συσκευασίες φαρμάκων, απλώνεται από τον τοίχο μέχρι το δάπεδο. Η καλλιτέχνιδα επιλέγει ένα υλικό άμεσα συνδεδεμένο με την καθημερινότητα και τη φαρμακευτική κατανάλωση και το μετατρέπει σε εικαστικό μέσο. Οι άδειες συσκευασίες, που συνήθως καταλήγουν στα σκουπίδια, αποκτούν μια νέα υπόσταση και μας οδηγούν σε σκέψεις γύρω από τη θεραπεία, την ευαλωτότητα και την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητά ανακούφιση. Ένα έργο που καταφέρνει να μετατρέψει κάτι οικείο σε μια απρόσμενη εικόνα.
UMAN – Nice to Meet You Again | Eleni Koroneou Gallery
Η Σομαλή καλλιτέχνιδα UMAN προσκαλεί τον θεατή σε μια διαφορετική συνάντηση με το έργο της μέσα από τη σειρά Nice to Meet You Again. Μικροί καθρέφτες ενσωματώνονται απευθείας στις ζωγραφικές επιφάνειες, ανάμεσα σε έντονες εφαρμογές ακρυλικών και λαδιών. Η αντανάκλαση του επισκέπτη γίνεται μέρος της σύνθεσης, αλλάζοντας διαρκώς την εικόνα ανάλογα με τη θέση από την οποία την παρατηρεί. Έτσι, το έργο δεν περιορίζεται σε αυτό που έχει δημιουργήσει η καλλιτέχνιδα, αλλά συμπεριλαμβάνει και εκείνον που στέκεται απέναντί του.
Grant Fryc – Pairing (2026) | NINETTO
Στο Pairing (2026), ο Grant Fryc συνεχίζει το εικαστικό παιχνίδι του με εικόνες και αναφορές που συνδέονται με την ελληνική καθημερινότητα. Με λάδι σε καμβά, το έργο εντάσσεται σε μια ενότητα που γεννήθηκε μέσα από την ανταλλαγή ιδεών του καλλιτέχνη με τη NINETTO Gallery, στο πλαίσιο μιας εξ αποστάσεως καλλιτεχνικής φιλοξενίας. Η αφετηρία ήταν η προσπάθεια να μεταφερθούν εικόνες και πολιτισμικοί συνειρμοί της Ελλάδας μέσα από μια διαδικασία καλλιτεχνικής «μετάφρασης», όπου οι προσωπικές αναγνώσεις και οι απρόσμενοι συσχετισμοί αποκτούν τη δική τους θέση.
The Callas – Λάκης και Άρης Ιωνάς | Dio Horia
Με μια προσέγγιση που αντλεί από την αστική κουλτούρα, οι Λάκης και Άρης Ιωνάς, γνωστοί ως The Callas, χρησιμοποιούν παλιά αθηναϊκά μάρμαρα πεζοδρομίων ως επιφάνεια για τις δημιουργίες τους. Πάνω τους χαράζουν συνθήματα με ωμή, ανεπεξέργαστη γραφή, μεταφέροντας ένα κομμάτι της καθημερινής πόλης μέσα στον εκθεσιακό χώρο. Το ενδιαφέρον βρίσκεται και στο ίδιο το υλικό: τα μάρμαρα έχουν ήδη μια ιστορία, έχουν υπάρξει μέρος του δημόσιου χώρου και τώρα αποκτούν μια δεύτερη ζωή ως φορείς καλλιτεχνικής έκφρασης. Μια πρόταση που συνδέει την τέχνη με τον δρόμο, τη γλώσσα και την αστική μνήμη.
Peter Reginato – After California | Sianti Gallery
Στη Sianti Gallery, ο Αμερικανός εικαστικός και γλύπτης Peter Reginato παρουσιάζει το After California, ένα έργο ακρυλικού σε καμβά που παραπέμπει στα νεανικά του χρόνια στο Όκλαντ της Καλιφόρνια. Η αφηρημένη ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από έντονη χρωματική ενέργεια και γεωμετρικές φόρμες, με τις επιφάνειες να μοιάζουν σχεδόν να αποκτούν τρισδιάστατη υπόσταση. Είναι μια ενδιαφέρουσα αναφορά στη σχέση ανάμεσα στην προσωπική μνήμη και τη ζωγραφική γλώσσα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οι εμπειρίες ενός τόπου μπορούν να συνεχίσουν να τροφοδοτούν τη δημιουργία πολλά χρόνια αργότερα.
Όταν το design παίρνει τον λόγο
Ένα από τα τμήματα που αξίζει να εξερευνήσει κανείς είναι το Design, σε επιμέλεια της Τίνας Δασκαλαντωνάκη και του Μάνθου Καλούμενου. Εδώ, τα αντικείμενα ξεφεύγουν από τον αυστηρά χρηστικό τους ρόλο και παρουσιάζονται ως δημιουργίες που φέρουν τη δική τους αισθητική και πολιτιστική αξία.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που ξεχωρίζουν βρίσκεται η Esfera Lounge Chair (1969) του Βραζιλιάνου σχεδιαστή Ricardo Fasanello, την οποία παρουσιάζει η Bombyx. Με κατασκευή από fiberglass και δερμάτινη επένδυση, η πολυθρόνα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σχεδιαστικής αναζήτησης της δεκαετίας του '60, όταν τα νέα υλικά επέτρεπαν στους designers να πειραματιστούν με πιο ελεύθερες φόρμες και γλυπτικές σιλουέτες. Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς γιατί ένα τέτοιο αντικείμενο εξακολουθεί να ενδιαφέρει το σύγχρονο design: η λειτουργικότητα δεν αποκλείει την καλλιτεχνική έκφραση, αντίθετα μπορεί να γίνει το μέσο για να αναδειχθεί.
Η συγκεκριμένη ενότητα έχει ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Σε μια εποχή που το collectible design αποκτά ολοένα μεγαλύτερη θέση στη διεθνή αγορά, η παρουσία σύγχρονων και vintage δημιουργιών αναδεικνύει τη διαχρονικότητα του καλού σχεδιασμού και τη σημασία της χειροτεχνίας. Ένα αντικείμενο μπορεί να είναι χρηστικό, αλλά ταυτόχρονα να αφηγείται μια ιστορία για την εποχή, τα υλικά και τον άνθρωπο που το σχεδίασε.
Holding Ground: Οι χώροι που κρατούν ζωντανή την τέχνη
Ιδιαίτερη θέση στη φετινή Art Athina έχει η ενότητα Project Spaces με τίτλο Holding Ground, σε επιμέλεια του Πάνου Γιαννικόπουλου και της Μαρίλης Κωνσταντινοπούλου, σε συνεργασία με την ARTWORKS.
Οκτώ ανεξάρτητες καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες από την Αθήνα, τον Βόλο, την Κόρινθο και την Κύθνο παρουσιάζουν τη δουλειά τους, φέρνοντας στο προσκήνιο μια πλευρά της εικαστικής παραγωγής που δεν έχει πάντα την ίδια ορατότητα με τις μεγάλες γκαλερί. Πρόκειται για τους ARCH Athens, Art Projects Group, ARTWORKS, Space 52, The Paddocks, Thermia Project, Tilt Platform και Upper Ankyle.
Το Holding Ground έχει έναν ουσιαστικό πυρήνα: τη σημασία της δημιουργίας και της διατήρησης ανεξάρτητων χώρων τέχνης. Αυτές οι πρωτοβουλίες συχνά αποτελούν τις πρώτες πλατφόρμες όπου ένας καλλιτέχνης μπορεί να πειραματιστεί, να αναπτύξει μια ιδέα, να συνεργαστεί και να έρθει σε επαφή με το κοινό. Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ενότητα στρέφει το βλέμμα και πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα είναι σημαντικό, καθώς υπενθυμίζει ότι η καλλιτεχνική παραγωγή δεν εξαντλείται στις καθιερωμένες πολιτιστικές διευθύνσεις.
Το Onassis Lounge και η συνάντηση Τέχνης, μόδας και μουσικής
Μια διαφορετική εμπειρία προσφέρει το Onassis Lounge, ένας χώρος που συνδέει την τέχνη με το design, τη μόδα και τη μουσική. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ένας καναπές του Yohji Yamamoto, ο οποίος παρουσιάζεται για πρώτη φορά, πλαισιωμένος από επιλεγμένα έργα της Συλλογής του Ιδρύματος Ωνάση.
Η επιλογή του Yamamoto δεν είναι τυχαία. Ο Ιάπωνας σχεδιαστής έχει διαμορφώσει μια προσωπική γλώσσα που αντιμετωπίζει τη μόδα ως καλλιτεχνική έκφραση, με ιδιαίτερη έμφαση στη φόρμα, τον όγκο και τη σχέση του σώματος με το ένδυμα. Η παρουσία ενός δικού του αντικειμένου μέσα σε ένα περιβάλλον σύγχρονης τέχνης δημιουργεί έναν ενδιαφέροντα διάλογο ανάμεσα σε δύο δημιουργικά πεδία.
Στον ίδιο χώρο παρουσιάζεται και μια επιλογή από δίσκους των '70s και μουσικά memorabilia από την προσωπική συλλογή του μουσικού και ραδιοφωνικού παραγωγού, Γιάννη Πετρίδη. Η μουσική αποκτά έτσι τη δική της θέση στην εμπειρία της φουάρ, ενώ η νέα νέον εγκατάσταση Heartbeat / Breathing του Tim Etchells στην πρόσοψη του κτιρίου λειτουργεί ως ένα από τα χαρακτηριστικά οπτικά σημεία της διοργάνωσης. Η αναφορά στον χτύπο της καρδιάς και την αναπνοή μεταφέρει δύο από τους πιο βασικούς ανθρώπινους ρυθμούς στον δημόσιο χώρο, μέσα από τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης.
Μια ματιά πίσω από το ολοκληρωμένο έργο
Ίσως μία από τις πιο ουσιαστικές προσθήκες της φετινής διοργάνωσης είναι το άνοιγμα των studios των προγραμμάτων Onassis AiR και Onassis ONX στο κοινό. Για πρώτη φορά, οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να δουν όχι μόνο ολοκληρωμένα έργα, αλλά και την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας.
Ανάμεσα στις καλλιτεχνικές έρευνες που παρουσιάζονται βρίσκονται το Yield Limit του Δημήτρη Ταμπάκη, το The Skull of God Bursts and No One Hears του Constantine Skourlis, το Μέσαγρος των Ιλεάνας Αρναούτου και Ισμήνης Κινγκ, καθώς και η έρευνα του Στέφανου Δρουσιώτη γύρω από τη μονοχρωματική αντίληψη και τον ιστορικό σκηνικό φωτισμό μέσα από σύγχρονες τεχνολογίες.
Είναι μια ευκαιρία να δούμε την τέχνη πριν αποκτήσει την τελική της μορφή, να παρακολουθήσουμε την έρευνα, τις δοκιμές και τις επιλογές που προηγούνται της παρουσίασης ενός έργου. Και αυτό έχει τη δική του αξία, καθώς συχνά η διαδικασία πίσω από ένα έργο αποκαλύπτει περισσότερα για τον δημιουργό και τις προθέσεις του από όσα μπορεί να αντιληφθεί κανείς με μια πρώτη ματιά.
Εκτός κτιρίου
Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι η φετινή Art Athina δεν περιορίζεται στα όρια του Onassis Ready. Με το πρόγραμμα ON SITE, η διοργάνωση επιχειρεί να συνδεθεί με τη γειτονιά του Ρέντη, μέσα από μια συνεργασία φοιτητών του 11ου Εργαστηρίου Ζωγραφικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών με κατοίκους και φορείς της περιοχής.
Μία από τις δράσεις που ξεχωρίζουν είναι η «Αιματοβαμμένη Πανήγυρις με Ιδρωμένους Ναύτες και Βελούδινο Αγριογούρουνο», υπό την ακαδημαϊκή επίβλεψη του Κωστή Σταφυλάκη. Φοιτητές και κάτοικοι του οικισμού της Αγίας Άννας δημιουργούν μια συλλογική αφήγηση που συνδυάζει πραγματικές ιστορίες, μνήμες και μυθοπλασία. Η επιλογή να εμπλακεί η τοπική κοινότητα δεν είναι απλώς μια παράλληλη δράση. Αποτελεί μια προσπάθεια να αναγνωριστεί η ίδια η γειτονιά ως πεδίο καλλιτεχνικής έρευνας και όχι μόνο ως τοποθεσία φιλοξενίας μιας μεγάλης διοργάνωσης.
Αντίστοιχα, το παιδικό πρόγραμμα Touch the City προσεγγίζει την πόλη μέσα από τις αισθήσεις, τη μνήμη και τη φαντασία, με περιπάτους και δημιουργικές δραστηριότητες για παιδιά ηλικίας 4 έως 12 ετών. Η τέχνη γίνεται έτσι αφορμή για να παρατηρήσει κανείς διαφορετικά το αστικό περιβάλλον, να ανακαλύψει τις υφές του και να διαβάσει τις ιστορίες που κρύβονται στους δρόμους μιας γειτονιάς.
Η φετινή Art Athina έχει, επομένως, δύο παράλληλες διαδρομές. Η μία περνά μέσα από τις γκαλερί, τα έργα, τις συλλογές και τους δημιουργούς. Η άλλη οδηγεί έξω από το κτίριο, προς μια περιοχή της Αθήνας που δεν βρίσκεται συνήθως στο επίκεντρο του πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
Φωτογραφίες: Instagram: @art_athina
