Με ένα έργο που μιλά για μια γυναίκα η οποία θέλει να γίνει μητέρα, αλλά βρίσκεται εγκλωβισμένη σε έναν γάμο χωρίς βαθιά συναισθηματική επαφή, οδηγείται σταδιακά σε ένα ασφυκτικό αδιέξοδο και καταλήγει να δολοφονεί τον σύζυγό της, η Μαρία Πρωτόπαππα συνεχίζει τη σκηνική της συνομιλία με το σύμπαν του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Μετά το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», προσεγγίζει εκ νέου τη «Γέρμα», με τη σκηνοθετική της υπογραφή, αλλά και με την ίδια στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Μετά τη χειμερινή της διαδρομή στο ιστορικό Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν, η παράσταση «Γέρμα (Η ανεκπλήρωτη)» καταφθάνει τον Μάιο στο Βασιλικό Θέατρο. Η πρόταση στη Μαρία Πρωτόπαππα να ασχοληθεί με ένα από τα πιο σημαντικά έργα του δημιουργού ήρθε αρχικά ως πρόκληση. Όπως μοιράζεται μαζί μου, «η προτροπή από τη Μαριάννα Κάλμπαρη και το Θέατρο Τέχνης να ασχοληθώ με τη Γέρμα με βρήκε να αντιστέκομαι. Ο Λόρκα είναι ένας βαθύς, πυκνός, κρυπτικός ποιητής, του οποίου το έργο απαιτεί χρόνο, γνώση και διαρκή επαναπροσέγγιση. Στην ελληνική σκηνή έχει συχνά διαβαστεί μέσα από μια πιο λυρική οπτική, όμως εδώ τίθεται η ανάγκη μιας διαφορετικής ανάγνωσης, ενός “ξεκλειδώματος” της θεατρικής του γλώσσας τόσο στη μετάφραση όσο και στη σκηνική της υπόσταση. Εμείς, με τη Γέρμα, ελπίζουμε σε μία νύξη, μία αρχή. Εγώ αγαπώ να τον ανακαλύπτω λίγο λίγο παρόλο που με τρομάζει. Ζυμώνομαι με τα υλικά του γνωρίζοντας εκ των προτέρων πως υπολείπομαι και θεωρώ πως αυτό με πλάθει ενώ με εκθέτει».

Για πρώτη φορά σκηνοθετείτε και πρωταγωνιστείτε ταυτόχρονα σε ένα τόσο απαιτητικό έργο. Πώς βιώσατε αυτή τη διπλή ευθύνη;

Κινήθηκα για ένα διάστημα σε ένα υποκριτικό σχεδίασμα τεχνικό, εγκεφαλικό, σχηματικό προκειμένου να νιώσω ασφάλεια και να μην εμποδίζω τους ηθοποιούς συναδέλφους μου. Αργότερα, αναγκάστηκα να ξεχάσω την αγωνία της σύνθεσης, ώστε να αφοσιωθώ στην υποκριτική μέσα ήδη στις παραστάσεις. Το έκανα όσο πιο τίμια μπορούσα. Καθυστέρησα να βουτήξω ως ηθοποιός, και όλη τη διαδρομή και τις δοκιμές μου τις έκανα ενώπιον θεατών.

Μέσα από τη «Γέρμα», πως αντιλαμβάνεστε τη σχέση ανάμεσα σε αυτά που πραγματικά θέλουμε και σε εκείνα που «μαθαίνουμε» να επιθυμούμε;

Σε αυτήν την ηλικία πλέον, πολλά αφήνω πίσω, χωρίς να τα αναλύω με τη ζέση, την αγωνία, την περιέργεια που είχα νεότερη. Χρειάζομαι επαναλήψεις για να δω ξανά με άλλο μάτι τα κριτήρια των επιλογών και των αποφάσεών μου. Αυτές οι συνομιλίες με σημαντικούς διανοητές σε ξεκουνάνε, τα βιώματά τους μπορούν να σε παρακινήσουν να ελευθερωθείς έστω και λίγο από τις παγιωμένες αντιλήψεις σου.

Υπάρχει κάτι σε αυτή την ιστορία με το οποίο ταυτίζεστε;

Τόσο μεγάλη πίεση και ανελευθερία δεν έχω βιώσει στη ζωή μου. Θεωρώ πως είχα την τύχη να μεγαλώσω σε πολύ πιο ελαστικά περιβάλλοντα και νιώθω ευγνώμων για αυτό. Σε υπαρξιακό επίπεδο ανακαλύπτω συνεχώς συγγένειες.

Πιστεύετε ότι οι ίδιες οι γυναίκες, όχι απαραίτητα συνειδητά αναπαράγουν πρότυπα που τις περιορίζουν;

Θεωρώ πως οι μηχανισμοί επιβίωσης μπορούν και κάνουν το θύμα σκληρό θύτη και αυστηρό συντηρητή των δεσμών του.

Η μητρότητα, εκτός από το πλαίσιο που εξετάζεται στη «Γέρμα», είναι δεδομένη ταυτότητα ή επιλογή στις μέρες μας;

Έχω την εντύπωση πως ελάχιστες οικογένειες δημιουργούνται συνειδητά, υπεύθυνα, από ισχυρή επιθυμία. Αλλά δεν μπορεί να πει κανείς πως έτσι μόνο θα άξιζε να γεννιούνται παιδιά. Η γονεϊκότητα δεν είναι ταυτότητα, αλλά είναι κιόλας. Σε αλλάζει, αλλά δεν είναι απαραίτητη για να υπάρχεις, και κοινωνικά, μπορείς να προσφέρεις χωρίς να γεννήσεις.

Θεωρώ πως είχα την τύχη να μεγαλώσω σε πολύ πιο ελαστικά περιβάλλοντα και νιώθω ευγνώμων για αυτό. Σε υπαρξιακό επίπεδο ανακαλύπτω συνεχώς συγγένειες.

Πού εντοπίζετε σήμερα κοινωνικό έλεγχο, ακόμα κι αν δεν φαίνεται ξεκάθαρα;

Στη μετατροπή μας σε καταναλωτές, παντός είδους καταναλωτές.

Υπήρξε στιγμή στη ζωή σας που νιώσατε να ακολουθείτε μια πορεία περισσότερο από προσδοκία παρά από επιθυμία;

Εννοείται πως ναι, και συχνά ξυπνούσα και άλλαζα πορεία. Ποτέ όμως χωρίς βοήθεια από ανθρώπους πιο σοφούς, πιο ψύχραιμους. Σίγουρα, πάνω από τη μισή ζωή τη ζω έξω από την επιθυμία, ακόμα και χωρίς να το ξέρω.

Έχετε αμφισβητήσει ή αφήσει πίσω κάτι για να παραμείνετε συνεπής με τον εαυτό σας;

Είχα την τύχη να μην αντέχω το να μην είμαι πιστή στον εσωτερικό εαυτό μου, αρρώσταινα, οπότε η ανάγκη με μετακινούσε και με έσπρωχνε να φύγω, να αποστασιοποιηθώ. Δεν μπορώ να πω πως η σκέψη μόνη της θα μπορούσε να με σώσει χωρίς το ένστικτο.

Πώς συνομιλεί η ηρωίδα με τη δική σας πορεία, όχι μόνο καλλιτεχνικά αλλά και υπαρξιακά; 

Η ηρωίδα αυτή δεν έχει όνομα, μόνο έναν επιθετικό προσδιορισμό που προκαταβάλλει την κατάληξή της. Σημαίνει το δυναμικό που θέλει να εκδηλωθεί, αλλά οι συνθήκες δεν το επιτρέπουν και έτσι μένει ανεκπλήρωτο. Υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει προδομένα ή ανεκδήλωτα δυναμικά και εκδοχές εαυτού ή εξέλιξης; Η νεότητα οπλίζει με προοπτικές, η ωρίμανση τις περιορίζει. Οι συνθήκες επιτρέπουν την ανάπτυξη ή την απαγορεύουν από την αρχή. Υποτίθεται πως ο ανθρώπινος πολιτισμός αποπειράται να επιτρέψει στο ανθρώπινο δυναμικό να εξελιχθεί σύμφωνα με τις δυνατότητές του, ώστε καμία δύναμή μας, καμία ικανότητα να μην πηγαίνει χαμένη. Μα είναι αυτό στ’ αλήθεια εφικτό; Σημειώνεται πρόοδος, ταυτόχρονα με το πισωγύρισμα. Το ατομικό υπαρξιακό είναι κοινωνικό φαινόμενο. Δεν μπορεί ποτέ να αφορά μόνο ένα άτομο.

Πώς προσεγγίζετε τη στειρότητα της Γέρμας: ως έλλειψη, ως επιβολή ή ως ένα βαθύτερο υπαρξιακό ρήγμα; 

Εάν η Γέρμα είναι ο Λόρκα, η ευθύνη πέφτει στη φύση, στο φύλο. Ο στόχος του δεν νομίζω πως είναι να βρεθεί η αιτία της στειρότητας. Θέλει να εστιάσει στην αγωνία της επιθυμίας να συναντήσει κάποιος τον εαυτό του, το ένθεο, το νόημα της ζωής, αλλά να μην έχει ελευθερία, να είναι καθηλωμένος κοινωνικά αλλά και πνευματικά, εσωτερικά.

Σε ποιο σημείο βλέπετε τη Γέρμα να χάνει τη φωνή της μέσα σε έναν ρόλο που η ίδια αποδέχεται; 

Η γυναίκα αυτή βρίσκει σιγά σιγά τη φωνή της, ανακαλύπτει το ψέμα στις πεποιθήσεις της, η φύση της την πιέζει, δεν την αφήνει σε ησυχία, αλλά ποτέ δεν αποφασίζει να εγκαταλείψει την κληρονομιά της, συνθλίβεται μέσα στο αδιέξοδο και έτσι προκύπτει η βία.

Πόσο έχουν, πραγματικά, μετασχηματιστεί σήμερα οι μηχανισμοί που ορίζουν τη θέση της γυναίκας; 

Πολύ. Και καθόλου. Σε κάθε περιοχή του πλανήτη εξάλλου ισχύει κάτι διαφορετικό.

Πόσο πραγματική είναι τελικά η έννοια της επιλογής μέσα σε ένα περιβάλλον που επιβραβεύει συγκεκριμένες διαδρομές ζωής; 

Η επιβράβευση και η τιμωρία συμπεριφορικά οδηγούν σε συμπεριφορές σε συμμόρφωση. Χωρίς καμία συμμόρφωση, όμως πώς μπορούμε να είμαστε κοινωνικοί; Είναι τεράστιο θέμα για να το ανοίξουμε.

Τι θα θέλατε να μετακινηθεί, όχι μόνο στον θεατή, αλλά και μέσα σας, μέσα από αυτήν την παράσταση; 

Η παράσταση δεν σε καλεί να σκεφτείς, αλλά να τη νιώσεις. Το σώμα και το ένστικτο ξυπνούν από τις αισθήσεις, και η ποίηση του Λόρκα επιχειρεί ακριβώς αυτήν την απελευθέρωση.

Info: Η παράσταση «Γέρμα (Η ανεκπλήρωτη)» έρχεται στο Βασιλικό Θέατρο στις 8-10/05.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΥΛΑ ΡΕΒΗ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΜΑΪΟΥ 2026