H αυλαία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ανοίγει στις 30 Οκτωβρίου με ένα έργο που παρουσιάζεται για πρώτη φορά, τον «Ορφέα» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, σε μια διεθνή συμπαραγωγή, με την υπογραφή του κορυφαίου εικαστικού και σκηνοθέτη Ουίλλιαμ Κέντριτζ. Για τον Γιώργο Κουμεντάκη, η επιλογή του συγκεκριμένου έργου σηματοδοτεί την επιστροφή στην αφετηρία της λυρικής τέχνης. «Το έργο αυτό, στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, θεωρώ πως θα μας προσφέρει έναν πολύ αναγκαίο αναστοχασμό για την τέχνη της όπερας μέσα στους αιώνες, αλλά φυσικά και για τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο», σύμφωνα με τον ίδιο. «Όταν, μελετώντας την παραστασιογραφία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, συνειδητοποίησα ότι ο Οργανισμός μας δεν έχει παρουσιάσει ποτέ αυτό το έργο, δεν σας κρύβω ότι εξεπλάγην, καθώς πρόκειται για ένα έργο που παραμένει απολύτως σύγχρονο, παρά το γεγονός ότι γράφτηκε πριν από τέσσερις αιώνες. Ευτυχώς, η πρώτη παρουσίασή του σηματοδοτεί και άλλα ενδιαφέροντα ντεμπούτα: την πρώτη μας συμπαραγωγή με το σπουδαίο Φεστιβάλ Όπερας του Γκλάιντμπορν στην Αγγλία και κυρίως την πρώτη μας συνεργασία με τον κορυφαίο εικαστικό και σκηνοθέτη Ουίλλιαμ Κέντριτζ. Φυσικά, είναι μεγάλη η χαρά που μπήκε στο δίκτυο των συμπαραγωγών μας και η Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης, ανοίγοντας έτσι έναν ακόμα μεγαλύτερο κύκλο παρουσιάσεων της σπάνιας αυτής παραγωγής τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική».

Μιλήστε µας συνολικά για τον νέο καλλιτεχνικό προγραµµατισµό της περιόδου 2026-2027. Ποιοι είναι οι στόχοι που θέσατε;

Θα παρουσιάσουμε ένα πρόγραμμα διεθνών προδιαγραφών που θα συνδυάσει απρόσμενες πρεμιέρες με δημοφιλείς επιλογές από το ρεπερτόριο. Ένα πρόγραμμα που θα απευθυνθεί εξίσου σε όσους αναζητούν διαρκώς κάτι νέο και ιδιαίτερο στην όπερα, αλλά και σε θεατές που επιθυμούν να απολαύσουν τις επιλογές του κλασικού ρεπερτορίου. Χαίρομαι ιδιαιτέρως που σε αυτήν τη σεζόν, εκτός από τον «Ορφέα», θα παρουσιάσουμε για πρώτη φορά επίσης και τη «Missa solemnis» του Μπετόβεν, τιμώντας έτσι τα διακόσια χρόνια από τον θάνατο του κορυφαίου συνθέτη της δυτικής μουσικής. Ο βασικός μας στόχος είναι να παρουσιάσουμε ένα καλλιτεχνικό έργο υψηλότατου επιπέδου, χωρίς καμία έκπτωση στην ποιότητα. Να φέρουμε στη σκηνή της Αίθουσας Σταύρος Νιάρχος τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό και να προσφέρουμε στον κάθε θεατή που θα μας τιμήσει με την παρουσία του μια καλλιτεχνική εμπειρία αξέχαστη.

Είστε ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής στην 85χρονη ιστορία του Οργανισμού στον οποίο ανατίθεται τέταρτη συνεχόμενη θητεία. Ποια είναι τα συναισθήματά σας γι’ αυτήν την ανανέωση της ψήφου εμπιστοσύνης και το βάρος της προσδοκίας που ενδεχομένως φέρει στο να ανεβάσετε τον πήχη ακόμη πιο ψηλά;

Αισθάνομαι μεγάλη τιμή και ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη για την ανανέωση της θητείας μου και θα ήθελα να ευχαριστήσω την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, για την εμπιστοσύνη και την αμέριστη στήριξή της. Στον ένατο χρόνο της θητείας μου στην ΕΛΣ, νιώθω από τη μια ότι μπορώ να διαχειριστώ τις μεγάλες κρίσεις και τις δυσκολίες, αλλά ταυτόχρονα ξέρω ότι μπορώ να κινηθώ ακόμα πιο ελεύθερα σε καλλιτεχνικό επίπεδο με στόχο να πλησιάσω όσο περισσότερο γίνεται τους στόχους που θέτω κάθε φορά σε επίπεδο προγραμματισμού. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζω ότι μετά από τόσα χρόνια στην ίδια θέση ελλοχεύουν κίνδυνοι και παγίδες, στις οποίες κάθε άνθρωπος μπορεί να πέσει. Όμως, έχοντας δίπλα μου ανθρώπους με τους οποίους έχω ειλικρινείς, ευθείες και ανιδιοτελείς σχέσεις, πιστεύω ότι μπορώ να προστατευτώ από πιθανές αστοχίες. Αυτό που με απασχολεί πάντα και αποτελεί βασική μου επιδίωξη είναι να μην αδικήσω κανέναν κατά την άσκηση των καθηκόντων μου. Από την άλλη, ακόμα και όταν αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει κακοήθεια εντός του χώρου εργασίας, προσπαθώ να μην επιτρέπω κάτι τέτοιο να δηλητηριάζει ανθρώπινες συνειδήσεις και υπάρξεις. Με ενδιαφέρει να προστατεύω και να μπαίνω μπροστά για τους συναδέλφους και τους συνεργάτες μου.

Σε παλαιότερη συνέντευξή μας, κατά τη διάρκεια της πρώτης σας θητείας, από τους βασικούς στόχους που είχατε θέσει ήταν η εξωστρέφεια και η αναγνωρισιμότητα σε διεθνές επίπεδο. Πόσο δύσκολο ήταν να κερδηθεί αυτό το «στοίχημα» και να φτάσει σήμερα η ΕΛΣ να συνομιλεί με κορυφαίες όπερες και δημιουργούς ανά τον κόσμο;

Το χτίσιμο των σχέσεων με καλλιτέχνες, φορείς, οργανισμούς στο εξωτερικό είναι μια διαδικασία αργή που απαιτεί τεράστια προσπάθεια και αφιέρωση. Με δεδομένο ότι η ΕΛΣ ξεκίνησε να χτίζει σχεδόν από το μηδέν τη διεθνή της παρουσία, καταλαβαίνετε πόσος χρόνος έπρεπε να κερδηθεί και πόση προσπάθεια να καταβληθεί. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα, δεν σας το κρύβω. Όμως, έχοντας στο πλευρό μας την ενθάρρυνση και τη βοήθεια του Προέδρου του Δ.Σ. του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, Ανδρέα Δρακόπουλου, και φυσικά τη δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, καταφέραμε να επικοινωνήσουμε την ιδιαίτερη καλλιτεχνική ταυτότητα της ΕΛΣ τόσο στους κορυφαίους καλλιτέχνες της λυρικής τέχνης, του θεάτρου, του σινεμά και των εικαστικών διεθνώς όσο και στα μεγάλα λυρικά θέατρα Ευρώπης και Αμερικής, αλλά και σε μεγάλα διεθνή ΜΜΕ. Πλέον, το παγκόσμιο δίκτυό μας έχει σταθερές βάσεις, κάτι που μας προσφέρει την πολυτέλεια να προγραμματίζουμε και να επιλέγουμε βάσει των δικών μας αναγκών.

Δεν μετράω τη ζωή με απώλειες και κέρδη. Καλωσορίζω κάθε εποχή και κάθε ηλικία με όλα τα δώρα που φέρνει και προσπαθώ να είμαι ευγνώμων στη ζωή.

Τι πυροδοτεί τη δημιουργικότητά σας ως συνθέτη αλλά και καλλιτεχνικού διευθυντή της ΕΛΣ;

Πάντα στο κέντρο της δημιουργικότητάς μου είναι ο άνθρωπος, η φύση, ο ίδιος ο ήχος που κινεί τη φαντασία μου και η επιθυμία για την απροσποίητη συγκίνηση. Όλα αυτά αφορούν τόσο τη συνθετική μου εργασία όσο και το έργο μου ως επικεφαλής της ΕΛΣ.

Πώς καταφέρνετε να ισορροπείτε ανάμεσα σε αυτούς τους δύο ρόλους και να εξακολουθείτε να παράγετε έργο ως δημιουργός;

Η βασική μου ιδιότητα είναι αυτή του συνθέτη. Η διαδικασία της σύνθεσης προϋποθέτει οργάνωση, φαντασία, τεχνική αρτιότητα, ένστικτο, καλή σχέση με τον χρόνο, εγρήγορση, κριτική σκέψη, υπομονή κ.λπ. Τα περισσότερα από αυτά τα χαρακτηριστικά είναι χρήσιμα για να ασκήσει κάποιος διοίκηση. Γράφοντας μουσική ασκείσαι στην ηρεμία, στην ψυχραιμία, στο καθαρό μυαλό. Όλα αυτά βοηθούν να αντιμετωπίζονται προβλήματα, κρίσεις, δυσκολίες, αλλά και το να παραμένει κάποιος δημιουργικός, ακόμα και στις πιο δύσκολες διοικητικές προκλήσεις που, πιστέψτε με, είναι άπειρες. Από την άλλη, η τέχνη είναι μια πολύ μοναχική ιστορία, ενώ την ίδια στιγμή η δουλειά μου στη Λυρική θέλει την κοινωνία παρούσα. Και τα δύο αυτά στοιχεία έχουν τη σημασία τους. Μακάρι η Λυρική να μου άφηνε περισσότερα πεδία συνύπαρξης, αν και αισθάνομαι ότι τελευταία τα καταφέρνω καλύτερα έπειτα από εννέα χρόνια δημιουργικής απραξίας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η μουσική είναι πάντα παρούσα στο μυαλό και στην ψυχή μου – όπως και η Λυρική που δεν ησυχάζει.

Η ιστορική ανασύνθεση της εμβληματικής «Μήδειας» του Λουίτζι Κερουμπίνι στην Επίδαυρο άφησε εξαιρετικές εντυπώσεις και χειροκροτήθηκε θερμά από τον κόσμο. Υπάρχει στον προγραμματισμό της νέας σεζόν αντίστοιχου βεληνεκούς «στοίχημα»;

Παρά το γεγονός ότι δεν έχουμε φέτος παραγωγή στην Επίδαυρο, εντούτοις έχουμε αντίστοιχου μεγέθους παραγωγές στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο ΚΠΙΣΝ, ο τεχνικός εξοπλισμός της οποίας μας επιτρέπει να ανεβάζουμε παραστάσεις με εντυπωσιακά σκηνικά και μεγάλες σκηνικές αλλαγές από πράξη σε πράξη. Για παράδειγμα, η «Ντάμα πίκα», ο «Ορφέας», αλλά και η «Ασώτου ανάβασις» είναι μεγάλες παραγωγές που πιστεύω ότι θα εντυπωσιάσουν και θα κερδίσουν το στοίχημα που θέτουν οι δημιουργικές ομάδες τους.

Διατρέχοντας τη μέχρι σήμερα πορεία σας στην καλλιτεχνική διεύθυνση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, για ποια επιτεύγματά σας νιώθετε περισσότερο περήφανος;

Για τη σχέση εμπιστοσύνης που χτίσαμε βήμα βήμα με το μεγάλο κοινό της όπερας στην Ελλάδα, για τους καινούριους φίλους της που γνώρισαν το είδος μέσα από τις παραστάσεις μας, αλλά και για το εξαιρετικό πρόγραμμα μελών που έχουμε δημιουργήσει για να παρέχουμε ειδικά προνόμια στους φίλους της ΕΛΣ. Για τις πολυεπίπεδες συνεργασίες μας με τους χορηγούς μας, με φορείς του εξωτερικού, για τις –σχεδόν οικογενειακές– σχέσεις που έχουμε αναπτύξει πλέον με τους κορυφαίους διεθνώς καλλιτέχνες της όπερας, αλλά και για τη συνολική άνοδο του καλλιτεχνικού επιπέδου όλων των σωμάτων της ΕΛΣ. Νιώθω υπερήφανος για τις μεγάλες παραγωγές που έχουμε παρουσιάσει, τις δεκάδες αναθέσεις νέων έργων που δώσαμε, για την Εναλλακτική μας Σκηνή, για τα εκπαιδευτικά και κοινωνικά μας προγράμματα. Φυσικά νιώθω υπερήφανος για τους συνεργάτες μου, αλλά και για το σύνολο του προσωπικού της Λυρικής, που μαζί παράγουμε με αφοσίωση και δημιουργικότητα όλα αυτά που βλέπετε, όταν ανοίγει η αυλαία.

Τι θα λέγατε ότι κερδίζουν και τι χάνουν οι άνθρωποι μεγαλώνοντας;

Δεν μετράω τη ζωή με απώλειες και κέρδη. Καλωσορίζω κάθε εποχή και κάθε ηλικία με όλα τα δώρα που φέρνει και προσπαθώ να είμαι ευγνώμων στη ζωή. Ξέρετε, πολλές φορές εγκλωβιζόμαστε στη ρουτίνα της ζωής και τα χρόνια περνούν χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Για να μην πέφτω σε αυτήν την παγίδα, προσπαθώ περίπου κάθε δέκα χρόνια να αλλάζω εντελώς τη ζωή μου. Και πρέπει να σας πω ότι αισθάνομαι πολύ τυχερός για αυτές τις πολύτιμες και γενναιόδωρες δεκαετίες που μου έχουν προσφέρει μεγάλα δώρα, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο.

Για εσάς, ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή;

Οι σχέσεις μου με τους δικούς μου ανθρώπους, την οικογένειά μου, τους λίγους φίλους μου, τα ζώα που είχα την τύχη να ζήσω χρόνια μαζί τους και φυσικά η μουσική, η δημιουργία γενικότερα. Πάνω από όλα, οι αγνοί άνθρωποι με καθαρή ψυχή, όπως είναι η μητέρα μου.

Info: Η ΕΛΣ συμμετείχε στα 61α Δημήτρια με τις παραγωγές “Viva la Mamma!” (3 & 4/10, Βασιλικό Θέατρο), «Ο Καραγκιόζης Ριγολέττος» (4/10, Βασιλικό Θέατρο), «Η Φόνισσα» (5/10, Βασιλικό Θέατρο) και “À Paris tous les deux” (6/10, Αίθουσα Τελετών ΑΠΘ).

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ