To 83^ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το έβαλε στον χάρτη, ενώ το 25λεπτο standing ovation που δέχτηκε μετά την προβολή του ήταν καθοριστικό. Ο λόγος για το ντοκιμαντέρ “NAZA”, των Yuval Abraham και Rachel Szor, το οποίο άρχισε να προβάλλεται και στην Ελλάδα.

Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας 80 λεπτών που επιχειρεί να φωτίσει τους μηχανισμούς πίσω από τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Οι δύο δημιουργοί είχαν συνυπογράψει το “No Other Land”, το οποίο απέσπασε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ το 2025, καταγράφοντας την καταστροφή των παλαιστινιακών κοινοτήτων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.

Σε μία κατάμεστη αίθουσα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης το είδαμε κι εμείς και η αλήθεια είναι πως δεν χρειάστηκαν πολλά για να καταλάβουμε τη συζήτηση που έχει προκληθεί γύρω από τη συγκεκριμένη παραγωγή.

Η υπόθεση

Στο NAZA, η αφήγηση βασίζεται σε μαρτυρίες Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών, οι οποίοι μιλούν ανώνυμα για τα συστήματα επιτήρησης και τις τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό των στόχων. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν υπό καθεστώς μυστικότητας, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, με τις μορφές των συνομιλητών να παραμένουν στη σκιά. Ο τίτλος παραπέμπει σε έναν όρο που χρησιμοποιείται στις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών για την εκτίμηση των αμάχων που ενδέχεται να σκοτωθούν σε μια αεροπορική επιδρομή. Οι μαρτυρίες περιγράφουν ένα σύστημα, όπου οι πιθανές απώλειες αμάχων υπολογίζονται και εντάσσονται στη διαδικασία λήψης των στρατιωτικών αποφάσεων.

Η Βενετία, το βραβείο και τα 25 λεπτά χειροκροτήματος

Η παγκόσμια πρεμιέρα του NAZA πραγματοποιήθηκε στο 83^ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, τον Σεπτέμβριο του 2026, όπου το έργο συμμετείχε στο διαγωνιστικό πρόγραμμα. Μετά την προβολή του, το κοινό σηκώθηκε όρθιο και χειροκροτούσε επί 25 λεπτά, σε μια υποδοχή που καταγράφηκε ως η μεγαλύτερη σε διάρκεια στην ιστορία της διοργάνωσης. Λίγο αργότερα, η ταινία απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής.

Η διεθνής αναγνώριση, ωστόσο, συνοδεύτηκε από έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ. Ο υπουργός Πολιτισμού Miki Zohar κατηγόρησε τους δημιουργούς για προδοσία και ζήτησε να εξεταστεί η αφαίρεση της υπηκοότητάς τους. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει νομοθετικές αλλαγές που θα επιτρέπουν την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητας από πρόσωπα που, κατά την περιγραφή του, δυσφημούν τους Ισραηλινούς στρατιώτες. Παράλληλα, οι δύο δημιουργοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με απειλές και επιθέσεις από ακροδεξιούς ακτιβιστές.

Η αντιπαράθεση έξω από τις αίθουσες

Η συζήτηση γύρω από το NAZA δεν περιορίστηκε στη Βενετία. Στις αρχές Οκτωβρίου, ο Guardian αποκάλυψε ότι ισραηλινές πρεσβείες προωθούσαν διαδικτυακά το “NAZA: The Real Story”, μια παραγωγή που μιμείται την αισθητική και τη δομή του πρωτότυπου ντοκιμαντέρ, επιχειρώντας να αντικρούσει τα συμπεράσματά του. Η ταινία, που δημιουργήθηκε από τον Ισραηλινό δικηγόρο και έφεδρο στρατιωτικό Ariel Averbuch, παρουσιάζει τον ισραηλινό στρατό ως «τον πιο ηθικό στρατό στον κόσμο».

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ιστοσελίδα της νέας παραγωγής είχε αρχικά παρουσιαστεί παραπλανητικά ως σελίδα του αυθεντικού ντοκιμαντέρ, αναφέροντας μάλιστα τους Abraham και Szor ως δημιουργούς. Η ισραηλινή κυβέρνηση απένειμε στη συνέχεια στους συντελεστές της αντιπαραγωγής πιστοποιητικό αναγνώρισης για τη συμβολή τους στη δημόσια διπλωματία της χώρας.

Την ίδια στιγμή, το NAZA συνεχίζει τη διεθνή πορεία του, με προβολές σε κινηματογραφικές αίθουσες σε περισσότερες από 50 χώρες. Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά πλέον όχι μόνο όσα αποκαλύπτει το έργο για τον πόλεμο στη Γάζα, αλλά και το δικαίωμα των δημιουργών να ερευνούν, να καταγράφουν και να αμφισβητούν την επίσημη αφήγηση χωρίς να απειλούνται για αυτό.

Ένα βουβό τέλος

Το NAZA δεν είναι ένα «εύκολο» ντοκιμαντέρ. Όχι τόσο για όσα δείχνει, όσο για όσα αποκαλύπτει μέσα από τις μαρτυρίες που φιλοξενεί. Δεν θα σας κρύψω πως, από τα πρώτα κιόλας λεπτά, ένιωσα άβολα. Κατά τη διάρκεια της προβολής, δεν ήταν λίγες οι φορές που ακούγονταν μικρές, αυθόρμητες αντιδράσεις από το κοινό, σαν να δυσκολευόμασταν όλοι να επεξεργαστούμε όσα ακούγαμε. Γιατί άλλο να διαβάζεις για έναν πόλεμο, να παρακολουθείς τις εξελίξεις μέσα από φωτογραφίες, βίντεο και ειδήσεις κι άλλο να έρχεσαι τόσο κοντά στη νοοτροπία εκείνων που βρίσκονται πίσω από τις αποφάσεις, να ακούς τον τρόπο με τον οποίο περιγράφουν όσα συμβαίνουν και να συνειδητοποιείς πώς η ανθρώπινη ζωή μπορεί να μετατραπεί σε αριθμό, εκτίμηση ή αποδεκτή απώλεια.

Αυτό που έκανε την εμπειρία ακόμη πιο έντονη, ήταν όσα συνέβησαν όταν η προβολή ολοκληρώθηκε. Μέσα σε μια αίθουσα γεμάτη κόσμο, αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν η σιωπή που ακολούθησε. Μια σιωπή που έμοιαζε να χωρά όσα δεν μπορούσαν εύκολα να ειπωθούν εκείνη τη στιγμή. Ίσως γιατί, για λίγο, δεν υπήρχε χώρος για κάποιο εύκολο συμπέρασμα ή για μια γρήγορη επιστροφή στην καθημερινότητα. Μόνο η ανάγκη να μείνουμε με όσα μόλις είχαμε ακούσει.