Στην εποχή της διαρκούς πληροφόρησης, της πίεσης που ενδεχομένως μας ασκείται στο εργασιακό μας περιβάλλον και των κοινωνικών απαιτήσεων, το άγχος είναι μια «μάστιγα» που βασανίζει τους πάντες και σίγουρα δεν κάνει διακρίσεις. Ωστόσο, δεν εκδηλώνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει μια μορφή άγχους που συχνά περνά απαρατήρητη, αλλά μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική μας ισορροπία: το παθητικό άγχος. Σε αντίθεση με το κλασικό, που προκύπτει από προσωπικές δυσκολίες ή άμεσες απειλές, το παθητικό άγχος εμφανίζεται ως αποτέλεσμα της στενής επαφής με ανθρώπους που βιώνουν άγχος ή στρες. Είναι, με λίγα λόγια, το άγχος που «μεταδίδεται» από τους άλλους.

Τι είναι το παθητικό άγχος

Δεν πρόκειται για εσωτερικευμένο στρες ή αδράνεια, αλλά για μια κατάσταση όπου τα συναισθήματα ή η ένταση των γύρω μας «επηρεάζουν» τον δικό μας ψυχισμό. Μπορεί να συμβεί όταν ένα μέλος της οικογένειας, ένας φίλος ή συνάδελφος βιώνει συνεχή πίεση ή ανησυχία και εμείς, μέσω της καθημερινής επικοινωνίας και της ενσυναίσθησης, αρχίζουμε να ταυτιζόμαστε με αυτά τα συναισθήματα.

Το φαινόμενο αυτό έχει μια σαφή βιολογική βάση: ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εξοπλισμένος με νευρώνες «καθρέφτες», που μας βοηθούν να κατανοούμε και να μιμούμαστε τα συναισθήματα των άλλων. Αυτή η ικανότητα είναι αναπτυξιακά θετική για την κοινωνική μας αλληλεπίδραση, αλλά όταν οι άλλοι γύρω μας είναι αγχωμένοι, μπορεί να οδηγήσει σε ακούσιο άγχος για εμάς.

Πώς εκδηλώνεται το παθητικό άγχος

Η δυσκολία με το παθητικό άγχος είναι ότι δε γίνεται πάντα εύκολα αντιληπτό. Τα συμπτώματα συχνά μοιάζουν με αυτά του τυπικού άγχους ή της κόπωσης.

Σωματικά σημάδια: πονοκέφαλοι, μυϊκές εντάσεις, αίσθημα βάρους στο σώμα ή διαταραχές ύπνου.

Ψυχολογικά συμπτώματα: δυσκολία συγκέντρωσης, συναισθηματική εξάντληση, αίσθηση έντασης χωρίς φανερή αιτία.

Συμπεριφορικά αποτελέσματα: απομάκρυνση από κοινωνικές δραστηριότητες, μειωμένη παραγωγικότητα ή αναβλητικότητα.

Good to know: Στην ουσία, τα άτομα βιώνουν μια μόνιμη ένταση, χωρίς να μπορούν να εντοπίσουν τι την προκαλεί άμεσα, γιατί το στρες προέρχεται από το περιβάλλον τους και όχι από προσωπικούς παράγοντες.

Γιατί είναι σημαντικό να το αναγνωρίσουμε

Το παθητικό άγχος μπορεί να συσσωρευτεί με τον χρόνο και να προκαλέσει μεγαλύτερη ψυχική κόπωση. Οι άνθρωποι που το βιώνουν μπορεί να αισθάνονται υπεύθυνοι για τα συναισθήματα των άλλων ή να θεωρούν ότι πρέπει να «διορθώσουν» καταστάσεις που δεν είναι δικές τους. Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις όπως συναισθηματική εξουθένωση, μειωμένη ποιότητα ζωής και, σε ακραίες περιπτώσεις, κατάθλιψη.

Πώς να το αντιμετωπίσετε

Αυτοπαρατήρηση: Αναρωτηθείτε πότε και πώς επηρεάζεστε από το άγχος των άλλων. Το πρώτο βήμα είναι να κατανοήσετε ότι αυτό που νιώθετε δεν είναι δικό σας πρωτογενές άγχος.

Θέσπιση ορίων: Η ψυχική υγεία απαιτεί συναισθηματικά όρια. Μπορεί να χρειάζεται να περιορίσετε την έκθεση σε άτομα που συνεχώς σας μεταδίδουν στρες ή να ελέγξετε πόσο χρόνο περνάτε μαζί τους.

Σωματική αποφόρτιση: Η γυμναστική, οι διατάσεις ή η αναπνευστική άσκηση μειώνουν τη φυσιολογική ένταση που δημιουργεί το παθητικό άγχος.

Συνειδητή ενσυναίσθηση: Μάθετε να νιώθετε την αγωνία των άλλων χωρίς να την απορροφάτε πλήρως. Η διαλογιστική πρακτική μπορεί να βοηθήσει σε αυτό.

Επαγγελματική βοήθεια: Ένας ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής μπορεί να καθοδηγήσει στη διαχείριση της συναισθηματικής επιρροής και στην ανάπτυξη στρατηγικών αυτοπροστασίας.