Χθες, 15 Οκτωβρίου, η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσίασε στη Νέα Υόρκη τη συναυλία Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music, αναδεικνύοντας τον πλούτο και την ποικιλομορφία της ελληνικής λόγιας μουσικής. Το πρόγραμμα περιλάμβανε χαρακτηριστικές συνθέσεις σπουδαίων Ελλήνων δημιουργών, μεταξύ των οποίων ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Νίκος Σκαλκώτας, ο Δημήτρης Μητρόπουλος και ο Γιώργος Κουμεντάκης. Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), η οποία συμβάλλει στην ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας και της εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
Παρά τις διαφορετικές καλλιτεχνικές τους προσεγγίσεις, οι συνθέτες συνδέονται με το έργο του Νίκου Καζαντζάκη και την Κρήτη, είτε ως τόπο καταγωγής είτε ως πηγή έμπνευσης.
Ο Μάνος Χατζιδάκις (1925-1994) συνέθεσε το 1966 τη μουσική για τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος Καπετάν Μιχάλης, προσεγγίζοντας τις έννοιες της ελευθερίας, της θυσίας και της εσωτερικής σύγκρουσης μέσα από τη δική του λυρική ματιά. Το έργο θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη, με τη συνοδεία συνόλου σολίστ μουσικών.
Ο Μίκης Θεοδωράκης (1925-2021) συνέδεσε άρρηκτα τον Ζορμπά με την ελληνική μουσική ταυτότητα. Η μουσική του για την κινηματογραφική μεταφορά του έργου Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά από τον Μιχάλη Κακογιάννη, και ιδιαίτερα ο περίφημος «Χορός του Ζορμπά», απέκτησε διεθνή απήχηση. Το έργο θα ερμηνεύσει η διεθνούς φήμης μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι.
Ο Γιώργος Κουμεντάκης (γενν. 1959), στο συμφωνικό έργο Amor Fati (2007), αντλεί έμπνευση από τη φιλοσοφία του Καζαντζάκη και την κρητική μουσική παράδοση. Μέσα από μια σύγχρονη ορχηστρική γραφή, ενσωματώνει στοιχεία από τις κρητικές «κοντυλιές», αποδίδοντας μουσικά την αποδοχή της μοίρας. Το έργο, που γράφτηκε με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του συγγραφέα, θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στις ΗΠΑ.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης δύο έργα της ελληνικής λόγιας μουσικής, εμπνευσμένα από την ιστορία και την παράδοση της Κρήτης, ενός τόπου με ιδιαίτερη σημασία στη ζωή και το έργο του Νίκου Καζαντζάκη.
Οι Τρεις Κρητικοί χοροί του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) αντλούν στοιχεία από την κρητική μουσική παράδοση. Ο συνθέτης, σημαντική μορφή της νεοελληνικής μουσικής, συνδύασε διαφορετικά μουσικά ρεύματα, ενώ στους 36 Ελληνικούς χορούς αξιοποίησε δημοτικά τραγούδια και παραδοσιακούς σκοπούς από ολόκληρη την Ελλάδα.
Ο Δημήτρης Μητρόπουλος (1896-1960), που συνδεόταν φιλικά με τον Καζαντζάκη, συνέθεσε την Κρητική γιορτή το 1919, εμπνευσμένος από τον πολιτισμό του νησιού. Το έργο, αρχικά γραμμένο για πιάνο, ενορχηστρώθηκε αργότερα από τον Νίκο Σκαλκώτα. Ο Μητρόπουλος διακρίθηκε διεθνώς ως μαέστρος και ανέπτυξε σημαντική καριέρα στις ΗΠΑ, αναλαμβάνοντας μεταξύ άλλων τη μουσική διεύθυνση της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης.
Η συναυλία, που πραγματοποιήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2026 στο Carnegie Hall, εντάσσεται στη διεθνή δραστηριότητα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, η οποία έχει παρουσιάσει παραγωγές της σε Ευρώπη, Ασία, Αυστραλία και Αφρική.
Εν όψει της συναυλίας ο Γιώργος Κουμεντάκης, Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ, δήλωσε μεταξύ άλλων: «Η πρώτη μεγάλη εμφάνιση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στη Νέα Υόρκη αποτελεί ένα μεγάλο βήμα στη διεθνή της εξωστρέφεια […] Θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και τον Πρόεδρο του Δ.Σ. Ανδρέα Δρακόπουλο, που βρίσκονται στο πλάι μας και στηρίζουν τη διεθνή μας εξωστρέφεια από τις πρώτες μας απόπειρες, έως και αυτό το τόσο σημαντικό για μας βήμα, το οποίο δεν θα μπορούσαμε ούτε να οραματιστούμε χωρίς τη συνδρομή των δωρεών του ΙΣΝ».
Από την πλευρά του ο Πρόεδρος του ΙΣΝ, Ανδρέας Δρακόπουλος, ανέφερε: «Η εμφάνιση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, έναν από τους πλέον καταξιωμένους πολιτιστικούς οργανισμούς διεθνώς, αποτελεί κορυφαία στιγμή της πορείας της ΕΛΣ, στο πλαίσιο και της μακροχρόνιας υποστήριξης του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειάς της. Το μοναδικό αυτό αφιέρωμα με έμπνευση από τον Νίκο Καζαντζάκη, που περιλαμβάνει εμβληματικά έργα από την ελληνική μουσική δημιουργία, φέρει τον εύγλωττο τίτλο “Οδύσσεια”, έναν τίτλο βαθιά συμβολικό, που στα δικά μας μάτια αποτυπώνει και το ταξίδι της ΕΛΣ μέσα στα χρόνια. Ένα ταξίδι στο οποίο η ΕΛΣ έχει ανοίξει πανιά και ταξιδεύει στα πέρατα του κόσμου, από την Ιταλία και την Κύπρο μέχρι την Κίνα και τη Νότια Αφρική, και τώρα στη Νέα Υόρκη. Και η επιτυχία δεν οφείλεται στο γεγονός ότι ο αέρας φυσάει ευνοϊκά αλλά στην επιδεξιότητα του χειριστή και την αφοσίωση του πληρώματος. Τα θερμά συγχαρητήριά μας στον καλλιτεχνικό διευθυντή Γιώργο Κουμεντάκη και σε όλους τους συντελεστές της ΕΛΣ. Είμαστε βέβαιοι ότι το κοινό θα ζήσει μια μαγευτική εμπειρία, στην οποία θα επιστρέφει νοερά για καιρό».
Δείτε παρακάτω τη συναυλία:
Φωτογραφίες: Γ. Αντώνογλου / ΕΛΣ
