Οι χώροι που φιλοξενούν την τέχνη αλλά παράλληλα με έναν απρόσμενο τρόπο γίνονται οι ίδιοι μέρος της, είναι μοναδικοί. Το ίδιο συμβαίνει εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες και στην όπερα Staatsoper, έναν από τους πιο ιστορικούς πολιτιστικούς θεσμούς της Βιέννης, όπου ένα καθαρά πρακτικό αντικείμενο, όπως η εμβληματική κουρτίνα της κεντρικής σκηνής μετατρέπεται σε έργο τέχνης.
Για τη σεζόν 2026-2027, η επιφάνειά της θα φιλοξενεί ένα έργο του Αυστριακού ζωγράφου Herbert Brandl, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2025. Πρόκειται για την 29η καλλιτεχνική εκδοχή του project, που από το 1998 μετατρέπει το προστατευτικό παραπέτασμα της Όπερας της Βιέννης σε έναν από τους πιο ιδιαίτερους εκθεσιακούς χώρους σύγχρονης τέχνης.
Ένα έργο ανάμεσα σε ουρανό και νερό
Το έργο του Brandl καταλαμβάνει μια εντυπωσιακή επιφάνεια 176 τετραγωνικών μέτρων και κινείται ανάμεσα στην αφαίρεση και την αναπαράσταση. Σε μια βαθιά μπλε επιφάνεια εμφανίζονται λευκοί και ανάλαφροι σχηματισμοί που θυμίζουν ταυτόχρονα σύννεφα, αφρό ή θαλασσινό νερό. Η εικόνα μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση, κάτι που ταιριάζει ιδανικά σε έναν χώρο που βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους: εκείνον της σκηνής και εκείνον του κοινού. Η επιλογή του Brandl αποκτά, μάλιστα, ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς είναι η πρώτη φορά που το project παρουσιάζει έργο καλλιτέχνη που δεν βρίσκεται εν ζωή. Η επιλογή είχε γίνει πριν από τον θάνατό του και η επιτροπή αποφάσισε να παραμείνει πιστή στην αρχική της απόφαση.
Από την Kara Walker στον El Anatsui
Η ιστορία του “Iron Curtain”, όπως ονομάζεται το συγκεκριμένο project, είναι σχεδόν μια μικρή αφήγηση της σύγχρονης τέχνης. Το project του museum in progress, σε συνεργασία με τη Wiener Staatsoper και την Bundestheater-Holding, ξεκίνησε το 1998 και έκτοτε κάθε σεζόν ένας διαφορετικός καλλιτέχνης καλείται να δημιουργήσει τη δική του εκδοχή.
Από την Kara Walker, που εγκαινίασε τον θεσμό, και τους Matthew Barney και Richard Hamilton, μέχρι τον Jeff Koons, τον Cy Twombly, τον David Hockney, τη Joan Jonas, τον John Baldessari και την Tauba Auerbach, η λίστα μοιάζει περισσότερο με έναν κατάλογο σημαντικών κεφαλαίων της σύγχρονης τέχνης παρά με μια συμβατική σειρά εκθέσεων.
Τα τελευταία χρόνια, το “Iron Curtain” συνέχισε να ανοίγει τον διάλογο με διαφορετικές καλλιτεχνικές γλώσσες, παρουσιάζοντας έργα των Cao Fei, Anselm Kiefer και Pipilotti Rist, ενώ για τη σεζόν 2025-2026 επιλέχθηκε ο Γκανέζος καλλιτέχνης El Anatsui με το “XOHANAMI”.
Όταν η όπερα συναντά τη σύγχρονη τέχνη
Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη συνύπαρξη. Το έργο δεν βρίσκεται σε μια λευκή γκαλερί, απομονωμένο από το κοινό και το περιβάλλον του, αλλά μέσα σε έναν από τους σημαντικότερους χώρους όπερας της Ευρώπης και αποκαλύπτεται στους θεατές πριν και μετά τις παραστάσεις, αλλά και κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων.
Η ίδια η αρχιτεκτονική της Staatsoper λειτουργεί έτσι ως μέρος της εμπειρίας. Η αρχική κουρτίνα σχεδιάστηκε από τον Rudolf Eisenmenger με θέμα εμπνευσμένο από τον Ορφέα και την Ευρυδίκη του Gluck, ενώ από το 1998 οι μεγάλες προσωρινές εικόνες προστίθενται πάνω στην επιφάνειά της, δημιουργώντας έναν διαρκή διάλογο ανάμεσα στην ιστορία του κτιρίου και τη σύγχρονη δημιουργία.
Κάθε φορά που το κοινό κάθεται στις θέσεις του και περιμένει να ανοίξει η αυλαία, έχει ήδη βρεθεί μπροστά σε ένα έργο τέχνης. Φέτος, αυτό το έργο είναι του Herbert Brandl - ένας τελευταίος, μεταθανάτιος χαιρετισμός ενός από τους σημαντικούς Αυστριακούς ζωγράφους της γενιάς του.
Κεντρική Φωτογραφία: Herbert Brandl, 2023/26, Safety Curtain, museum in progress, Vienna State Opera, 2026/2027
