Ανοίγοντας το κεφάλαιο της εμμηνόπαυσης, ένιωσα την ανάγκη να χαρτογραφήσω και να εξετάσω κάθε πτυχή που περιβάλλει αυτήν τη μεταβατική περίοδο στη ζωή των γυναικών. Πέρα από τις γενικές γνώσεις που όλοι έχουμε -ότι πρόκειται για τη μόνιμη διακοπή της έμμηνου ρύσεως και το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου, που συνήθως συμβαίνει γύρω στα μέσα της 5ης δεκαετίας ζωής-, ήταν σαφές πως αυτή η περιγραφή δεν αρκούσε. Χρειαζόταν να κοιτάξω βαθύτερα: να ανακαλύψω τις λιγότερο ορατές διαστάσεις της μετάβασης αυτής και να κατανοήσω τι πραγματικά σημαίνει για το σώμα, την ψυχολογία και την ταυτότητα του φύλου μας.
Η εμμηνόπαυση δεν σηματοδοτεί απλώς ένα νέο στάδιο ζωής, συχνά συνοδεύεται από σύγχυση. Σε μια ηλικία κατά την οποία θα έπρεπε να αισθάνονται έμπειρες, ώριμες και σίγουρες, πολλές γυναίκες βρίσκονται ξαφνικά στον ρόλο της «αρχάριας» -ή, ακόμα χειρότερα, της ιατρικής ντετέκτιβ που προσπαθεί μόνη της να αποκρυπτογραφήσει τι της συμβαίνει. Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ και αναφέρεται σε σχετικό δημοσίευμα του NYTimes Μagazine, το 85% των γυναικών στην εμμηνόπαυση ανέφεραν ότι βιώνουν τέσσερα ή περισσότερα συμπτώματα που σχετίζονται με αυτήν. Κι όμως, λιγότερο από το μισό δήλωσε ότι τα συζήτησε με γιατρό. Πολλές γυναίκες διστάζουν να ανοίξουν αυτές τις συζητήσεις, ενώ άλλες δεν αναγνωρίζουν καν ότι τα συμπτώματά τους σχετίζονται με την εμμηνόπαυση. «Η εμμηνόπαυση έχει τη χειρότερη καμπάνια δημοσίων σχέσεων στην ιστορία του κόσμου», ανέφερε στο ίδιο δημοσίευμα η Rachel Rubin, ειδικός στη σεξουαλική υγεία και επίκουρη καθηγήτρια Ουρολογίας στο Πανεπιστήμιο Georgetown. «Δεν είναι μόνο οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις. Έχω συναντήσει γυναίκες 56 ετών που μου λένε: “Όχι, δεν έχω εξάψεις, αλλά έχω κατάθλιψη, οστεοπόρωση, χαμηλή libido και πόνο στο σεξ”. Όλα αυτά μπορεί να είναι συμπτώματα της εμμηνόπαυσης». Η εμμηνόπαυση, όπως και άλλες κομβικές φάσεις της γυναικείας ζωής, πάσχει από έλλειψη γλώσσας που να αποτυπώνει με ακρίβεια την εμπειρία της. Δεν είναι μια ενιαία, ομοιόμορφη κατάσταση, αλλά ένα φάσμα βιωμάτων: για κάποιες γυναίκες περνά σχεδόν αθόρυβα, για άλλες συνοδεύεται από έντονη σωματική και ψυχική απορρύθμιση, ενώ για πολλές βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα, με μια αίσθηση αλλαγής δύσκολη να οριστεί, αλλά αρκετή για να επηρεάσει την καθημερινότητα.
ΕΞΑΨΕΙΣ, ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ
Κανένα σύμπτωμα δεν έχει συνδεθεί τόσο στενά με την εμμηνόπαυση όσο οι εξάψεις. Στη συλλογική φαντασία εμφανίζονται συχνά σαν καρικατούρα: η γυναίκα που παλεύει με μια βεντάλια για να αντέξει τη ζέστη. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια εμπειρία που αφορά την πλειονότητα των γυναικών: επτά έως οκτώ στις δέκα θα τις βιώσουν, την ώρα που η επιστήμη εξακολουθεί να μην τις κατανοεί πλήρως. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τους ερευνητές δεν είναι μόνο αν οι εξάψεις είναι ενοχλητικές, αλλά αν αποτελούν ένδειξη ή ακόμη και αφετηρία βαθύτερων αλλαγών στον οργανισμό. Το παράδοξο είναι ότι το αίσθημα της εσωτερικής «έκρηξης» δεν συνοδεύεται από πραγματική αύξηση της βασικής θερμοκρασίας του σώματος. Η αφετηρία του βρίσκεται στον υποθάλαμο του εγκεφάλου, το κέντρο ρύθμισης της θερμοκρασίας και ταυτόχρονα κόμβο του ορμονικού συστήματος. Όταν τα οιστρογόνα μειώνονται, ο μηχανισμός αυτός χάνει την ακρίβειά του και αντιδρά υπερβολικά ακόμη και σε ανεπαίσθητες μεταβολές, ενεργοποιώντας εφίδρωση και αγγειοδιαστολή σαν να πρόκειται για υπερθέρμανση. Για κάποιες γυναίκες αυτό συμβαίνει περιστασιακά, για άλλες επαναλαμβάνεται πολλές φορές την ημέρα, με επεισόδια που διαρκούν από ελάχιστα δευτερόλεπτα έως αρκετά λεπτά. Τα τελευταία χρόνια, οι εξάψεις άρχισαν να εξετάζονται όχι μόνο ως σύμπτωμα, αλλά και ως πιθανός δείκτης εγκεφαλικών αλλαγών. Περίπου μία στις πέντε γυναίκες βιώνει ήπιες γνωστικές δυσκολίες στην προεμμηνόπαυση και τα πρώτα μετεμμηνοπαυσιακά χρόνια, κυρίως σε ό,τι αφορά τη μνήμη και τη μάθηση νέων πληροφοριών. Για τις περισσότερες, αυτή η φάση μοιάζει με μια προσωρινή απορρύθμιση του εγκεφάλου που σταδιακά υποχωρεί. Ωστόσο, οι μικροαγγειακές βλάβες δεν εξαφανίζονται και, συσσωρευτικά, ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας στο μέλλον. Το γεγονός ότι η νόσος Αλτσχάιμερ εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες -πέρα από το ζήτημα της μακροβιότητας- επαναφέρει επιτακτικά το ερώτημα για τον ρόλο των οιστρογόνων και της ορμονοθεραπείας. Προς το παρόν, η επιστήμη εξακολουθεί να αναζητά ξεκάθαρες απαντήσεις.
ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ
Η περιεμμηνόπαυση -η μεταβατική φάση κατά την οποία τα επίπεδα ορμονών αρχίζουν να αυξομειώνονται και εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα- διαρκεί συχνά αρκετά χρόνια πριν από την πλήρη παύση της περιόδου, η οποία ορίζεται ύστερα από 12 συνεχόμενους μήνες χωρίς έμμηνο ρύση. Τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει πιο ευρέως διαθέσιμα εξελιγμένα τεστ που μετρούν ορμόνες, όπως η FSH, και άλλους δείκτες, και μπορούν να βοηθήσουν μια γυναίκα να καταλάβει ότι βρίσκεται σε αυτήν τη φάση, όχι όμως να «διαγνώσουν» μόνα τους την εμμηνόπαυση, αλλά ως εργαλείο για να ανοίξει η συζήτηση με γιατρό. Την ίδια στιγμή, η μέση ηλικία εμμηνόπαυσης παραμένει γύρω στα 50-51 έτη στις περισσότερες χώρες, αλλά πολλοί παράγοντες, ανάμεσά τους και το χρόνιο στρες, περιβαλλοντικοί και τρόπος ζωής, έχουν οδηγήσει πολλές γυναίκες να βιώνουν πρώιμες ενδείξεις ή συμπτώματα αρκετά νωρίτερα από το αναμενόμενο, συχνά στα μέσα της δεκαετίας των 40.
Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙ ΟΡΜΟΝΩΝ
Η ορμονική θεραπεία, γνωστή και ως menopausal hormone therapy (MHT), αποτελεί σήμερα μια από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της περιεμμηνόπαυσης και της εμμηνόπαυσης, όπως οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις και οι διαταραχές ύπνου, που συνδέονται με την πτώση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση της έχει στιγματιστεί εδώ και χρόνια, κυρίως εξαιτίας της μεγάλης μελέτης Women’s Health Initiative του 2002, η οποία ανέδειξε αυξημένους κινδύνους για καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο του μαστού. Το αποτέλεσμα ήταν μια δραματική πτώση στις συνταγογραφήσεις και μια γενικότερη ανασφάλεια γύρω από τη θεραπεία. Σήμερα όμως, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι για νεότερες και υγιείς γυναίκες κάτω των 60 ετών, τα οφέλη της ορμονικής θεραπείας συνήθως υπερτερούν των κινδύνων, προσφέροντας ανακούφιση και βελτιώνοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής.
ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΣΕΞ ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ;
Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση επηρεάζει συχνά βαθιά τη σεξουαλική ζωή των γυναικών, όχι απλώς ως φυσική αλλαγή, αλλά ως συνδυασμός σωματικών και ψυχολογικών παραγόντων. Η πτώση των οιστρογόνων και της τεστοστερόνης μπορεί να προκαλέσει κολπική ξηρότητα, ατροφία του κόλπου και επώδυνη επαφή, οι οποίες μειώνουν τη σεξουαλική επιθυμία και ευχαρίστηση. Η μειωμένη λίμπιντο δεν είναι «κανονικό επακόλουθο» της ηλικίας: η συνολική υγεία, το άγχος, η ποιότητα της σχέσης με τον σύντροφο και η ψυχολογική ευεξία παίζουν καθοριστικό ρόλο στη σεξουαλική διάθεση. Κάποιες γυναίκες, μάλιστα, αναφέρουν ότι, όταν απαλλαγούν από τον φόβο της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και αισθάνονται πιο άνετες με το σώμα τους, η σεξουαλική τους ζωή μπορεί να παραμείνει ή ακόμη και να γίνει πιο ικανοποιητική. Αυτό που είναι σαφές, όμως, είναι ότι η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς ένα «στάδιο». Είναι ένα βιολογικό, ψυχολογικό και κοινωνικό σταυροδρόμι - και αξίζει να μιλάμε γι’ αυτό με ακρίβεια, γνώση και, κυρίως, φωνή.
Το 2023, η Susan Dominus των New York Times άνοιξε τη συζήτηση γύρω από την εμμηνόπαυση με ένα εκτενές αφιέρωμα στο NYTimes Magazine, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο ρόλο των ορμονών και στη φιλολογία που περιβάλλει αυτήν τη μεταβατική φάση της ζωής των γυναικών. Λίγα χρόνια αργότερα, η Naomi Watts μοιράστηκε την εμπειρία της με την πρόωρη εμμηνόπαυση στο βιβλίο της “Dare I Say It: Everything I Wish I’d Known About Menopause”, που κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Ebury Publishing. Η γνωστή ηθοποιός στα 36 της χρόνια βρέθηκε στο κατώφλι της εμμηνόπαυσης, και μέσα από την προσωπική της ιστορία επαναπροσδιορίζει αυτήν την περίοδο ως μια βαθιά μεταβατική εμπειρία. Όχι ως τέλος, αλλά ως έναν αποχωρισμό από μια παλαιότερη εκδοχή του εαυτού, και ταυτόχρονα ως μία δημιουργική αρχή.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026
