Η Λέρος δεν είναι από τα νησιά που εξηγούνται με την πρώτη ματιά. Το Λακκί με την ιταλική αρχιτεκτονική του, οι παλιές Casermas στα βουνά και τα σπίτια που κρατούν ακόμη τα ίχνη του χρόνου φτιάχνουν έναν τόπο αλλιώτικο από την κλασική εικόνα του Αιγαίου. Εκεί, οι Βίβιαν Φίλιππα και Νταϊάννα Καρβούνη της Anaktae βρήκαν το δικό τους καταφύγιο και ετοιμάζουν το Kyrios Leros, ένα εγχείρημα φιλοξενίας που ξεκινά από την αποκατάσταση παλιών σπιτιών και καταλήγει σε μια πιο προσωπική σχέση με το νησί, τους ανθρώπους και τη μνήμη του.

Το Kyrios Leros είναι το project φιλοξενίας που προέκυψε μέσα από τη σχέση της Anaktae με τη Λέρο και την επιθυμία να αποκατασταθούν παλιά σπίτια του νησιού. Η Βίβιαν Φίλιππα και η Νταϊάννα Καρβούνη την επισκέφτηκαν, όπως τόσοι άλλοι, αλλά επέστρεψαν λίγους μήνες αργότερα χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο, απλά γιατί κάτι τις τράβηξε εκεί. «Ξεκίνησε από την επιθυμία να αποκαταστήσουμε κάποια παλιά σπίτια, αλλά γρήγορα εξελίχθηκε σε κάτι ευρύτερο: σε μια προσπάθεια να συνδεθούν η αρχιτεκτονική, η φιλοξενία, η τοπική δημιουργία και η συλλογική μνήμη. Μας ενδιαφέρει η φιλοξενία ως πολιτισμική πρακτική και όχι ως καταναλωτικό προϊόν. Ολόκληρη η φιλοσοφία του Kyrios βρίσκεται μέσα στην ιδέα ότι ο επισκέπτης δεν έρχεται απλώς να δει έναν τόπο, αλλά να συνδεθεί μαζί του. Γι’ αυτό και το εγχείρημα εκτείνεται πέρα από τα σπίτια. Αφορά συνεργασίες με τεχνίτες, την ανάδειξη της τοπικής δεξιοτεχνίας, την παραγωγή αντικειμένων, τις πολιτιστικές συνέργειες και τη δημιουργία ενός μικρού οικοσυστήματος που αντλεί από τη Λέρο και επιστρέφει σε αυτήν αξία».

Πώς ξεκίνησε η ιστορία σας με τη Λέρο;

Η πρώτη μας συνάντηση ήταν σχεδόν τυχαία. Ήρθαμε ως επισκέπτριες και όταν φύγαμε είχαμε την αίσθηση ότι κάτι είχε μείνει ανοιχτό. Επιστρέψαμε λίγους μήνες αργότερα χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο ή πρόθεση, μόνο με την ανάγκη να ξαναβρεθούμε σε έναν τόπο που είχε αρχίσει ήδη να μας μεταμορφώνει. Η ουσιαστική σύνδεση, όμως, ήρθε όταν γνωρίσαμε τη Λέρο εκτός εποχής. Όταν η θερινή εικόνα υποχώρησε, αποκαλύφθηκε η ουσία του νησιού. Η σχεδόν ακίνητη θάλασσα, η βαθιά ή και βαριά ιστορία του τοπίου, οι καθημερινές διαδρομές των κατοίκων, η αίσθηση ότι το παρελθόν παραμένει παρόν χωρίς να διεκδικεί την προσοχή σου. Κάποια στιγμή καταλάβαμε ότι η Λέρος είναι ένας τόπος που έχει μάθει να υποδέχεται. Στην πορεία του χρόνου φιλοξένησε ανθρώπους που έφτασαν εδώ από επιλογή, από ανάγκη ή από εξαναγκασμό. Ίσως γι’ αυτό διαθέτει μια σπάνια γενναιοδωρία απέναντι στη διαφορετικότητα. Εκείνη ήταν η στιγμή που έπαψε να είναι προορισμός και έγινε τόπος. Και εμείς νιώσαμε ότι δεν επιλέξαμε εμείς το νησί, νιώσαμε ότι το νησί μάς επέτρεψε να γίνουμε μέρος του.

Τι σας έδωσε αυτό το νησί που δεν σας έδινε η Αθήνα;

Η δημιουργικότητα εδώ απέκτησε μια διαφορετική θερμοκρασία. Έγινε λιγότερο αυστηρή και περισσότερο ανθρώπινη. Πιο συναισθηματική, πιο γειωμένη, πιο ανοιχτή στο απρόβλεπτο. Συνδέθηκε περισσότερο με τη χειροτεχνία, την τοπική γνώση, τη φθορά του χρόνου, τις «ατέλειες» που τελικά κάνουν τα πράγματα μοναδικά. Πάνω απ’ όλα, μας έδωσε χρόνο, να παρατηρήσουμε, να ακούσουμε, να αμφισβητήσουμε συνήθειες και βεβαιότητες. Μας επανέφερε σε μια αίσθηση ελευθερίας που ίσως στην ένταση της αστικής ζωής είχε ατονήσει. Περισσότερο μοιάζει με μια απελευθέρωση. Σαν να άνοιξε ένα δωμάτιο που υπήρχε ήδη μέσα μας και απλώς περίμενε το κατάλληλο μέρος και τον κατάλληλο χρόνο για να φωτιστεί. Αν η Αθήνα μάς δίδαξε πειθαρχία, η Λέρος μάς δίδαξε εμπιστοσύνη. Και αυτή η ισορροπία είναι ίσως το πιο πολύτιμο δώρο που μας πρόσφερε.

Ποιος είναι ο πραγματικός ρυθμός της ζωής στη Λέρο, μακριά από τα κλισέ του καλοκαιριού;

Ένα από τα μεγαλύτερα δώρα του νησιού είναι ότι παραμένει ζωντανό και μετά το τέλος της τουριστικής περιόδου. Σε αντίθεση με πολλά νησιά που αδειάζουν τον χειμώνα, εδώ υπάρχει ένας ενεργός κοινωνικός ιστός που συνεχίζει να παράγει ζωή, ιδέες και πολιτισμό. Υπάρχουν πολιτιστικοί σύλλογοι, θεατρική και μουσική ομάδα, κινηματογραφική λέσχη, πρωτοβουλίες πολιτών και κοινότητες που διατηρούν μια αίσθηση συνοχής. Ο πραγματικός ρυθμός της είναι ανθρώπινος. Σου επιτρέπει να αφιερώσεις χρόνο στα πράγματα που έχουν σημασία, να δημιουργήσεις σχέσεις, να παρατηρήσεις τον τόπο και να συμμετέχεις σε αυτόν.

Γιατί επιλέξατε αυτό το νησί κι όχι κάποιο πιο «εύκολο»;

Ίσως επειδή ποτέ δεν το αντιληφθήκαμε ως δύσκολο. Η Λέρος δεν προσφέρει τις στερεοτυπικές εικόνες ενός αιγαιοπελαγίτικου προορισμού. Προσφέρει κάτι πιο σύνθετο: στρώματα Ιστορίας, αντιφάσεις, αρχιτεκτονικές εκπλήξεις τα ίχνη των ανθρώπων που πέρασαν από εδώ, μνήμες που παραμένουν ορατές στο τοπίο. Είναι ένα νησί που δεν αποκαλύπτεται αμέσως. Χρειάζεται χρόνο και προσοχή. Και ίσως γι’ αυτό η σχέση μαζί του γίνεται τόσο ουσιαστική.

Πώς ονειρεύεστε τη Λέρο σε πέντε χρόνια;

Θα θέλαμε να τη δούμε να εξελίσσεται δημιουργικά και με αυτοπεποίθηση. Να αναδείξει ακόμη περισσότερο την ιστορία, την αρχιτεκτονική, τον πολιτισμό και τη σύνθετη ταυτότητά της. Να προσελκύει ανθρώπους που αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες και όχι απλώς έναν ακόμη καλοκαιρινό προορισμό. Ο μεγαλύτερος φόβος μας είναι να προσπαθήσει να μοιάσει σε κάτι άλλο, να χάσει αυτήν τη μοναδική ιδιοσυγκρασία μέσα σε μια ομοιογενή εικόνα τουριστικής ανάπτυξης. Η πραγματική αξία της βρίσκεται ακριβώς σε αυτό που την κάνει διαφορετική. Και εκεί πιστεύουμε ότι βρίσκεται και το μέλλον της.

Αν έπρεπε να περιγράψετε τη Λέρο με μία λέξη, μία εικόνα, έναν ήχο και μία μυρωδιά;

Μία λέξη: Αποδοχή. Μία εικόνα: Η απίστευτα ήρεμη θάλασσα του νησιού που μοιάζει με λίμνη, καθρεπτίζοντας τη γη και τον ουρανό. Ένας ήχος: τα κουδούνια των κατσικιών και τα κοράκια που αντηχούν πάνω στις πλαγιές. Μία μυρωδιά: τα αρωματικά φυτά και τα μελίσσια της Caserma των βοτάνων.

LIKE A LOCAL

Γεύση: Οι µαρµελάδες γκουάβα του Phlea Farm, µια απρόσµενη λέρικη γεύση µε ιστορία από τους Λεριούς της διασποράς στην Αίγυπτο. Από γλυκά, το γαλακτοµπούρεκο της κυρίας Άννας στη «Γλυκιά Λέρο».

Παραλία: Ο Κρυφός, µε πρόσβαση µόνο από µονοπάτι ή βάρκα, και η Αγιά Κιουρά, κάτω από το εκκλησάκι που αγιογραφήθηκε από πολιτικούς κρατούµενους.

Στέκι: Ο Μαχαλάς στον Πλάτανο και το θρυλικό Υπάρχω.

Local spirit: Η Θεατρική Οµάδα Λέρου, η Κινηµατογραφική Λέσχη και το Κέντρο Πολιτισµού «Άρτεµις».

Secret spot: Το Αερόφωνο στην Πατέλα.

Η Λέρος είναι στα καλύτερά της: Εκτός εποχής, το φθινόπωρο ή τον χειµώνα.

Για φαγητό: Mylos by the Sea, Σέρζα, Λυχνάρι.

Διαδρομή: Οι ιταλικές Casermas στα βουνά του νησιού.

Τοπικό προϊόν: Μέλι, βότανα και χειροτεχνήµατα από την Caserma των Βοτάνων.

Μνημείο: Το Λακκί, το παλιό Porto Lago.

Έθιμο: Τα πλεκτά βάγια και τα λαζαράκια του Πάσχα.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: (Αριστερά) Το κτίριο KYRIOS στον Χριστό της Λέρου. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑNAKTAE. (Δεξιά) Νταϊάννα Καρβούνη & Βίβιαν Φίλιππα. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ AYLO STUDIO.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 2026