Ένας νέος κώδικας τρόπου ζωής φέρνει τη βιωσιμότητα στην καθημερινότητα και στρέφει το ενδιαφέρον από την κατανάλωση στη φροντίδα, τη διάρκεια και την ποιότητα των επιλογών μας.

Η συζήτηση γύρω από το sustainability δεν είναι καινούρια. Εκείνο που αλλάζει τελευταία είναι η αμεσότητά της. Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή πρόβλεψη, αλλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο ήδη ζούμε. Παρατεταμένοι καύσωνες σαν τους φετινούς σε όλη την Ευρώπη, πυρκαγιές, πλημμύρες, λειψυδρία και διαταραχές στην παραγωγή τροφίμων, επηρεάζουν συνολικά την καθημερινότητά μας. Η βιωσιμότητα δεν αποτελεί ένα ξεχωριστό «πράσινο» κεφάλαιο της ζωής, αλλά αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης ποιότητας διαβίωσης.

Μέσα στο φετινό καλοκαίρι με τις ακραίες θερμοκρασίες μπήκε τέλος σε μία από τις πιο παράλογες πρακτικές της ευρωπαϊκής αγοράς. Από τις 19 Ιουλίου, οι μεγάλες επιχειρήσεις στην ΕΕ δεν επιτρέπεται να καταστρέφουν αδιάθετα ρούχα, αξεσουάρ ένδυσης και παπούτσια. Προϊόντα που έχουν ήδη καταναλώσει πρώτες ύλες, ενέργεια και εργασία δεν μπορούν πλέον να εξαφανίζονται, επειδή περίσσεψαν στο τέλος μιας σεζόν. Λίγες ημέρες αργότερα άρχισαν να εφαρμόζονται και νέοι κανόνες για το Right to Repair. Αφορούν αρχικά οικιακές και ηλεκτρονικές συσκευές, όμως η σημασία τους είναι ευρύτερη. 

Για δεκαετίες, η βιομηχανία μάς εκπαίδευσε να αντιμετωπίζουμε ακόμη και μια μικρή βλάβη ως αφορμή για νέα αγορά. Τώρα καλείται να διαθέτει ανταλλακτικά, πληροφορίες και πραγματικές δυνατότητες επισκευής. Το Digital Product Passport έρχεται να συμπληρώσει αυτήν τη νέα πραγματικότητα. Σταδιακά, κάθε προϊόν θα πρέπει να εξηγεί από τι αποτελείται, πού κατασκευάστηκε, πώς επισκευάζεται και τι μπορεί να γίνει με τα υλικά του όταν ολοκληρωθεί η χρήση του. Για τη μόδα, όπου η ετικέτα συχνά λέει πολύ λιγότερα από όσα θα έπρεπε, αυτή η διαφάνεια μπορεί να αλλάξει τόσο τις αγορές όσο και τον ίδιο τον σχεδιασμό. Όλες αυτές οι εξελίξεις, μαζί με τους νέους κανόνες συσκευασίας προϊόντων, δείχνουν ότι η ευθύνη δεν τελειώνει στο ταμείο. Ο κατασκευαστής θα πρέπει να σκεφτεί από την αρχή τη φθορά, το πλεόνασμα, την επισκευή και το τέλος της ζωής ενός προϊόντος. Κάπως έτσι, η κυκλική οικονομία γίνεται μέρος της πραγματικής αγοράς και όχι θέμα μιας ακόμη sustainability καμπάνιας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φιλοσοφίας είναι η Bascule lounge chair της Vitra, που παρουσιάστηκε στο 3daysofdesign 2026, μια lounge chair με επένδυση που αγκαλιάζει τον σκελετό σαν χαλαρό jacket. Το ύφασμά της αφαιρείται, καθαρίζεται, επισκευάζεται και αντικαθίσταται. Τα επιμέρους υλικά διαχωρίζονται χωρίς κόλλες, ώστε να μπορούν αργότερα να ανακυκλωθούν.

THE REPAIR CULTURE

Αν υπάρχει ένας τομέας στον οποίο φαίνεται καθαρά η νέα λογική, αυτός είναι η μόδα. Μέχρι πρόσφατα, το retail είχε έναν βασικό σκοπό: να βάλει ακόμη ένα προϊόν στην ντουλάπα. Η φροντίδα του υπήρχε κάπου στο περιθώριο, συνήθως ως πρόχειρη συμβουλή στην εσωτερική ετικέτα. Στο VEJA General Store στο Παρίσι συμβαίνει το αντίθετο. Ένας χώρος 100 τ.μ. είναι αφιερωμένος στον καθαρισμό και την επισκευή παπουτσιών και ρούχων, ακόμη και όταν ανήκουν σε άλλα brands. Παρομοίως, η Nudie Jeans επισκευάζει τα denim της από το 2007. Με σύνθημα “Make vintage, not trash”, στα Repair Shops του brand ένα παλιό denim μπορεί να επιδιορθωθεί δωρεάν, να μεταπωληθεί, να δωριστεί ή να δοθεί για ανακύκλωση. Στον ίδιο σκοπό απαντά και η Sojo, η οποία συνεργάζεται με brands όπως τα Ganni, Paul Smith και Marks & Spencer και διαθέτει μόνιμο studio στο Selfridges. Λειτουργεί ως ένα σύγχρονο fashion service για επισκευές, μεταποιήσεις και aftercare, δίνοντας μια σοβαρή και εύχρηστη απάντηση στην ερώτηση «τι κάνω όταν ένα ρούχο παλιώσει ή χαλάσει;». Online, η πλατφόρμα The Seam είναι μια βρετανική ψηφιακή υπηρεσία που συνδέει τους καταναλωτές με εξειδικευμένους τεχνίτες για επισκευές και μεταποιήσεις ρούχων, παπουτσιών και τσαντών.

THE RE-USE ERA

Η αγαπημένη της Gen Z thrift culture, πλατφόρμες όπως το Vestiaire Collective και το Vinted, αλλά και υπηρεσίες όπως το Zara Pre-Owned, έχουν καθιερώσει την (δίχως ντροπή ή ενοχή) επανάχρηση όσων δεν φορέθηκαν αρκετά, πιάνουν χώρο, δεν μας κάνουν πια ή αξίζουν μια δεύτερη ζωή. Η ίδια μεταστροφή παρατηρείται πλέον στα έπιπλα, στις ηλεκτρονικές συσκευές και στα υλικά του design. Στη Σουηδία, το φημισμένο ReTuna της Eskilstuna είναι ένα ολόκληρο mall αφιερωμένο αποκλειστικά σε μεταχειρισμένα προϊόντα. Έπιπλα, ρούχα, παιχνίδια, διακοσμητικά και ηλεκτρονικά αντικείμενα από το γειτονικό recycling centre επιλέγονται με βάση τη χρησιμότητα, την κατάσταση και το design τους, επιδιορθώνονται ή επανασχεδιάζονται και πωλούνται στα καταστήματα ενός κανονικού εμπορικού κέντρου. Το IKEA Preowned εφαρμόζει την ίδια ιδέα στο σπίτι. Η εταιρία παρέχει ένα επίσημο περιβάλλον μέσα στο οποίο οι ιδιώτες μπορούν να αγοράζουν και να πωλούν μεταχειρισμένα προϊόντα IKEA.

RENTED NOT OWNED

Η πρακτική του fashion rental επιχειρεί ξανά να κερδίσει χώρο στην καθημερινή ντουλάπα, με πλατφόρμες όπως οι Rent the Runway και Nuuly να παρουσιάζουν ανάπτυξη μετά την πανδημία. Δεν απευθύνονται μόνο σε γυναίκες που χρειάζονται ένα επώνυμο βραδινό φόρεμα για μια ιδιαίτερη εμφάνιση. Δίνουν τη δυνατότητα συχνής εναλλαγής ρούχων για την εργασία, τα ταξίδια, την εγκυμοσύνη, τις αλλαγές μεγέθους και οτιδήποτε ξεφεύγει από τις ανάγκες μιας σταθερής γκαρνταρόμπας. Σε παρεμφερή λογική, η εταιρία NORNORM εφαρμόζει συνδρομητικό μοντέλο στα έπιπλα γραφείου. Μια επιχείρηση μπορεί να μεγαλώσει, να μικρύνει ή να αλλάξει έδρα χωρίς να γεμίσει μια αποθήκη με γραφεία και καρέκλες που δεν χρησιμοποιεί. Η NORNORM σχεδιάζει τον χώρο, αντικαθιστά όσα δεν χρειάζονται πλέον, επισκευάζει τον εξοπλισμό και τον προετοιμάζει για τον επόμενο πελάτη. Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να μας ανήκει μόνιμα καθετί που χρησιμοποιούμε προσωρινά. Η κατοχή έπαψε να αποτελεί τη μοναδική απόδειξη άνεσης ή αφθονίας. Μερικές φορές, πολυτέλεια είναι ακριβώς το αντίθετο: να έχουμε αυτό που χρειαζόμαστε όταν το χρειαζόμαστε, χωρίς να πρέπει να το αποθηκεύσουμε, ώσπου κάποτε να το ξεφορτωθούμε.

THE MATERIAL AFTERLIFE

Στην πρόσφατη Copenhagen Fashion Week, η Ganni έδωσε υφάσματα από παλιό απόθεμα στη δανέζικη Stem, ώστε να μη μείνουν αχρησιμοποίητα. Η σχεδιάστρια Sarah Brunnhuber τα αξιοποίησε δημιουργώντας επτά μοναδικά looks, με τεχνικές ύφανσης, πτύχωσης και κοπής που περιορίζουν σχεδόν στο μηδέν τα υπολείμματα. Στο Λονδίνο, η Τράπεζα της Αγγλίας παρέδωσε τεμαχισμένα χαρτονομίσματα αξίας 2,5 εκατ. λιρών στα στούντιο Surface Matter και Plasticiet, τα οποία τα μετέτρεψαν σε ανθεκτικό υλικό και κατασκεύασαν καμπύλα παγκάκια. Η εγκατάσταση παρουσιάστηκε στο London Design Festival 2025 ως παράδειγμα κυκλικού σχεδιασμού. Στη Λέσβο, το Koukos de Lab μετατρέπει τα κουκούτσια που απομένουν από την παραγωγή ελαιολάδου σε υλικό για έπιπλα. Τα αλέθει, τα αναμειγνύει με φυτικής προέλευσης συνδετικά υλικά και δημιουργεί το Koukoutsi, μια ανθεκτική, αδιάβροχη επιφάνεια που μορφοποιείται. Από αυτή κατασκευάζονται παγκάκια, σκαμπό και τραπέζια για εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Η ίδια λογική εφαρμόστηκε σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα στο Trace του Λονδίνου από τους αρχιτέκτονες Κατερίνα Διονυσοπούλου και Μπίλλυ Μαυρόπουλο του Bureau de Change. Το έργο είναι ένα τετραώροφο κτίριο της δεκαετίας του ’80 που δεν κατεδαφίστηκε, αλλά ο σκελετός του διατηρήθηκε, προστέθηκαν νέοι όροφοι και τα παλιά τούβλα θρυμματίστηκαν, ώστε να χρησιμοποιηθούν στη νέα όψη. Όλα αυτά τα έργα είναι τεχνικά ευρηματικά, σύγχρονα και καταρρίπτουν την παλιά ιδέα ότι το recycled πρέπει να δείχνει ακατέργαστο, πρόχειρο ή απλώς ηθικά «σωστό».

THE DIGITAL DETOX

Υπάρχει και ένας πόρος που καταναλώνουμε αλόγιστα, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε πάντα: η προσοχή μας. Το κινητό έχει καταλάβει σχεδόν κάθε μικρό κενό της ημέρας. Περιμένουμε έναν φίλο, στεκόμαστε στην ουρά ή πίνουμε έναν καφέ και, πριν καν προλάβουμε να νιώσουμε αμηχανία ή πλήξη, έχουμε ήδη ανοίξει μια οθόνη. Η νέα τάση του offline lifestyle αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια εποχή κατά την οποία η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση απασχολούν όλο και περισσότερο. Στη Βρετανία, clubs, floating retreats, saunas και book groups περιορίζουν ή αποκλείουν τη χρήση κινητού. Ο Guardian συγκέντρωσε τα παραδείγματα κάτω από τον εύστοχο τίτλο “The Great British Switch-Off”. Στο Offline Club, που ξεκίνησε στο Άμστερνταμ και εξαπλώθηκε σε πόλεις όπως το Λονδίνο, το Παρίσι, η Βαρκελώνη, το Μιλάνο και το Ντουμπάι, οι συμμετέχοντες αφήνουν τα κινητά τους, διαβάζουν, σχεδιάζουν, ασχολούνται με κάποια χειροτεχνία και μιλούν με αγνώστους. Σε πιο πρακτικό επίπεδο, η εφαρμογή Clearspace επιχειρεί κάτι αντίστοιχο μέσα στην ίδια τη συσκευή. Πριν επιτρέψει την πρόσβαση σε μια επιλεγμένη εφαρμογή, εισάγει μια σύντομη παύση και ζητά από τον χρήστη να αποφασίσει πόσο χρόνο θέλει να διαθέσει. Με αυτόν τον τρόπο παρεμβαίνει στον αυτοματισμό του doomscrolling και επαναφέρει την πρόθεση στη χρήση της οθόνης. 

Αυτός είναι τελικά ο νέος lifestyle κώδικας. Το καινούριο status symbol δεν είναι να ξοδεύουμε για να πετάμε, αλλά να αναγνωρίζουμε τι αξίζει να αποκτήσουμε, να διατηρήσουμε και να χρησιμοποιήσουμε πραγματικά. Γιατί σήμερα, το να προσέχουμε όσα έχουμε, όσα καταναλώνουμε και πού διαθέτουμε τον χρόνο μας δεν είναι απλώς υπεύθυνο. Είναι ο πιο σύγχρονος τρόπος να ζούμε καλά.

Κεντρική φωτογραφία: Καµπύλα παγκάκια από τεµαχισµένα χαρτονοµίσµατα αξίας 2,5 εκατ. λιρών, από τα στούντιο Surface Matter
και Plasticiet για το London Design Festival 2025 (PHOTO COURTESY BANK OF ENGLAN)

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026