Η Ολομέλεια της Βουλής ενέκρινε το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Πολιτισμού με τίτλο «Σύσταση νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, με την επωνυμία "Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε." (Hellenic Heritage Organisation S.A.)», το οποίο περιλαμβάνει ένα ευρύ σύνολο παρεμβάσεων για τον εκσυγχρονισμό της πολιτιστικής πολιτικής της χώρας.
Το νομοσχέδιο εισάγει μια ολοκληρωμένη στρατηγική που αφορά τη διαχείριση και την προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, την αναδιοργάνωση των εποπτευόμενων φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού, την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα, καθώς και νέες ρυθμίσεις για την προστασία των αρχαιοτήτων και των πνευματικών δικαιωμάτων.
Οι θέσεις της Λίνας Μενδώνη
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην Ολομέλεια, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπερασπίστηκε το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, απορρίπτοντας τις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης περί ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως ανέφερε, η προστασία των μνημείων διασφαλίζεται αποκλειστικά από το ισχύον νομικό πλαίσιο, ενώ τα έσοδα που προκύπτουν από τη διαχείρισή τους επιστρέφουν μέσω του ΟΔΑΠ στο Υπουργείο Πολιτισμού για την υλοποίηση των σκοπών του. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ίδρυση της νέας ανώνυμης εταιρείας δεν συνεπάγεται μεταβίβαση κυριότητας μνημείων ή δημόσιας περιουσίας, αλλά αφορά τη δημιουργία ενός επιχειρησιακού και εκτελεστικού μηχανισμού που θα υποστηρίζει τον ΟΔΑΠ.
H υπουργός τόνισε επίσης ότι ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένει πλήρως κατοχυρωμένος από το άρθρο 24 του Συντάγματος και τον αρχαιολογικό νόμο (ν. 4858/2021). Όπως επισήμανε, η διαχείριση δεν ταυτίζεται με την κυριότητα και, συνεπώς, η νέα εταιρεία δεν αποκτά δικαίωμα εκποίησης μνημείων ή πολιτιστικών αγαθών. Αντίθετα, θα αναλαμβάνει υπηρεσίες, συμβάσεις, εμπορική οργάνωση, ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων και δράσεις εξυπηρέτησης των επισκεπτών, πάντοτε υπό το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Η ανάγκη για σύγχρονες δομές και επαρκείς πόρους
Η Λίνα Μενδώνη υποστήριξε ακόμη ότι η ουσιαστική προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς προϋποθέτει αποτελεσματική διοίκηση και επαρκή χρηματοδότηση. Όπως σημείωσε, η εγκατάλειψη μνημείων, οι δυσλειτουργίες στις υποδομές και η απώλεια εσόδων από ανενεργές υπηρεσίες, όπως πωλητήρια και αναψυκτήρια, αποτελούν πραγματικές απειλές για την πολιτιστική κληρονομιά. Κλείνοντας την τοποθέτησή της, η υπουργός χαρακτήρισε το νομοσχέδιο ως ένα εργαλείο που ενισχύει τη διαφάνεια, τον δημόσιο έλεγχο και την αποτελεσματικότητα, επιτρέποντας στον πολιτισμό να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως δημόσιο αγαθό και ως αναπτυξιακός πυλώνας για τη χώρα.
Ίδρυση νέου οργανισμού για την πολιτιστική κληρονομιά
Κεντρικό στοιχείο της μεταρρύθμισης αποτελεί η ίδρυση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.». Ο νέος φορέας θα αναλάβει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων προβολής, ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Η εταιρεία θα λειτουργεί ως επιχειρησιακός βραχίονας του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), αξιοποιώντας σύγχρονες τεχνολογίες, ψηφιακές εφαρμογές και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την ενιαία προβολή της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας.
Διασφαλίζεται ο δημόσιος χαρακτήρας
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι ο ΟΔΑΠ εξακολουθεί να διατηρεί την κυριότητα της κινητής και ακίνητης περιουσίας του, καθώς και τη διαχείριση των εσόδων από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια και λοιπές δραστηριότητες. Η νέα εταιρεία δεν αποκτά δικαιώματα ιδιοκτησίας επί μνημείων ή δημόσιας περιουσίας, αλλά αναλαμβάνει συγκεκριμένες επιχειρησιακές αρμοδιότητες που της αναθέτει ο ΟΔΑΠ, με στόχο την αποτελεσματικότερη προβολή και αξιοποίηση των πολιτιστικών πόρων, χωρίς να μεταβάλλεται το ισχύον καθεστώς προστασίας.
Νέος φορέας για την ενάλια πολιτιστική κληρονομιά
Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη τη δημιουργία δημόσιου φορέα που θα είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση και την ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο φορέας θα συντονίζει τη λειτουργία επισκέψιμων υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων, όπως ιστορικά ναυάγια και άλλα μνημεία του ελληνικού βυθού, με στόχο την προστασία και τη βιώσιμη αξιοποίησή τους.
Ενίσχυση του οπτικοακουστικού τομέα
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης «GREECE ON SCREEN 2026–2030», μέσω του οποίου θεσπίζεται σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης για την ανάπτυξη του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών παραγωγών, ενισχύοντας παράλληλα τις επενδύσεις και την απασχόληση στον δημιουργικό τομέα.
Μεταξύ των σημαντικών προβλέψεων του νομοσχεδίου περιλαμβάνονται η θεσμοθέτηση σχεδίων διαχείρισης για οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η εισαγωγή της έννοιας του αρχαιολογικού πάρκου, καθώς και η ίδρυση της Εθνικής Φωτοθήκης και του Ιστορικού Αρχείου Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων, με στόχο την καλύτερη τεκμηρίωση και διαφύλαξη του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.
