Ο καλλιτεχνικός κόσμος φαίνεται πως δεν σταματάει ποτέ να εμπνέεται και να φέρνει «εν ζωή» ιδέες πρωτότυπες και άκρως εντυπωσιακές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το τεράστιο κύμα που μοιάζει έτοιμο να «καταπιεί» τη Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Με 70 μέτρα μήκος και 30 μέτρα ύψος, καλύπτει την πρόσοψη του ιστορικού κτιρίου με μια ασπρόμαυρη εικόνα που μοιάζει να έχει παγώσει ακριβώς πριν από την καταστροφή. Ο λόγος για το “Diluvium”, το νέο έργο του Γάλλου καλλιτέχνη JR, το οποίο αποτελεί την πρώτη καλλιτεχνική εγκατάσταση που δημιουργήθηκε ειδικά για το εξωτερικό της Αποστολικής Βιβλιοθήκης του Βατικανού.
Το έργο παρουσιάστηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, με την επίσημη έναρξη της “AQVA – Catastrophe and Wonder”, μιας νέας έκθεσης της Βιβλιοθήκης που εξετάζει το νερό ως πηγή ζωής, γνώσης και δημιουργίας αλλά παράλληλα και ως δύναμη καταστροφής. Η έκθεση θα ανοίξει για το κοινό στις 25 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 14 Μαΐου του 2027.
Ένα κύμα από το παρελθόν στο παρόν
Για το “Diluvium”, ο JR επέστρεψε σε μια εικόνα του 19ου αιώνα. Η βάση του έργου είναι χαρακτικό του Γάλλου καλλιτέχνη Gustave Doré, από το 1866, το οποίο απεικονίζει τον βιβλικό Κατακλυσμό. Ο JR μεταφέρει αυτή την εικόνα από τη σελίδα ενός βιβλίου στην κλίμακα ενός ολόκληρου κτιρίου, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή αντίθεση ανάμεσα στην ιστορική αρχιτεκτονική και τη σύγχρονη δημόσια τέχνη. Η επιλογή του θέματος δεν είναι μόνο αισθητική. Η ιδέα ξεκίνησε από μια συζήτηση του καλλιτέχνη με ανθρώπους της Βιβλιοθήκης σχετικά με τη μεγαλύτερη απειλή για μια συλλογή που περιλαμβάνει αιώνες ανθρώπινης γνώσης που δεν είναι άλλη από το νερό. Ένα αρχείο μπορεί να επιβιώσει από τον χρόνο, αλλά όχι απαραίτητα από μια πλημμύρα. Έτσι, το κύμα του JR λειτουργεί σαν μια εικόνα κινδύνου που βρίσκεται κυριολεκτικά πάνω από έναν χώρο αφιερωμένο στη διατήρηση της μνήμης. Παράλληλα, ο ίδιος ο καλλιτέχνης συνδέει το έργο με σύγχρονες «καταιγίδες», από την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία μεταμορφώνει τη σχέση μας με τη γνώση.
Η AQVA και η διπλή φύση του νερού
Το “Diluvium” δεν λειτουργεί ως αυτόνομο θεαματικό installation, αλλά ως η πύλη προς την AQVA, την πρώτη έκθεση ενός νέου πενταετούς κύκλου με τίτλο “Catastrophe and Wonder”. Η σειρά θα εξετάσει διαδοχικά διαφορετικά στοιχεία και δυνάμεις που μπορούν να γίνουν τόσο δημιουργικές όσο και καταστροφικές. Στην AQVA, το νερό αποκτά πολλές διαφορετικές διαστάσεις. Συνδέεται με την καταστροφή των χειρόγραφων και των βιβλίων, αλλά και με τις ίδιες τις διαδικασίες παραγωγής και αποκατάστασής τους. Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκονται σπάνια βιβλία και υλικό από τις συλλογές της Βιβλιοθήκης, αλλά και έργα σύγχρονων δημιουργών, μεταξύ των οποίων ο JR, ο Αμερικανός τυπογράφος Bill Moran και ο Ιταλός chef Fulvio Pierangelini.
Γιατί αξίζει να το δούμε
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο το “Diluvium” επανατοποθετεί ένα έργο street art σε ένα από τα πιο φορτισμένα πολιτιστικά περιβάλλοντα της Ευρώπης. Ο JR δεν προσπαθεί να ανταγωνιστεί την ιστορία του Βατικανού, αλλά αντιθέτως χρησιμοποιεί την ίδια την ιστορία ως επιφάνεια πάνω στην οποία μπορεί να μιλήσει για το παρόν.
Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που λειτουργεί σε πολλά επίπεδα: ως εντυπωσιακή εικόνα, ως σχόλιο πάνω στην ευθραυστότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς και ως αφορμή για μια μεγαλύτερη συζήτηση γύρω από το τι συμβαίνει όταν οι φυσικές και τεχνολογικές «δυνάμεις» ξεπερνούν τον ανθρώπινο έλεγχο.
Μια ενδιαφέρουσα πτυχή, όπου το νερό δεν παρουσιάζεται μόνο ως κάτι που πρέπει να φοβόμαστε. Είναι ταυτόχρονα αυτό που καταστρέφει και αυτό που δημιουργεί, αυτό που απειλεί τη μνήμη και αυτό που έχει συμβάλει στη διαμόρφωσή της.
Για τους επόμενους μήνες, ένα κύμα 70 μέτρων θα παραμένει παγωμένο πάνω στην πρόσοψη της Βιβλιοθήκης του Βατικανού. Ένα έργο που μοιάζει να έρχεται από μια άλλη εποχή, αλλά μιλάει ξεκάθαρα για τη δική μας και όσοι θα έχουν την ευκαιρία να το αντικρίσουν από κοντά είναι σίγουρα τυχεροί.
Main Photo by Vatican Apostolic Library
